Femke: ‘Het is geen beste tijd om yogajuf te zijn.’

Femke Struiksma

Het is geen beste tijd om yogajuf te zijn: de scene wordt op dit moment overspoeld door haathippies en ander zweeftuig. Opvallend vaak gaat het daarbij om mensen die zichzelf als “spiritueel bewust” zien. Ondertussen hangen ze radicaal-rechtse denkbeelden aan die volledig zijn losgekoppeld van de sociale en wetenschappelijke realiteit. Er is zelfs een term voor: wellness-rechts. 

Het fenomeen is niet nieuw: het gebruik van fop-geloofsargumenten om geweld, onderdrukking of machtsconcentratie te rechtvaardigen is zo oud als de mensheid zelf. Sympathisanten keuren het middel af, maar zien het – in naam van een hoger doel – als noodzakelijk kwaad. Relatief nieuw is dat in het Westen ook de yoga- en mindfulness community er mee te maken heeft.

De mens als impulsief wezen

Zelf werkte ik de afgelopen jaren als yoga- en meditatiedocent in Texas, in het rode hart van conservatief Amerika. Met de opkomst van Trump zag ik mensen uit mijn community in rap tempo radicaliseren: COVID-19 werd afgedaan als een verzinsel van de Democraten, de Amerikaanse verkiezingsuitslag werd glashard ontkend en QaNon werd enthousiast omarmd. Wie deze alternatieve realiteit niet ‘zag’, had oogkleppen op. Met de start van de corona-crisis zag ik dit van dichtbij ook in Nederland gebeuren. De toon werd steeds harder, de posities steeds rechtlijniger. 

In de media – in Amerika en Nederland – wordt driftig gedebatteerd over de oorzaak. Dat gebeurt hoofdzakelijk vanuit de diepgewortelde, Westerse overtuiging dat de mens een rationeel wezen is dat zijn gedrag min of meer bewust kiest. Dankzij Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman en een dikke eeuw aan wetenschappelijk onderzoek weten we dat dit mensbeeld niet klopt. Mensen maken een kunstmatig onderscheid tussen verstand en gevoel: ze denken dat ze rationeel opereren, terwijl hun denken en doen in hoge mate wordt gedreven door een set impulsieve neigingen en overtuigingen, die zich in de loop van de tijd in de psyche hebben verankerd. Boeddha zei dat drieduizend jaar geleden al, in het Westen wil het er nog altijd niet in. ‘Facts don’t matter!”, schreeuwde Trump’s campagneleidster, Kellyanne Conway, op CNN. ‘Schande!’, schreeuwde progressief Amerika terug. 

Wappie’s?

In Nederland werden ze afgeserveerd als zijnde wappie, in het Gooi als egocentrische yogaprinses. Dat is te makkelijk. Zo geven we onszelf toestemming om niet verder te hoeven kijken naar de onderliggende oorzaken. Dat is wel nodig, omdat wellness-rechts in alle Westerse landen een opmars maakt en via BN-ers als Doutzen Kroes op stevige bijval kan rekenen. Het heeft niet alleen gevolgen voor de sfeer op social media en op verjaardagsfeestjes, maar ook voor het maatschappelijk debat en politieke besluitvorming. Zo blijkt uit psychologisch onderzoek dat mensen in tijden van (dreigende) crisis sterk geneigd zijn om op autoritaire leiders te stemmen. Ze schreeuwen om houvast, vinden die in narcistische populisten als Bolsonaro of Baudet. 

Wappies zijn niet gek. Ik ken deze mensen: ze zijn maatschappelijk betrokken en maken zich terecht zorgen over de toekomst in het ‘nieuwe normaal’. In mijn ervaring gaat het vrijwel altijd om mensen die in het verleden één of meerdere traumatische ervaringen hebben gehad. Nare shit. Daarnaast gaan ze al heel lang gebukt onder loodzware psychische, sociale en/of economische druk. Ze staan dus permanent in de overlevingsstand, voelen zich eenzaam en ontheemd, ook al lijkt het alsof ze niets te klagen zouden moeten hebben. Wie onder die omstandigheden met een existentiële dreiging wordt geconfronteerd – zoals een klimaatcrisis of een pandemie – kan in een overlevingsreflex schieten. 

Welness
Foto’s: Femke Struiksma

Op zoek naar de ander

Existentiële angst neem je niet weg met moraliserend gehoon of een ‘rationeel’ feitenrelaas. Conway had gelijk: facts don’t matter, because you can’t fight feelings with facts. Wie dat toch probeert heeft inderdaad oogkleppen op. Hoe het verder moet? Erken de angst. Durf te zien dat deze mensen het fundament onder hun bestaan zien wegschuiven, begrijp dat ze bovenal bang zijn om (weer) de grip op zichzelf te verliezen. De Westerse yoga- en mindfulness community kan daarbij helpen door vanaf nu alle vormen van egocentrische nep-spiritualiteit, resoluut het raam uit te flikkeren. Vervang het met één groot, lichtgevend bord: Wie op de mat zichzelf zoekt, vindt zijn ego. Zoek dus naar de ander. Namaste.  

Over dit Wereldwijf: Femke Struiksma - Taiwan

Femke Struiksma (41) is schrijfster, boeddhist en yogadocent. In november 2020 verhuisde van Houston (USA) naar Taipei (Taiwan). Voor De Wereldwijven schrijft ze elke maand een boeddhistische reflectie op het maandthema.