Kun je in Hongkong nog buiten de lijntjes kleuren?

Ik verhuisde naar Hongkong net voor de handover in 1997. Elke dag ’n feestje, lunch of borrel. Het kon niet op. Binnen ’n mum van tijd had ik vrienden uit alle hoeken van de wereld. Hongkong was Asia’s World City. Work hard, play hard, en elke avond weer betoverd door die magische skyline. In deze stad werd fel gekleurd, en niet altijd binnen de lijntjes. 

En zie ons nu eens, wat is er veel veranderd. Het laatste jaar worden er in rap tempo nieuwe maatregelen doorgevoerd. Het tempo verrast zelfs de meest doorgewinterde China kenners.

Een willekeurige greep uit de politieke verrassingen van de afgelopen weken 

  • Op ’n vroege woensdagochtend werden zo’n 50 politici en journalisten van hun bed gelicht en vastgezet om vervolgens dezelfde dag nog allemaal weer op vrije voeten te worden gesteld. Er was immers geen bewijslast om ze te veroordelen. ‘Pure intimidatie’ volgens de orde van advocaten.
  • Alle 180.000 ambtenaren van de stad hebben een verklaring onder hun neus gekregen om te bevestigen ‘loyaal en gehoorzaam’ te zijn aan de Hongkongse grondwet. Dit lijkt op zich een onschuldige maatregel, maar hiermee kunnen ze niet langer openlijk kritiek uiten op hun eigen regering. Ondertekenen binnen vier weken graag, anders ben je baan kwijt.  
  • Om ’n nieuwe opleving van protesten te voorkomen, ligt er nu ook een wetsvoorstel op tafel om camera’s in klaslokalen op te hangen om in de gaten te houden of docenten geen anti-Chinese propaganda verkondigen.
  • En vorige week gooide de voorganger van de huidige leider Carrie Lam, CY Leung, nog wat olie op het vuur door in een interview te verkondigen dat het in dit soort onrustige tijden wellicht niet perse noodzakelijk dat de nieuwe leider (Carrie’s ambtstermijn loopt volgend jaar af) een gekozen leider is.

Allemaal in het kader van de nieuwe veiligheidswet die er op 30 juni vorig jaar door Beijing werd doorgedrukt.

Wat krijgen wij als buitenlanders hiervan mee? En wat heeft ’t voor invloed?

In ’t dagelijks leven niet zoveel. Op de beurs wordt lekker door gehandeld, de prijzen van flats blijven stijgen, markten, winkels, cafe’s en straten zijn druk en rumoerig als altijd. Aan de oppervlakte lijkt ’t geld te blijven rollen, maar ondertussen…. Corona heeft de bewegingsruimte flink ingeperkt. Letterlijk en figuurlijk. Thuiswerken wordt aangemoedigd, scholen, speeltuinen en sportvelden zijn dicht, en horeca moet om zes uur s’avonds op slot, dus je blijft opgesloten in je eigen bubbel.

Calls met collega’s beperken zich tot de agenda, lunchmeetings worden afgelast en niemand komt meer op een schoolplein of op ’n universiteitscampus; mensen komen elkaar niet meer echt tegen. En demonstreren is natuurlijk helemaal uit den boze. Dat terwijl Corona hier nauwelijks slachtoffers heeft geëist. Sterker nog, er zijn nog nooit zo weinig mensen gestorven als afgelopen jaar. Je begint je toch af te vragen of er niet ook een politieke motivatie schuilt achter het alsmaar strengere Corona-maatregelen pakket.   

De protest beweging ondergronds

Wat lange tijd een doemscenario leek, is de nieuwe realiteit geworden. Dat betekent dat er nu een hele generatie jonge mensen is zoals Christy. Ik ontmoette haar als een onbezorgde vrolijke studente, niet bovengemiddeld politiek geïnteresseerd. In een jaar tijd is ze veranderd in een in zichzelf gekeerd type met vrij radicale gedachtes. Ze woont nog bij haar ouders – waarmee dit soort zaken niet aan de keukentafel worden besproken – en dat door Corona de stad op slot ging hielp niet echt. In het dagelijks leven functioneert ze op ’n soort automatische piloot, zich verschuilend achter haar masker. Haar hoofd is er niet echt bij en wanneer het even kan dompelt ze zich onder in een virtuele wereld van gelijkgestemden.

De protestbeweging is natuurlijk niet opeens uitgedoofd, maar sluimert ondergronds door. Via social media wordt ze de hele dag bestookt met de laatste nieuwsberichten en complottheorieën en we weten allemaal dat door algoritmes gestuurde berichtgeving niet de meest genuanceerde beeldvorming oplevert. Als zij al ooit een roze bril op heeft gehad, is deze inmiddels behoorlijk grijs en versleten. Op de vraag of ze mee gaat iets drinken kijkt ze me meewarig aan: ‘Ik ga naar de rechtbank, een vriend moet voorkomen’. Haar onschuld is weg, haar vertrouwen in de toekomst verdwenen en in plaats daarvan slechts boosheid en wantrouwen. En ze is pas 24. 

China
Foto’s: Esther van Steekelenburg

De Chinese economie draait op volle toeren

Ondertussen wordt het pro-Beijing kamp steeds meer zichtbaar. De laatste jaren was Hongkong sowieso al meer ’n Chinese stad geworden: meer Chinese bedrijven op de beurs, meer Chinese studenten op de universiteiten en vooral steeds meer Chinees kapitaal in de lokale vastgoedmarkt. Tijdens de protesten was het voor mainland Chinezen niet altijd even prettig. Jessica, oorspronkelijk uit Tianjin, China, maar al een aantal jaar werkzaam in de Hongkong bankwereld, vertelde me dat ze met haar dochter op straat geen Mandarijn meer sprak maar Engels om geïrriteerde blikken te vermijden. Ze maakt zich er inmiddels niet meer zo druk om. Het zelfvertrouwen is terug. Hongkong heeft nu zelfs een nieuwe politieke partij, de Bauhinia Partij, opgericht door drie succesvolle ondernemers, alledrie geboren en getogen in China. 

En daar zit op dit moment het morele overwicht. Terwijl Hongkong, net als de rest van de wereld worstelt met interne strubbelingen over de Corona-aanpak, draait de Chinese economie immers alweer op volle toeren. Ook de diplomatieke dienst zit niet stil. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi is net terug van een reis door Zuidoost Aziӫ. Op de agenda: hogesnelheidslijnen, wegen, dammen en vaccins. 

In Hongkong lijkt het alsof niemand nog durft te bewegen

China in volle vaart vooruit, en hier staan we stil. Hongkong is lam geslagen. Want onder de mantel van Corona worden niet alleen festivals, evenementen en bijeenkomsten afgelast, maar ook andere beslissingen vooruitgeschoven. Verkiezingen zijn uitgesteld, overheidsprojecten worden gecanceld. Het lijkt wel alsof niemand durft te bewegen, de energie is weg en de nuance is ver te zoeken. Je bent geel of blauw, je bent voor of tegen. Mensen wonen en werken dicht op elkaar en opeens is er overal ’n sluimerend wantrouwen, in je flat, in je klas, in je kantoor. 

Na een gastcollege op de universiteit praat ik even na met docent Alicia, geboren en getogen Hongkonger. Zij ondervindt de nieuwe tweedeling aan den lijve. Ook in het onderwijs is de laatste jaren vraag en aanbod behoorlijk opgeschud, de groei komt onverminderd uit China. Hongkong is een populaire bestemming voor Chinese studenten die dicht bij huis een ‘internationaal diploma’ willen halen. Volgens Alicia hakken de oplopende spanningen er behoorlijk in: ‘Er zijn duidelijk twee groepen. Er zijn dagen dat navigeren van onderliggende spanningen meer energie en tijd kost dan lesgeven’.

Onvermijdelijk komt ons gesprek op die ene vraag die deze dagen op ieders lippen ligt en ja, ook zij is plannen aan het smeden om haar stad te verlaten: ‘De polarisatie sijpelt overal langzaam doorheen en ik wil niet dat mijn kinderen in zo’n omgeving opgroeien.’    

Ik loop naar de metro door de wirwar van kleine straatjes. In de aanloop naar Chinees Nieuwjaar kleurt de stad rood, maar wordt er in Hongkong nog wel gekleurd, of is het een zwart wit stad geworden? 

Hi! Ik ben Ester en woon sinds 1997 in Hongkong. Een fantastisch dynamische stad en ook een handig ‘basecamp’. Voor mijn werk reis ik door heel Azië om samen met lokale bewoners en studenten cultuur en erfgoed in hun buurt in kaart te brengen; hard nodig in steden waar in rap tempo wolkenkrabbers de lucht in schieten!