Ja hoor, de vlag dekt de lading!

Noord, Zuid, Oost of West, thuis wappert de vlag toch op z’n allerbest! Maar waar is thuis? De één schiet vol bij het zien van de vlag, de ander loopt er misschien gewoon aan voorbij. En welke rol speelt de vlag in de dagelijkse samenleving? Wordt de vlag met veel speciaal tromgeroffel of juist ingetogen gehesen?

De Wereldwijven keken eens extra goed naar het vlaggebruik in hun thuisland en vroegen hun buren naar het waarom van de kleuren en symbolen. Het levert mooie bijzondere feitjes op uit Fiji, Indonesië, Kenia, Libië en Guatemala.

Vaderlandsliefde wereldwijd

Wereldwijf Anneke vertelt dat in Apia, de hoofdstad van Samoa, iedere ochtend de vlag ceremonieel wordt gehesen. De hoofdstraat wordt tijdelijk afgezet waarna de politiekapel, al muziek makend, marcheert naar het regeringsgebouw. Daar aangekomen, spelen ze het volkslied en wordt de vlag langzaam gehesen. Zodat hij precies aan het eind van het volkslied in top is.

In Libië zijn de vlaggen groter dan groot en in elke stad zie je ze op prominente locaties hangen. Dag en nacht. Libië is overigens een voorbeeld van een land waar de vlag meermaals veranderde. De huidige vlag (rood, zwart, groen met een sikkel-maan en ster) wapperde tweeënveertig jaar geleden al maar verdween toen Gaddafi het land regeerde vertelt wereldwijf Yvonne. 

‘Naast de de nationale driekleur, zie je nu steeds vaker ook de Amazigh vlag, die altijd verboden was.’

Waar de vlag ook groots en overal hangt, is in Indonesië, weet Karien. En op Onafhankelijkheidsdag kleuren dorpen en steden vrolijk rood en wit. ‘Saillant detail, gaat ze veder, is dat de Indonesische rood-witte vlag in de jaren 1920 door nationalisten gebruikt en door de Nederlanders verboden werd. Toen Sukarno op 17 augustus 1945 de onafhankelijkheid uitriep, scheurde men de blauwe baan van de Nederlandse vlag zodat hij als Indonesische kon dienen…’ 

Vlaggenclub
Foto: Angela van der Hulst

Van sarong tot kraaltjes

Vlaggen zijn er niet alleen als …. vlaggen. Menig land maakt zich wel ‘schuldig’ aan, zo noemen we het maar, pseudo-vlaggen. Het is geen vlag, maar je weet dat het wel de vlag voorstelt! Denk maar aan de mooie EK-voetbal vlaggenuitingen of de olympische outfits van nationale teams. 

In Fiji zie je de vlaggen overal in verwerkt, vertelt Anneke. Het mooiste voorbeeld vindt zij wel als deze als sulu (sarong) gedragen wordt. En de Keniaan? Die draagt, vertelt Angela, de vlag met trots in de vorm van het meest geliefde mannelijke sieraad: de van kraaltjes gevlochten armband.

 ‘Je kunt ze overal kopen, kosten een schijntje en het maakt niet uit of je arm of rijk bent. Van officials tot de krantenjongen; deze armband wordt met trots gedragen door nagenoeg elke Keniaanse man.’

Kleur bekennen

Een goede vlag is in één oogopslag herkenbaar en het liefst van veraf. Daarom zien we geen beige of lila, maar wel helderrood, spierwit en blauw. Ook geel, groen en zwart doen het goed. Niet gek dus dat deze zes kleuren in vlaggen wereldwijd de meest voorkomende zijn. De eerste drie (rood,wit en blauw) zijn veruit favoriet. Maar liefst honderdvijfenvijftig nationale vlaggen bevatten rood, 144 wit en 112 blauw  (waarvan achtenzestig vlaggen donkerblauw en 44 lichtblauw). 

De symboliek van de kleur dateert uit zeer vroege tijden. In de regel staat ‘rood’ voor moed en opoffering, ‘wit’ voor trouw, ‘blauw’ voor waarheid, ‘geel’ voor wijsheid en ‘groen’ voor mildheid en hoop. 

Nu je dit weet, snap je waarschijnlijk ook waarom rood met stipt bovenaan staat en een vlag vaak een combinatie van kleuren is. Hoe meer kleur, hoe meer eigenschappen men op de vlag kan etaleren. 

We zeggen in de ‘regel’ want in de loop der tijd hebben landen uiteraard hun eigen nuances aangebracht.’

Zo vertelt Wereldwijf Ingeborg dat de Guatemalteekse vlag bestaat uit drie verticale banen: hemelsblauw, wit, hemelsblauw. Deze hemelsblauwe strepen zijn bedoeld om aan te geven dat Guatemala is ingesloten tussen de Stille Oceaan en de Atlantische Oceaan. Bovendien vertegenwoordigt het blauw ook de lucht boven de natie, alsmede loyaliteit en rechtvaardigheid. En die middelste witte baan? Die staat niet alleen voor het land zelf maar ook voor… jawel: vrede, integriteit en puurheid.

Een ander mooi voorbeeld is de vlag van Mozambique met het groen voor de landbouw, zwart voor het Afrikaanse continent en geel voor de rijkdom aan grondstoffen. De rode driehoek vertelt de onafhankelijkheidsstrijd met de Portugezen. Opvallend in de vlag is het symbool, een modern vuurwapen. Een AK-47 met bajonet om precies te zijn. 

Symbolische boodschap 

Wat ons brengt naar het volgende: welke symbolen zijn wereldwijd favoriet in de nationale vlaggen en wat vertellen ze? Veel landen hebben één of meer symbolen op de vlag. En voor een goede reden. Die symbolen dragen een belangrijke betekenis voor dat land. 

Hoewel het symbool van de AK-47 heel opvallend lijkt, hebben veel meer landen een wapen of een combinatie daarvan als symbool. Terug naar de vlag van Guatemala, die heeft een schild waarin twee geweren (de bereidheid om Guatemala te verdedigen) en twee gekruiste gouden zwaarden (symbool voor eer) met lauriertakken (die de victorie en de voorkeur voor vrede boven oorlog vertegenwoordigen).

‘Naast wapengekletter op de vlag, zien we ook (mythische) dieren (denk maar aan de Quetzal, ook in de Guatemalteekse vlag), planten (het blad van de Esdoorn in de Canadese vlag) en hemellichamen als de zon.’

Meestal komt de keuze voor de zon als symbool, voort uit een lokale traditionele religie. Zo is de rijzende zon van de Japanse vlag een teken uit de Shinto-traditie, die nog altijd door zo’n 80% van de Japanners gevolgd wordt. En een aantal Zuid-Amerikaanse landen hebben een zon in de vlag verwijzend naar de Inca-cultuur (Urugay en Argentinië) of de Azteken (Mexico).

En dan zijn er uiteraard de religieuze symbolen vanuit het christendom (kruis), de islam (maan en ster) boeddhisme, hindoeïsme en het jodendom (davidster). Eén op de drie vlaggen wereldwijd verwijst naar een religie. 

Een vlag is dus echt wel meer dan een stuk (synthetisch) textiel vol symboliek. Het is de eenheid en het verhaal van een land samengevat in kleuren, banen en symbolen. Ga er maar eens naar op zoek en wij zijn heel benieuwd wat je ontdekt in de vlag waar jij je thuis bij voelt. Laat het ons weten!

De wereldwijven en de Vlaggenclub, het leek ons een leuke samenwerking en dus schrijven we de komenden maanden artikelen over vlaggen en tradities vanuit de hele wereld. Wat zit er achter die gekozen kleuren? Wanneer hangen ze in Mexico de vlag uit? En wat zijn de tradities rond de Britse vlag?

Over dit Wereldwijf: Saskia van Alphen - VS

Hi! Ik ben Saskia en woon sinds kort in San Diego, Californië na jaren in Chicago en Engeland te hebben gewoond. Ik ben fulltime moeder, schrijfster, dichteres en fotografe. Een kinderboekenserie vordert gestaag. Voor De Wereldwijven blog ik over ‘emancipatie’ dat in een ontwikkeld land als de VS nog een lange weg heeft te gaan: seksualiteit, ras, sociaal-, en culturele achtergrond, armoede en geloof.