De strikte dresscode op Japanse scholen

Een tijdje geleden was in het nieuws dat Japanse scholen hun dresscode, de regels rondom kleding en haarstijl, zouden versoepelen. Onder andere CNN wijdde er een artikel aan. Dit leverde in mijn omgeving veel reacties op als “jeetje zeg” en “dat zou eens tijd worden”. En dat is volkomen begrijpelijk vanuit een westerse blik zonder al te veel kennis van de Japanse cultuur.

Nu ben ik geen deskundige in de Japanse cultuur, maar doordat ik er een aantal jaren heb gewoond, heb ik toch wat meer inzicht en begrip gekregen. Zoals dus de zeer strikte dresscode op Japanse scholen. Waar komt dit vandaan?

Japan
Foto credits: Risa Dimacali

Bewust isolement

Japan is eeuwenlang een heel besloten gemeenschap geweest waar buitenlandse invloeden zoveel mogelijk buiten de deur werden gehouden. Na een slechte ervaring met de Portugezen, die als voornamelijk doel hadden om het christendom te verspreiden, sloten de Japanners hun land af. Pas na zo’n 200 jaar van isolatie werd deze halverwege de 19e eeuw verbroken door de Amerikaan Matthew Perry, die met een vloot voor de kust van Japan verscheen en een opening van de grenzen afdwong.

Overigens hebben de Nederlanders in die tijd van isolatie wel handel gedreven in Japan. Ze hadden de kwestie met de Portugezen goed in de oren geknoopt en kwamen als koopman en lieten de rol van dominee achterwege. Vanaf het eiland Dejima voor de kust van Nagasaki, ontstond een bloeiende handel. De Japanners waren heel duidelijk: geen vreemdelingen in hun land en daarom beperkten ze de aanwezigheid van de Nederlanders tot dat piepkleine eilandje. 

Over ‘aliens’ en halfjes

Nog altijd is Japan een heel homogene, conservatieve en vrij gesloten samenleving. Het aantal buitenlanders is bijvoorbeeld erg laag, slechts iets meer dan twee procent. Japanners zijn daarom veel minder dan in andere samenlevingen gewend aan mensen die er anders uitzien. Het Japanse straatbeeld is qua uiterlijke kenmerken eenduidig en typisch Japans. Eén van mijn vriendinnen vertelde me dat, toen ze 15 jaar geleden op het platteland woonde, kinderen erg schrokken van haar rossige haar en blanke huid met sproeten. Die snelden verschrikt en huilend terug naar huis. Ze werd als een alien gezien in dat landelijke gebied en zo voelde ze zich ook. 

Kinderen die een Japanse ouder en een ouder van een andere nationaliteit hebben, worden hafu, – halfjes – genoemd. De onuitgesproken boodschap is dat naast de Japanse helft, de andere helft eigenlijk niet belangrijk, – niet bestaand – is. Ze hebben het vaker moeilijk op school en op de sportclub. Bovendien worden ze vaak racistisch bejegend, gepest en buitengesloten. Op de internationale school van mijn zoon waren er gemengde ouderparen die voor hun hafu’s, mede om die reden, de voorkeur gaven aan internationaal onderwijs boven een Japanse school. De Miss World Japan 2016 winnares, de Japans-Indiase Priyanka Yoshikawa, heeft zelfs een Ted Talk gewijd aan de vele uitgesproken negatieve reacties die ze kreeg.

Doe maar ‘gewoon’

‘Fitting in’ is erg belangrijk in de Japanse cultuur. Het is niet de bedoeling dat je boven het maaiveld uitsteekt. Er is zelfs een bekend spreekwoord voor: deru kugi ha utareru. Vrij vertaald betekent het “de spijker die uitsteekt wordt omlaag geslagen”. In dit licht is het niet verbazingwekkend dat er op scholen een duidelijke dresscode bestaat. Niet alleen voor schooluniformen, maar ook voor haarkleur, haarstijl, kleur ondergoed en sokken. Alles om maar niet uit de toon te vallen. 

Vanuit deze regels moesten jongeren jaar in jaar uit hun bruine haren zwart verven. Stel je eens voor wat dat doet met het zelfvertrouwen van deze kinderen. Een beroemde casus betrof een meisje dat in 2017 de gemeente Osaka heeft gedagvaard omdat ze gedwongen werd haar bruine haar zwart te verven. Eerst tweewekelijks en daarna iedere vier dagen.

De ironie is dat in diezelfde voorschriften staat dat studenten hun haar niet mogen verven. Dit geldt dus blijkbaar niet als je geen zwart haar hebt. De ‘oplossing’ is het aanleggen van een ‘bruin-haar-register’ op sommige scholen, waarin groepen jongeren geregistreerd worden die van nature bruin haar hebben. Dit ter voorkoming van de dwang om het te verven. 

Mogen zijn wie je bent

Er komt echter steeds meer weerstand tegen deze praktijken. Bij jongeren in Japan groeit langzaam maar zeker de behoefte om zichzelf te kunnen zijn en zelf te kunnen bepalen hoe ze eruit zien. Dit, samen met de schrijnende verhalen van jongeren die er ‘anders’ uitzien en leden onder de strenge voorschriften, leidt tot toenemende druk op de scholen om de regels te versoepelen. 

De versoepeling van de dresscode op de scholen voor kleding en haar in Japan is één van de stapjes die gezet wordt op weg naar meer openheid en meer eigenheid. Maar de weg naar het omarmen van diversiteit zal nog lang zijn.

Over dit Wereldwijf: Amanda Rooden - Zweden

Hej, ik ben Amanda en ik woon sinds begin 2018 met mijn man en jongste zoon in het buitenland. Eerst in hartje Tokio, en nu in Zweden. Onze oudste zoon studeert in Rotterdam. Ik heb mijn baan als HR-manager opgezegd om me in andere culturen onder te dompelen. Dat bleek een goede keuze en ik geniet volop van mijn leven in Japan en Zweden. Via De Wereldwijven laat ik jullie graag meegenieten.