Levenslessen: zwervend op zoek naar jezelf

door gepubliceerd op 14 september 2022Tags: , , , , ,

Wereldwijf Mariska vertrok met man Tjaart en hun twee dochters Linde en Berber (nu 16 en 7 jaar) in de zomer van 2018. Met hun aluminium zeilschip van twaalf meter lang, Zouterik, voeren ze weg uit Nederland en de wereldzeeën tegemoet. Mede door toedoen van de pandemie, maakten ze ongeplande omwegen en zijn ze inmiddels ruim vier jaar onderweg. En zelfs in die laatste route huiswaarts, moeten plannen nog worden aangepast.

Hun machtige reis, waarover Mariska regelmatig voor De Wereldwijven schreef en ook een bijzondere video-serie maakte, komt nu bijna op zijn einde. Ze kijkt terug en vooruit. Wat hebben de afgelopen jaren voor haar betekend? Ze is zelf zeker veranderd. De levenslessen die ze heeft opgedaan, zullen die haar terugkeer naar Nederland in de weg staan?

Avontuur
Foto Sylvia Schultz – Zouterik verlaat een ankerbaai in Alaska, juli 2021 (foto

Terug naar één maatschappij

Aanvankelijk zouden we via Groenland en IJsland terugvaren, maar door slecht weer moesten we dat plan laten varen. In plaats daarvan zeilen we nu via de Azoren terug naar het Europese vasteland waar we in oktober weer voet op Nederlandse bodem zetten! Maar voordat het zover is, wil ik graag terugdenken aan de afgelopen tijd. Het vooruitzicht weer terug te komen in het veel strakker georchestreerde Nederlandse leven in, boezemt soms wat angst in. Passen we – na vier jaar van ontmoetingen in zulke uiteenlopende samenlevingen -, nog wel in dat leven?  

Zijn het onze hersenen, is het ons brein? Ons gevoel? Onze ziel? Ons handelen of onze houding? Of gaat het nog dieper en is het ons wezen, onze kern? Hoe moet je nou exact omschrijven welk deel van ons het meest geraakt en beïnvloed is door ruim vier jaar zwerven over de wereldzeeën? En als je het al kunt duiden, wat zegt dat dan over onszelf? En wat doen we met die inzichten, die levenslessen? Hoe doe je dat, terugkomen in een ‘gewoon’ leven na ruim vier jaar op zee te hebben geleefd?

Avontuur - Levenslessen
Foto: Mariska Woertman – Zouterik in cijfers op een muurschildering in Horta, Azoren, augustus 2022

Klinkende cijfers zijn geen levenslessen

Vijftig maanden, meer dan 32 landen en bestemmingen, dertigduizend zeemijlen en tot twee maal toe de evenaar gekruist. Om de lange eenzame oversteek van maar liefst 42 aaneengesloten dagen op een boot en de 67 dagen in Covid quarantaine niet te vergeten! Je probeert zo’n wereldreis te vatten in cijfers omdat je denkt dat dat duiding geeft en houvast aan een prestatie. Of misschien een verklaring voor wat het met je gedaan heeft. 

Maar cijfers zeggen niks over het gevoel en over de mentale impact die deze reis op ons gemaakt heeft. Laat staan over de mooie levenslessen die je opdoet en cijfers duiden nog veel minder hoe we nu verder moeten gaan. Welke richting slaan we in nu de wind niet meer onze koers bepaalt? Wat is het nieuwe punt op de horizon nu het aanvankelijke doel van vertrekken en thuiskomen behaald is?

Van grote stad naar eiland

We vertrokken in de zomer van 2018 en eerlijk gezegd was ik doodop: 45, carrièrevrouw en moeder van een net 12-jarige en een peuter van amper twee jaar oud. Ik was oververmoeid van vijf jaar voorbereiding voor de reis, met als absoluut kookpunt het jaar voor vertrek. Het actielijstje werd met de dag langer en wij liepen op onze laatste benen. Bovendien was ik twee jaar daarvoor, op mijn 43e, voor de tweede keer moeder geworden! In plaats van daar met volle teugen van te genieten in onze blended family zoals ik mezelf had voorgenomen, vond ik mezelf rennend van hot naar her om de vertrek-deadline te halen.

Het actielijstje werd met de dag langer en wij liepen op onze laatste benen. Ik verkocht mijn huis in Amsterdam en verhuisde met de meiden naar mijn partner Tjaart op Texel, om dichter bij de boot en elkaar te kunnen zijn. Mijn oudste dochter ging van haar vertrouwde stadsschool naar een eilandschool. Ondertussen maakten we de boot reis-klaar en regelden we honderden andere zaken terwijl we allebei full time bleven werken. Tenslotte moest de spaarpot zo vol mogelijk zijn om een paar jaar weg te kunnen blijven.

Avontuur
Foto: Mariska Woertman – Aankomst op de Azoren vanuit Canada, augustus 2022

Alles in goede banen leiden

Ik forensde drie dagen in de week naar Amsterdam en werkte de rest van de dagen op kantoor op Texel. Tjaart bleef projecten aannemen en in de schaarse tijd die overbleef reisde hij heen en weer naar de werf in Noord Holland om Zouterik te moderniseren, alle apparatuur te installeren en haar reis-klaar te maken. 

Naast mijn werk belde, schreef, mailde en praatte ik me suf van instantie naar instantie om alles te regelen: voor school, de leerplicht, verzekeringen, het wel of niet uitschrijven, een huis leegruimen en de afscheidsfeestjes. Om nog maar niet te spreken over alle gesprekken met onze ex-partners. Die moesten het immers ook zien zitten. Dit vertrek voorbereiden was het grootste project dat we ooit in ons leven hebben volbracht. En toen moest de reis nog beginnen.

Vat vol twijfels en onzekerheid

Emmers vol tranen heb ik vergoten in die aanloopperiode. Want hoezeer het avontuur ook lonkte en hoe mooi ook de kans is om te verkennen wat we anders nooit zouden zien – en onze kinderen iets bij te brengen dat uniek is voor hun leeftijd, en ook hoe bijzonder om bij onszelf te ontdekken wat loslaten, minimalistisch leven en afstand met je doen -, we zeiden wel gedag tegen onze dierbare familie en vrienden voor een hele lange tijd. En zij tegen ons. Er kan veel gebeuren in een paar jaar en in de periode voor vertrek, viel me dat steeds zwaarder.

Ik vond het spannend. Wat doet het met ons als gezin? Hoe houd ik de meiden veilig? Hoeveel stormen komen we onderweg tegen, letterlijk en figuurlijk? Tjaart is van nature heel gelijkmatig en behoorlijk in balans, maar zijn introverte karakter vertoonde steeds meer scheurtjes in de maanden voor vertrek. De vermoeidheid van alle ballen hoog houden eisten hun tol. Wat witte broodsweken hadden moeten zijn, omdat we net samen ouders waren geworden en samenwoonden, ontwikkelde zich als een rollercoaster vol van emoties. Maar, daar was geen ruimte voor want het klokje tikte door. 

Avontuur
Foto: Mariska Woertman – cupcakes voor Berbers laatste schooldag op Tahiti, december 2020

Twee kinderen, twee verschillende karakters

Bovendien hadden onze meiden al onze aandacht nodig. Enkele weken voor vertrek rondde Linde de basisschool af. Ze stond vrij open in onze reisplannen, maar hoe kon het ook anders? Ze had geen idee wat haar te wachten stond en dat hadden we geen van allen. Hoe kun je je als amper twaalf-jarige überhaupt voorbereiden op het onbekende? Gelukkig was en is ze opgeruimd van aard en staat ze heel positief in het leven. 

Onze Berber was nog in de luiers, dronk flesjes melk en deed middagslaapjes. Dat laatste is wel handig op een boot, dan heb je tenminste een paar uur per dag je handen vrij. Het betekende echter ook vaak gehannes met luiers en flesjes melk in een altijd bewegend huis. Ook midden in de nacht op volle onrustige zee… Ook dat het zwemvest bijna nog groter dan onze jongste zelf was, bleek een behoorlijk harnas en bracht af en toe het slechtste is onze explosieve en energieke peuter naar boven. 

‘Waar waren we aan begonnen’, dacht ik in die eerste maanden vaker dan me lief was. Toch voelde ik bij al die twijfel ook opwinding.

Avontuur
Foto: Mariska Woertman – Overwinteren in Canada, december 2021

Sensaties van een leven op zee…

We merkten dat we zodra we voorbij de initiële gevoelens van angst, onzekerheid en verdriet waren, we ons ook konden verheugen op het grote onbekende. En dat kregen we want reken maar dat er emmers vol onbekendheid over ons werden uitgestort. 

Zoals de vervreemding van wekenlang aaneengesloten oversteken van het ene continent naar het andere. Ook de sensatie om de dagen in elkaar te voelen overgaan als de ritmische beweging van de golven onder onze romp. Of het eindeloos staren naar de oneindigheid van de sterren in een pikzwarte lucht en tot tranen geroerd zijn bij vurige zonsondergangen en pastelkleurige zonsopkomsten. De euforie bij het zien van walvissen en dolfijnen rond de boot, zelfs nog na vier jaar Maar ook de niet te omschrijven angst bij harde wind en hoge golven en de geruststelling vanuit je eigen lijf als blijkt dat je veel meer aankunt dan je denkt.

… en mooie belevenissen aan wal

De moeilijk te omschrijven sensatie van nieuw land. Geuren die al mijlen voor überhaupt land in zicht komt, je neusgaten binnendringen. Vogels die onze aankomst krijsend begeleiden en de tropische vissen aan de haak waarvan de pure smaak elke keer weer een verrassing is. De grote hoeveelheden mango’s die in Polynesië voor het oprapen liggen en de zoete smaak van exotisch fruit waar we nog nooit van hadden gehoord.

De ontelbare bijzondere ontmoetingen met lokale bevolkingen over de hele wereld. Onbekenden die binnen mum van tijd als familie voelen en vreemden die hun huis en hart openstellen voor zwervers op een zeilboot. Die alles met je delen, zelfs als ze niets hebben. Onbewust waren zij rolmodellen, die onze ongestelde vragen beantwoorden over de rijkdom van een eenvoudig leven. Hoe? Simpelweg door ons even toe te laten in hun leven. De zoete sensatie van de zoute tranen die bij elk afscheid over onze wangen biggelen omdat deze mensen ons leven verrijkt hebben door hun leven en hun levenslessen tijdelijk met ons te delen. Vriendschap is overal ter wereld te vinden, ook al spreek je niet dezelfde taal.

Avontuur - Levenslessen
Foto: Mariska Woertman – Plastic op en rond San Blas eilanden, december 2019

Bewustwording van en levenslessen over onze wereld

Naarmate de reis vorderde, nam onze waardering toe en werden we ons bewuster. Raken we toegewijd aan een leven zonder consumptiedrang om niet meer te nemen dan we nodig hebben. We vissen alleen wat we als gezin kunnen opeten en bereiden eten met lokale producten van het seizoen. We kopen kleding in tweedehands winkels en ja, we verbazen ons over de immense verschillen die we onderweg zien tussen de armste en rijkste bestemmingen in de wereld.

We worden keihard geconfronteerd met de mondiale klimaatproblematiek en zien bergen plastic op de mooiste stranden. Gedumpte zooi uit rijke landen die aanspoelt bij de allerarmsten die zich er geen raad mee weten. We vergieten samen tranen met een Guna Yala indianenfamilie op de San Blas eilanden die hun hele huis met hebben en houden in de kolkende golven zagen verdwijnen ten gevolge van de zeespiegelstijging. Met eigen ogen zien we hoe eeuwenoude gletsjers, met donderend geweld, hun ijs loslaten ten gevolge van de opwarming van de aarde. We worden heel wat materiële versus niet-materiële levenslessen rijker.

De groep versus het individu

Dit leven op zee, onze reis is ook de confrontatie aangaan met onze eigen tekortkomingen. We ontdekken onze slechtste karaktereigenschappen en het onvermogen onszelf in de ogen te durven kijken. Op minder dan twaalf vierkante meter met vier gezinsleden die 24/7 samenleven, ervaren we de ingewikkelde dynamiek van een samengesteld gezin.

Ik leer hoe ik mijn relatief nieuwe relatie met mijn partner moet ontwikkelen, onderhouden en verduurzamen, maar ook het onvermogen om soms emoties de vrije loop te laten en de eenzame wandelingen met ingehouden schreeuwen. Het is een ongekende luxe en tegelijkertijd, eerlijk is eerlijk, ook een frustratie om vier jaar lang dag en nacht met mijn twee kinderen door te brengen. De intimiteit en gelukzaligheid die dat met zich meebrengt, maar ook de vervreemding van mezelf. Want wie ben ik nog meer naast moeder, kok, bakker, wasvrouw en co-captain?

Avontuur
Foto: Mariska Woertman – Droogvallen op de Las Perlas eilanden, februari 2020

Onbetaalbare ontdekkingen en levenslessen

Na vier jaar blijft nog altijd het overweldigende gevoel dat de natuur bij me oproept. De ongereptheid van de pure eilanden in de Zuid Pacific, de woeste oerwouden in Suriname, de peilloze diepte van de blauwe oceaan, de eeuwenoude gletsjers in Alaska, de onbedorven groene kusten van British Columbia en de verpletterende maar verslavende surf op Hawai’i. 

Wat ook blijft is het onoverwinnelijke gevoel van onze eigen prestaties. Letterlijk. Figuurlijk. Van de oceanen die we overstaken, de stormen die we bedwongen en de bergen die we beklommen tot de pieken die we bereikten en de golven die we bereden. De keren dat we onszelf lostrokken uit lethargie en keuzes moesten maken die eigenlijk niet mogelijk waren. We hebben wegen moeten vinden die niet op de kaart stonden. En ook, hoe we ons tenslotte uit de greep van de pandemie wisten te bevrijdden door te zoeken naar mogelijkheden die schijnbaar onmogelijk waren. Levenslessen van onschatbare waarde.

Filterloze levenslessen

Een reis als deze, verandert je onmiskenbaar en gaandeweg werp je je filters van je af. Na een tijdje komen geluiden harder binnen. Hetzelfde geldt voor kleuren, geuren en emoties. Stap voor stap kom je dichter bij jezelf en ontdoe je je van elke vorm van schijn, gewenst gedrag, prestatiedrang of zelfverheerlijking. Vijftig maanden lang zon, zout, wind en regen pellen langzaam alle lagen die je hebt af, en leggen je pure zelf bloot. Ik huil eerder, lach luider, schreeuw harder en ik voel intenser. De afgelopen jaren heb ik mezelf leren kennen en durf nu die persoon zonder filter tegemoet te treden.

In het jaar dat ik 50 word, kom ik thuis van vijftig maanden zeilen rond de wereld. Het heeft me dichter bij mijn kern gebracht dan ik ooit voor mogelijk had gehouden. 

Straks ’thuis’ en wat dan?

En binnenkort komen we thuis. In Nederland. Hoe ziet de nieuwe toekomst eruit? Ik zou liegen als ik zeg dat ik niet net zoveel twijfels en onzekerheden heb als voorafgaand aan ons vertrek. Er is genoeg om over te piekeren. Hoe integreren we weer in de Nederlandse samenleving? Passen we daar nog wel? Waar gaan we wonen? Wil ik hetzelfde werk als voorheen wel weer gaan doen? Hoe worden onze kinderen opgenomen door hun leeftijdsgenoten die niet de halve wereld hebben gezien? Wij zijn voorgoed veranderd, maar is er voor ons nog wel plaats in het jachtige leven zoals Nederland ons nu voorkomt?

Toch is er iets veranderd. Anders dan voorheen, ligt er onder deze nieuwe onzekerheid een rotsvast vertrouwen in onszelf. Want wat de toekomst ook brengt, we hebben leren varen op onze pure instincten, leren bouwen op onze eigenheid, weerbaarheid en flexibiliteit. Onze nieuwe vaardigheden en levenslessen hebben ons geholpen vele stormen te doorstaan, te leren navigeren op de wind van vandaag en te leven op onze kracht en doorzettingsvermogen. We hebben daarmee onszelf na een halve wereldomzwerving weer thuis gebracht. 

We hebben geen nieuw punt op de horizon meer nodig. Die horizon is hier en nu, vandaag. Is dat eng? Ja. Spannend? Ook. Maar we treden haar open tegemoet met een opgefriste versie van onszelf. We zeilen naar huis met heel wat levenslessen aan boord!

Hoofdfoto artikel: Mariska Woertman – Aankomst Kaapverdië, Afrika, november 2018

Over dit Wereldwijf: Mariska Woertman - Wereld

Hi! Ik ben Mariska Woertman en ik zeil sinds 2018 met mijn gezin voor onbepaalde tijd de wereld rond. Ik heb mijn huis verkocht, mijn opdrachtgevers achtergelaten en mijn familie en vrienden vaarwel gezegd om onze kinderen de wereld te laten zien. En om zelf weer met kinderogen te kunnen kijken. Ik verwonder me onderweg over van alles en daar laat ik andere Wereldwijven graag van meegenieten! Je kunt me ook via Instagram volgen.