Marije woonde in Myanmar: ‘Mensen hebben geproefd aan vrijheid en democratie. Ze weten waar ze voor vechten.’

Ik heb een tijdje niet geschreven voor de Wereldwijven. Naar mijn gevoel nam ik in maart 2020, met ons overhaaste vertrek uit Myanmar, plaats in de achtbaan voor een maandenlange duikvlucht. Het ontnam me de lust tot schrijven. Misschien was het gewoon onderhuidse angst om mijzelf te confronteren met de rouw waar ik stiekem al een tijdje in zit. Maar het kan ook helen en daarom ben ik blij dat Ingeborg me vroeg of ik iets wilde schrijven over Myanmar...

Om vanuit Nederland te zien hoe het daar misser dan mis gaat, in de toch al absurde wereld waarin wij nu leven. En nu zit ik hier dus, achter mijn laptop, en huil ik van binnen om de angst van vele Myanmarezen over hun land en hun toekomst. En om mijn eigen verdriet Myanmar te hebben verlaten. Op maandag 2 februari, heel vroeg in de Nederlandse ochtend, kreeg ik bericht van vrienden in Yangon: State Councelor Aung San Suu Kyi, President Win Myint en andere politieke leiders waren opgepakt door het Myanmar leger. Later die dag was een nieuwe militaire coup van Myanmar een feit. De noodsituatie is van kracht gegaan voor een jaar. Daarna heeft Generaal Min Aung Hlaing nieuwe verkiezingen beloofd. Is Myanmar terug bij af? Terug naar het vijftig jaar durende barbaarse militaire regime van onderdrukking? Het kan en mag niet waar zijn.

Een grote mate van Xenofobie

Met de uitbraak van Covid begin 2020, ging Myanmar in maart ‘op slot’ voor internationaal vluchtverkeer. Door jarenlange isolatie heerst er een grote mate van xenofobie. Waar we het in het westen (soms) hadden over de ‘Chinese’ disease, hadden ze het in Myanmar over ‘imported cases from the UK’.  De scholen gingen dicht en er is geen goede gezondheidszorg in Myanmar. Daarom besloten mijn man en ik het land tijdelijk te verlaten. Deze beslissing was overnacht genomen. We lieten huis en haard achter met het idee om 1 mei terug te gaan, na het Myanmarees nieuwjaarsfeest in april. 

We konden alleen niet terug op 1 mei. En ook later niet. Mijn man verloor zijn baan, de scholen bleven dicht en op een gegeven moment kwam ik voor de keuze te staan: misschien ooit terug naar Myanmar of een goede baan bij mijn oude werkgever. Dit laatste hebben we met pijn gekozen:  het voelt toch alsof je mensen in Myanmar in de steek laat. Daarnaast zijn onze kinderen van hun school weggerukt, hebben we geen afscheid kunnen nemen van ons huis, onze lieve hulp en tuinman, en al onze Myanmar vrienden en collega’s. 

Het leven gaat door

Het leven ging na de zomer verder. Ik was aan het werk, mijn man aan het solliciteren en de kinderen wenden, flexibel als ze zijn, toch ook weer snel aan hun nieuwe scholen. In november beleefden we op afstand uit Nederland de Myanmarese verkiezingen. Ondanks dat democratie in Myanmar in de praktijk minder makkelijk bleek dan gedacht in 2015 (zie mijn blog van precies twee jaar geleden voor Wereldwijven), won de NLD weer de grote meerderheid in het parlement – wel met 83% dit keer. Dit tot groot ongenoegen van de militaire partij die maar 7% van de stemmen kreeg. Ze beweerden dat er sprake was van fraude, maar omdat ook internationale waarnemers dit tegenspraken, gingen we er van uit dat dit wel over zou waaien. 

Om middernacht 1 januari 2021, wensten we elkaar van over heel de wereld een béter nieuw jaar: gezonder, vrijer, met minder angst, en democratischer misschien ook wel (ook gezien de situatie in de Verenigde Staten). 

Eind januari 2021, laaiden de spanningen in Myanmar al op toen het leger dreigde met actie wanneer er niets aan de fraude zou worden gedaan. Desondanks was het oppaken van de nieuwe regering een paar uur voor de eerste vergadering van het nieuwe parlement op 1 februari, toch nog een grote schok.   

De angst in de straten van Yangon

Hiermee is de vrees waarover ik twee jaar geleden al schreef werkelijkheid geworden. De democratie in Myanmar is een farce zo lang de militairen in Myanmar hun macht behouden. De angst is terug in de straten. Jonge ex-collega’s, die de afgelopen tien jaar meer bewegingsvrijheid, democratie, andere culturen, toegang tot informatie en, ook al mondjesmaat, meer recht op vrije meningsuiting hebben leren kennen, appen ons dat ze hun toekomst kwijt zijn. Hun ouders en opa’s en oma’s, huilen dat ze niet terug willen naar de donkere dagen van armoede en angst. Het enige wat ze vragen is een  beter leven dan dat zij hebben gehad voor hun kinderen en kleinkinderen.

Verdrietig kijk en luister ik naar de filmpjes die we doorgestuurd krijgen uit Myanmar: wanneer de avond valt zingen mensen in de nauwe straten van down-town Yangon oude strijdliederen en slaan ze met pollepels op potten en pannen om de ‘kwade geesten’ het land weer uit te jagen. In tientallen ziekenhuizen hebben artsen en verplegend personeel hun werk neer gelegd onder het mom van ‘civil disobedience’. 

Facebook is niet meer

Donderdagochtend 4 februari. De berichten zijn gestopt. Facebook en Whatsapp zijn op laste van het nieuwe militaire regime afgesloten. Het communicatiekanaal dat door meer dan de helft van de 54 millioen mensen in Myanmar wordt gebruikt om te communiceren met familieleden, gelijkgestemden, vrienden, in dit immens grote land, is er niet meer. 

In de stilte die volgt, krijgt angst een grotere plaats. Angst wat er gebeurt, aan de andere kant van het land, van de stad, van je straat. Niemand die je dit kan navertellen. Niemand die je kan helpen wanneer je wordt opgepakt en opgesloten. Op vrijdag 5 februari zijn er 134 leiders, parlementariërs, maar ook activisten, monikken en kritische schrijvers en journalisten, weggevoerd. 

Met spanning wacht ik vanuit Nederland af. Wat volgt? De massale tegenstand is groot, maar hoe ver durven mensen te gaan? Niemand wil een bloedbad. Toch is de situatie anders dan tien jaar geleden.  Mensen hebben geproefd aan meer vrijheid. Ze weten waarvoor ze vechten. De democratische geest is uit de fles. Kan deze weer worden terug gestopt door het leger? Ik hoop dat het daarvoor te laat is. En waar hoop is, is leven. 

Wat je moet weten over de complexe geschiedenis van Myanmar:  

  • Myanmar is nooit een eenheid geweest. In het immens grote land dat loopt van de onherbergzame uitlopers van de Hymalaya in het noorden, tot de warme tropische stranden aan de Andaman Sea in het diepe zuiden, zijn er altijd verschillende ethnische groepen met lokale leiders en afwisselende koninkrijken geweest. 
  • Er zijn tot 1886 een aantal grotere koninkrijken gesticht. De laatste koning van het Derde Koninkrijk, wat de grondlegging is geweest van het huidige Myanmar, was Koning Thibaw. Hij heerste van 1878 tot 1885 vanuit de stad Mandalay. 
  • Op 1 januari 1886 bezette het Verenigd Koninkrijk Myanmar. Koning Thibaw en zijn familie werden verbannen naar India. Yangon werd de hoofdstad.
  • Van 1942 tot 1945, tijdens de Tweede Wereldoorlog, bezette Japan Myanmar.
  • In 1948 werd Myanmar onafhankelijk verklaard van Engeland. Vlak daarna werd de vader van Aung San Suu Kyi, Aung San, en voorvechter van de onafhankelijkheid, vermoord. Vanaf toen is het altijd onrustig geweest in het land.
  • In 1962 vond de eerste militaire coup plaats door Generaal Ne Win.
  • In 1990 won de partij van Aung San Suu Kyi de verkiezen, maar deze werden niet geaccepteerd en Aung San Suu Kyi heeft vanaf toen de meeste tijd in huisarrest gezeten (tot 2010). In 1991 kreeg San Suu de Nobel-prijs voor de Vrede.
  • In 2006 werd Nay Pyi Taw, de nieuwe hoofdstad van Myanmar. Dit is een nieuw aangelegde stad gebouwd door het militaire regime. Eind 2007 vond de Safraanrevolutie plaats tegen het militaire regime.
  • Vanaf 2008 heeft Generaal Thein Sein het democratiseringsproces gestart en in 2011 kwam er voor het eerst een burgerregering.
  • In 2015 werden de democratische verkiezingen hemelsbreed gewonnen door de NLD, de partij van Aung San Suu Kyi (zij werd State Councillor en geen President van Myanmar omdat haar kinderen de Engelse nationaliteit hebben van hun vader).
  • In 2017 zijn in Myanmar honderdduizenden Rohingya, een minderheidsmoslim groepering, op de vlucht geslagen voor Myanmar militairen. Daarbij zijn veel Rohingya omgekomen. 
  • In 2019 heeft Aung San Suu Kyi in het Internationaal Gerechtshof ontkend dat er sprake was van genocide. Daar heeft ze veel internationale kritiek opgekregen.
  • In de verkiezingen van november 2020 heeft de NLD toch weer gewonnen met 83% van de stemmen. De militaire partij heeft dit niet geaccepteerd onder het mom van niet aangetoonde verkiezingsfraude.

Over dit Wereldwijf: Marije Boomsma - Nederland

Mingalabar! Mijn naam is Marije en van 2018 tot maart 2020 woonde ik met mijn lief en kids in Yangon, Myanmar. Voordat we kinderen hadden woonden we van 2003 tot 2007 in Laos en Vietnam. In Myanmar werkte ik onder andere voor het Wereld Voedsel Programma van de Verenigde Naties (WFP). Ik was ingehuurd om WFP en de Myanmar overheid te adviseren over hoe ze konden samenwerken met internationale en Myanmar voedselbedrijven om ondervoeding en overgewicht in Myanmar tegen te gaan en meer gezond voedsel te produceren. In maart 2020 hebben wij Myanmar door Corona halsoverdekop moeten verlaten. Momenteel werk ik in Nederland als Programma Directeur bij de Access Nutrition Foundation. Als hobby schrijf ik blogs, vanaf 2019 ook voor De Wereldwijven.