Suzanne uit Cuba: “We overleven het nog wel zonder die Amerikanen.”

Jodido, pero contento.’, kreeg ik als antwoord toen ik vroeg hoe het met mijn buurman ging. Het was benauwend warm en we stonden zwetend in de rij te wachten voor een paar eieren. Vrij vertaald betekent dit antwoord zoiets als: ‘Ik ben de lul, maar ik maak toch het beste van met wat ik heb.’ Direct lachte ik hard om zijn een beetje grove, maar toch vooral opbeurende reactie. Zo maakte hij dat lange wachten wat makkelijker…

Na vele omzwervingen samen met mijn Amerikaanse man, belandden we in 2016 in het mooie Cubaanse stadje Trinidad. Ons liefdesverhaal begon in de prachtige en roerige stad Istanbul. Ik leerde hem kennen toen ik net mijn studie kunstgeschiedenis in de Spaanse stad Málaga afgerond had en zoekende was naar werk in de Turkse kunstwereld. Hij werkte als leraar Engels op een universiteit. Al snel woonden we samen en ik vond werk in een kunstgalerie. We genoten en leerden veel, maar na twee jaar was het genoeg.

2016, een historische jaar voor Cuba

De politieke situatie in Turkije werd alsmaar erger en door toeval kreeg ik de mogelijkheid om in een kunstgalerie in Quito in Ecuador te werken. Ik pakte deze kans met beide handen aan en mijn man vond ook snel werk als leraar. Het Ecuadoriaanse avontuur werd uiteindelijk een kortstondig jaartje, want al was het land prachtig, we konden daar niet echt aarden. We twijfelden toen over verschillende landen, maar er was één land dat ik persoonlijk goed kende en dat was Cuba. Mijn vader woonde namelijk al jarenlang in Trinidad met mijn Cubaanse stiefmoeder. We kozen dus in 2016 voor het mooie Caribische eiland, zonder eigenlijk te realiseren hoeveel belangrijke gebeurtenissen in dat jaar zouden plaatsvinden voor het land.

Barack Obama mocht als eerste Amerikaanse president na de Socialistische Revolutie het land bezoeken. Eindelijk na decennia lange vijandigheid waren de eerste stappen naar een verbeterde diplomatieke en economische relatie tussen deze twee landen gezet. The Rolling Stones gaven toen ook hun allereerste concert ooit in Havana. Dat was 60 jaar geleden ondenkbaar geweest, want zelfs zachtjes naar hun muziek luisteren was strikt verboden. Elk teken van de kapitalistische westerse samenleving was toen groot verraad. Dit historisch concert werd het symbool van politieke verandering en trok maar liefst één miljoen bezoekers aan, waaronder een paar vrienden, mijn man en ik.

Cuba werd overstroomd door toeristen met als gevolg een bloeiende Cubaanse economie. Men dacht ‘we moeten Cuba nog aandoen, voordat de Amerikanen het land weer gaan overheersen’. Alle grote hotels, reisbureaus en vele bars en restaurants zijn tot nu toe nog eigendom van de staat. De meeste beroepen, zoals dokters, advocaten en architecten, zijn ook overheidsbanen. Maar kleine B&B’s zijn één van de weinige mogelijkheden die je als particulier mag opstarten. Deze nieuwe kleine ondernemingen schoten op dat moment als paddestoelen door het hele land uit de grond. Wij begonnen ook met ons eigen splinternieuwe B&B genaamd Casa Las Tres Naranjas. Veel Cubanen en wij als kersverse immigranten zagen dus de toekomst rooskleurig tegemoet.

Cuba
Foto’s: Suzanne Freijling – Casa Naranjas, ons B&B

Trump en Fidel

Maar in november 2016 was er plots een ommekeer in de politieke ontwikkelingen met de Verenigde Staten. Verbijsterend zag ik op de televisie dat Donald Trump de verkiezingen had gewonnen. De precieze gevolgen waren op dat moment moeilijk te overzien, maar we wisten wel dat het niet positief zou zijn. Tot mijn grote verbazing reageerden veel Cubanen desalniettemin vrij rustig en zeiden lachend: ‘Een paar jaartjes meer of minder kunnen we ook nog wel overleven zonder die Amerikanen.’ Wij maakten er ook gewoon maar weer het beste van.

Op 25 november 2016 was er nog een ander historisch moment. De belangrijkste leider van de Socialistische Revolutie, Fidel Castro Ruz, overleed. Velen rouwden, want hij was de grote held die eindelijk Cuba echt onafhankelijk maakte van het westerse imperialisme. Bovendien was hij volgens hen degene die voor veel vooruitgang zorgde. Andere Cubanen, die trouwens grotendeels in Miami woonden, vierden juist feest. Volgens hen veroorzaakte de revolutie veel leed en onderdrukking. Ongeacht van ieders mening, zijn overlijden symboliseerde een belangrijke breuk met het verleden.

Onze angst werd werkelijkheid. Donald Trump wilde inderdaad het ouderwetse politiek beleid van tijdens de Koude Oorlog weer terug. Door middel van verschillende economische sancties zou hij, met de Cubaans Amerikaanse steun in Miami, het regime wel omverwerpen. Het uiteindelijke doel van Trump en zijn vrienden heeft geen succes gehad, maar de gevolgen waren groot voor de toeristensector en dus de economie. De sancties veroorzaakten, tot mijn grote ergenis, angst voor repercussies als men besloot naar Cuba te willen reizen. Bovendien verspreidde Trump ook nog eens veel leugens over onveiligheid. Het feit is dat individueel reizen voor iedereen makkelijk is, ook voor Amerikanen. Ander feit is dat Cuba één van de veiligste landen ter wereld is. Jammergenoeg leugens verspreidden beter, dus we zagen elk jaar minder toeristen in het land.

Toch succes tijdens Trump

Maar toch ging het onder deze omstandigheden goed met ons jonge bedrijfje. Onze gasten vonden het fijn om zonder taalbarrière ons perspectief van dit land te horen. Het was niet alleen praten over het dagelijks leven, maar ook het delen van mijn grote passie voor de Cubaanse geschiedenis. Trinidad en de dicht bij gelegen Valle de Los Ingenios hebben een rijk koloniaal verleden en staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De afgelopen jaren heb ik meerdere Cubaanse historici mogen leren kennen en zij gaven mij de inspiratie om me te gaan verdiepen in deze interessante geschiedenis. Met de oude kennis van mijn studie kunstgeschiedenis en deze nieuwe passie kon ik zo mijn eigen culturele excursies ontwerpen.

Persoonlijk gezien ging het ook voor de wind. In de zomer van 2017 trouwde ik met mijn lieve Amerikaan waarbij allebei de families en vrienden naar Cuba kwamen. In 2019 werd ook nog eens ons mooie zoontje geboren.

Cuba

Coronavirus en schaarste

Toen kwam het Coronavirus in ons leven. Het aantal besmettingen is gelukkig tot nu toe erg laag gebleven door de strenge maatregelen van de overheid. De Cubaanse dokters doen hier geweldig werk en over het algemeen volgt men goed de regels. Maar de belangrijkste inkomstenbron, oftewel toerisme, is nu voor de particulier en de staat nagenoeg stopgezet. De Cubaanse economie heeft al veel problemen door de Amerikaanse sancties gekregen, maar dat is niet de enige oorzaak. De vreselijke grote bureacratische rompslomp zit elke innovatie in de weg. Onder andere de agrarische sector wil hierdoor ook niet meer werken en is erg verouderd. Bovendien Cuba produceert weinig zelf, dus importeert bijna alles. Kortom, het virus heeft de nekslag gegeven met als gevolg grote schaarste voor vele basisbehoeftes.

De hedendaagse westerse overvloed heeft Cuba nooit gekend. In de staatswinkels zag je bijvoorbeeld één merk tomatensaus of je moest even een extra ommetje maken voor een stuk kip.

Om hier te kunnen leven moet je geen zeikerd zijn,

zoals een Nederlander die al jarenlang in Cuba woonde tegen mij zei. Ik vond het wel prettig zonder die overvloedige keuzes in het Westen te leven, want het kon eigenlijk ook minder. De afgelopen jaren heb ik geleerd om aan te passen, ik werd creatief en ik ontwikkelde een improvisatietalent. En dat kwam zeker ten goede aan ons bedrijfje.

Cubaanse veerkracht

Maar mijn aanpassingsvermogen wordt nu wel erg op de proef gesteld. Dat uurtje voor de eieren is alleen een klein voorbeeld. En ik ben niet de enige. Elke dag zie ik ellenlange rijen met gefrustreerde hoofden wachtend om een fles bakolie, worstjes of afwasmiddel te kunnen kopen. Er zijn weinig opties voor ander werk, dus veel Cubanen wachten urenlang om producten in te kopen om dan later voor de gekste prijzen deze op de zwarte markt te verkopen. Tien USD neerleggen voor tandpasta is bijvoorbeeld nu erg normaal.

De tijden zijn moeilijk, maar het antwoord van mijn buurman blijft in mijn achterhoofd dwalen. ‘Jodido, pero contento’. Dit omschrijft een belangrijke eigenschap van veel Cubanen waarvoor ik enorme bewondering heb. Het zijn de veerkracht en het gevoel voor humor die deze tijden wat makkelijker maken. Je maakt er gewoon het beste van.

Cuba is een fantastisch land om rond te reizen. Boek hier jouw onvergetelijke trip!

Over dit Wereldwijf: Suzanne Frijling - Cuba

Hola ¡ Al bijna de helft van mijn leven woon ik buiten Nederland. Ik heb kunstgeschiedenis gestudeerd in de Spaanse stad Málaga en ik heb in Istanbul en Quito bij verschillende kunstgaleries gewerkt. Nu woon ik sinds 2016 in Trinidad de Cuba, ben ik eigenares van de B&B Casa Las Tres Naranjas en organiseer verschillende excursies gespecialiseerd in de Cubaanse cultuur en geschiedenis. Ik ben getrouwd met een Amerikaan en ik heb een klein Cubaans / Nederlands / Amerikaans zoontje.