Mijn vriendschappen voor het leven, als expat en in lockdown

Mijn beste vriendinnen leerde ik kennen toen we tijdens onze studies verlos- en verpleegkunde, rond ons twintigste, stage liepen in Oeganda. Toen we daar waren, brak er Ebola uit.

Gelukkig was het een kleine uitbraak die de plekken waar wij woonden nooit bereikten, en was er van social distancing of lockdown geen sprake. Maar het was wel onze eerste kennismaking met het effect van een besmettelijke ziekte op een samenleving. Er heerste angst, en er werden allerlei public health maatregelen genomen. 

Jong en onbezonnen in Oeganda

We waren nog heerlijk onbezonnen jong. Ebola had geen enkele impact gehad op de fantastische tijd die we daar beleefden. Buiten de harde lessen die we in de ziekenhuizen waar we werkten leerden: HIV waarde rond en doodde veel Oegandezen, baby’s en moeders gingen dood aan zaken waar men zich in Nederland geen seconde druk over zou maken, en we moesten handschoenen wassen, poederen en opnieuw steriliseren voor hergebruik om maar eens wat te noemen.

Maar we gingen ook raften op de Nijl met stoere jongens, we gingen uit naar nachtclubs met fantastische opzwepende Afrikaanse muziek, en hadden kort gezegd de tijd van ons leven die de basis van onze vriendschap vormde.

Andere tijden

Het waren ook echt andere tijden (oh wat voel ik me nu oud!). Ik had bijvoorbeeld wel email maar moest daarvoor eens per week naar een internetcafé. Ik sprak met mijn ouders af hoe laat ze naar de telefoon van het ziekenhuis waar ik stage liep, zouden bellen. En ik heb nog brieven ontvangen op van dat dunne blauwe luchtpostpapier. Ik vraag me ook af, in hoeverre deze uitbraak überhaupt in het nieuws was in Nederland. Ook kan ik me niet herinneren dat er overleg met school is geweest of het wel veilig was om daar te blijven. Dat zal nu zeker anders zijn geweest, en al is Corona veel minder dodelijk dan Ebola, de schaal ervan en de impact die het heeft op de hele wereld heeft er ongetwijfeld voor gezorgd dat studenten die stage liepen in het buitenland nu wel zoveel mogelijk gerepatrieerd zijn.  

Diepe vriendschap

In mijn leven is er altijd een tijd voor en na die stage geweest. Mijn blik op de wereld was veranderd, en ook kreeg ik een duidelijker beeld van wat ik eigenlijk wilde met mijn leven. Maar de grootste verandering was misschien wel de innige vriendschap met drie Belgische meiden die daar ontstond.

Na die stage zijn onze levens altijd verbonden geweest. In de eerste plaats omdat we alle vier kozen voor een carrière in de ontwikkelings- en humanitaire hulp, waardoor we uitwaaierden tot in alle hoeken van de wereld. Maar we waren ook verbonden door de meer dagelijkse beslommeringen zoals liefdesverdriet en nieuwe liefdes, gezamenlijke vakanties en festival bezoeken, en nog veel later (na al dat liefdesverdriet) huwelijken en later ook kinderen. 

Doordat ons werk en de liefde (al dan niet tijdelijk) ons alle vier over de hele wereld bracht, waren er soms tijden dat we elkaar lang niet zagen of spraken (zeker voordat Whatsapp z’n intrede deed). Nu ik erover nadenk vraag ik me af of we sinds die tijd in Oeganda ooit allemaal tegelijk in Nederland en België hebben gewoond. Als dat al zo is geweest, zal het voor korte tijd zijn geweest en voornamelijk om onze kinderen te baren. Ondanks de afstand en het weinige contact verwaterde de vriendschap nooit. Eerder werd zij met de tijd dieper en waardevoller. 

Einde aan ons expat leven

Eind januari ben ik met mijn gezin terugverhuisd naar Nederland, net voordat de Corona-gekte z’n intrede deed. Onze terugkeer had met verschillende factoren te maken, en was op een bepaalde manier best plotseling maar ging niet zonder dat ik uitvoerig heb overlegd met mijn vriendinnen. Zij weten wat het expat leven inhoudt, wat je mist en wat je hebt, welke afwegingen je maakt wat betreft je kinderen, je relatie en je carrière. Ik heb ook andere hele goede vriendinnen waar mee ik deze gesprekken ook voerde, maar met de meiden van Oeganda heb ik wat dit betreft aan een half woord genoeg. 

Afscheid en verlies

De laatste weken in Sierra Leone stonden in het teken van afscheid: van vrienden en collega’s, ons fijne huis en lieve house staff. Het was ook een afscheid van een leven dat naast een aantal nadelen ook veel voordelen heeft, en een afscheid van een land met haar mensen dat ons zo warm heeft verwelkomd en dat wij in ons hart hebben gesloten. Dit bitterzoete afscheid werd overschaduwd door het verlies van een goede vriend ten gevolge van Lassa Koorts. Tijdens zijn werk in een ziekenhuis in het binnenland van Sierra Leone is hij besmet geraakt en is later helaas in Nederland overleden. We missen hem, en zullen zijn bijzondere bijdrage aan de bevolking van Sierra Leone altijd blijven herinneren. 

Zijn dood heeft niets met onze terugkeer te maken. Dat zou hij zelf ongetwijfeld heel stom hebben gevonden, want: je weet waar je aan begint als je naar een land als Sierra Leone gaat. Maar het maakte wel dat onze laatste tijd in het land, een andere dimensie kreeg. We beseften ons eens te meer dat de dood, zeker in de tropen, soms op de loer ligt zonder dat je er erg in hebt. En dat het leven kostbaar en kwetsbaar is, en je eruit moet halen wat erin zit.

Het gaf ons ook een voorproefje van de Corona maatregelen waar we in Nederland nu mee te maken hebben. Mijn man en kinderen waren namelijk ‘contactpersonen’, want hadden nog contact met onze vriend gehad toen hij al ziek was. Als contactpersonen moesten zij twee keer per dag hun temperatuur opnemen en in geval van koorts contact opnemen met de lokale instanties (het RIVM in Sierra Leone zeg maar). Godzijdank verliep de incubatieperiode van eenentwintig dagen zonder noemenswaardige incidenten. Maar het was natuurlijk wel een periode van stress en verdriet, wat maakte dat ons vertrek uit Sierra Leone redelijk ‘tussen de bedrijven door’ plaats vond.

Lockdown in Nederland

We kwamen net voordat Corona de wereld in z’n greep kreeg terug in Nederland en hebben we dan ook nog genoten van de eerste wintersport (en bewuste kennismaking met sneeuw) voor de kinderen, etentjes met vrienden, bezoekjes aan familie, en allerlei andere dingen die we in Sierra Leone niet konden doen. 

Corona bracht ons wel weer snel terug naar wat, naar mijn mening, lijkt op een expat leven in een ontwikkelingsland. Als gezin waren we in Sierra Leone ook meer op elkaar aangewezen, hadden we niet elke dag allerlei bezigheden en verplichtingen, en was zelfs het fenomeen hamsteren ons zelfs niet vreemd.  Wanneer er met de boot bepaalde dingen aankwamen lagen de winkels er vol mee, maar je wist ook: op is op. Dus wanneer er iets was (bijvoorbeeld een bepaald soort shampoo) dat je fijn of lekker vond, dan kon je maar beter de hele voorraad opkopen. 

Ook merk ik aan onze kinderen dat ze vrij makkelijk met deze situatie, waarbij weinig entertainment en stimuli zijn, omgaan. Ze vervelen zich eigenlijk niet en vragen vooralsnog ook niet om dingen te ondernemen. Ik hoor dit ook van mijn vriendinnen, de kinderen zijn het gewend om ‘tot hun ouders veroordeeld’ te zijn, en zelfs e-learning en Skypen met de juf is ze niet vreemd. En hetzelfde geldt voor mijn man en mij. Het is bijna alsof we nog expat zijn, maar dan met een aantal voordelen: we hebben altijd stromend water en elektriciteit, en we kunnen alles en meer dan we nodig hebben in de supermarkt kopen. Een bijkomend voordeel is ook nog dat onze familie om de hoek woont, en we met inachtneming van anderhalve meter afstand, hen toch nog kunnen zien. 

Zoom-borrelen

Terwijl ik mijn leven in Nederland ondanks de lockdown weer vorm aan het geven ben, twee van de vriendinnen op dit moment met hun gezin in België wonen, en de derde in Benin in Afrika, is er toch iets veranderd in onze vriendschap: het Zoom-borrelen met deze geweldige vrouwen! Waar we elkaar normaal dus niet zo heel veel belden, en zeker niet met z’n allen tegelijk, hebben we nu al een paar keer geborreld via Zoom. We horen van onze vriendin in Benin dat er in het land nog steeds een soort stilte voor de storm-gevoel heerst. We luisteren en geven advies over wel of niet in Benin blijven.

Ik hoor van de vriendinnen in België dat de Nederlandse aanpak van Corona een ‘sociaal experiment’  wordt genoemd wordt. En ik vertel over mijn nieuwe leven in Nederland. Waarom we dit nooit eerder hebben gedaan weet ik niet, want de technologie bestond natuurlijk al wel. Ik denk dat deze tijd, die zo onwerkelijk is en waarop niemand was voorbereid, de nood aan contact en vriendschap groter maakt. Het lijkt wel alsof social distancing en lockdown, afstand nog minder belangrijk maakt en ons dichter bij elkaar brengt. 


Foto’s: Patricia Titulaer

Over dit Wereldwijf: Patricia Titulaer - Nederland

Patricia Titulaer - Nederland
Kushe (Hallo)! Ik ben Patricia en heb de afgelopen jaren met man Bob, zoon Gijs (4) en dochter Mimosa (3) in Sierra Leone gewoond. We zijn in de lente van 2020 terug verhuisd naar Nederland, waar ik mijn werk als verloskundig adviseur voortzet. Graag neem ik je mee in moeder- en kindzorg in verschillende landen wereldwijd. Ook zal ik je een kijkje geven in de ups- en downs van repatriatie naar Nederland met jonge kinderen