Vier regels uit de ethiek die je kunnen helpen in corona crisistijd

Een ethicus is ook maar een mens. Als men mij vraagt hoe ik als ethicus tegen de wereldwijde corona crisis aankijk, is mijn eerste reactie: ‘Zoals die van een medemens.

Ik voel verdriet om de vele doden en hun nabestaanden. Ik heb een gevoel van onbehagen omdat de wereld op zijn kop staat. Ik voel mee met enkele mensen om me heen die dromen in duigen zien vallen: grootse muziekoptredens, uitdagende sportevenementen, boeiende banen, interessante reizen. Ik ben een klein beetje bezorgd over mijn oude moeder, die echter gezond in haar huis leeft en gelukkig enorm goed alleen kan zijn. Dat mijn fietsvakantie naar Engeland, waar mijn zoon studeert, niet doorgaat, doet toch ook een klein beetje zeer.

Voor ethische reflectie op hoe het zo ver gekomen is en hoe het anders moet in de toekomst, is het misschien nog wat vroeg. Toch kan de wetenschap van de ethiek nu al helpen…

Sta stil bij de gevolgen voor iedereen

De gevolgenethiek zegt: sta bij alles wat je doet stil bij de gevolgen voor iedereen. Leef jij niet hygiënisch, dan kan dat grote gevolgen hebben voor anderen. Ik denk dat we dat zo onderhand wel weten. Toch lees ik dat in sommige landen met besmettingen nog grote evenementen plaatsvinden. Als je regering niet daadkrachtig is, wees het dan zelf! Neem je eigen verantwoordelijkheid. Volgens de gevolgenethiek ben je verantwoordelijk voor alle gevolgen van je handelen.

Kies ervoor om je aan de regels te houden

Dan is er de plichtethiek. Die zegt eigenlijk hetzelfde, maar op een andere manier: de mens is een rationeel en autonoom wezen dat zelf kan besluiten om zich aan bepaalde regels te houden die getuigen van respect voor de autonomie van andere rationele wezens. Die vrije wil noopt ons juist om die keuzes te maken, omdat het kan. En wat is de beste manier om de ander te respecteren? Niemand besmetten en dus hygiënisch leven! Dat wil je toch zelf als je een beetje gezond verstand hebt? Daar heb je geen politiecontrole voor nodig.

Wees een goed mens met een mooi karakter

Een andere, veel oudere ethische filosofie is de deugdenethiek. Deze leert ons een goed mens te zijn, met een mooi karakter. Dat karakter bestaat uit allerlei gematigde karaktereigenschappen. Wees vrijgevig, maar geef niet de laatste draad aan je lichaam weg. Wees dapper, maar niet zo dapper dat je de corona-dreiging trotseert. Wees vriendelijk, maar niet zo vriendelijk dat je handen gaat schudden. Enzovoort.

Wie nu een mooi karakter laat zien is bijvoorbeeld degene die in de supermarkten niet hamstert en nog wat te eten overlaat voor anderen. Het zijn die mensen die berichtjes rondsturen om te laten weten dat ze mensen in nood kunnen helpen. En diegenen die boodschappen op de stoep zetten bij mensen die echt niet naar buiten kunnen.

Zorg voor je naasten en het komt goed

Tot slot is er ook nog een stroming die de zorgethiek beschrijft. Normaal gesproken is dit niet mijn favoriete benadering. Zij zegt: we voelen een sterkere drang om te zorgen voor degenen die ons nabij zijn dan voor degenen die ver van ons af staan, letterlijk of figuurlijk.

De gevolgen-ethicus in mij vindt dat in principe maar niks. Want waarom zou de honger van mijn kind erger zijn dan de honger van een kind in Afghanistan? Ik ervaar de honger van mijn kind wel als erger, maar nuchter bekeken is die voor beide kinderen even erg. Zorgethiek kan bijvoorbeeld leiden tot discriminatie.

Maar voor nu? Ach, laat ik niet moeilijk doen en elke ethiek omarmen. We mogen toch nergens heen, dus laten we onze zorgzaamheid voor onze naasten maar koesteren. Als iedereen dat doet door juist even van elkaar af te blijven en social distancing te respecteren, hebben degenen veraf er ook baat bij.

Over dit Wereldwijf: Monique Janssens - Nederland

Monique Janssens - Nederland
Ik ben Monique Janssens en ben vanuit Zeeland via een half leven in Utrecht nu in Rotterdam beland. Mijn expertises zijn ethiek en communicatie. Ik heb adviesbureau Ethisch Bedrijf opgericht en houd me daarnaast bezig met vraagstukken rond dierproeven, onder andere bij de Universiteit Utrecht en Nationaal Comité advies dierproevenbeleid. Mijn belangrijkste kernwaarde is welzijn van mens en dier. Dus ik eet plantaardig en leef zo duurzaam als ik kan.