De Ju/’hoansi San: hun verbinding met de aarde, de gemeenschap en het universum

Profielfoto

In mei 2022 had ik het voorrecht om een week te mogen doorbrengen met de Ju/’hoansi San in Botswana op de grens met Namibië in de Kalahari woestijn. Deze groep Ju/’hoansi San leeft nog als één van de weinige San-volkeren in Afrika zoals ze dat al duizenden jaren doen: als jager-verzamelaars.

De Ju/’hoansi San, hebben een diepe verbondenheid met de natuur en zien de aarde als een moederfiguur, die leven schenkt en zorgt voor al haar kinderen. Zowel menselijk als niet-menselijk.

Wereld - Ju/'Hoansi San
Foto’s: Katja Visser

Ju/’hoansi San: oudste inheemse volk

De Ju/’hoansi San zijn één van de oudste inheemse volkeren van zuidelijk Afrika en hebben een diepe culturele en spirituele verbondenheid met hun omgeving. Ze hebben een diepgaand begrip van de natuur en haar ritmes. De Ju/’hoansi San samenleving is gebaseerd op samenwerking, gelijkheid en een sterke gemeenschapsband. Ze geloven in een spirituele verbondenheid met de aarde en alle levende wezens. Hun traditionele kennis wordt vaak doorgegeven via mondelinge overlevering, verhalen en ceremonieën. 

“Die verbondenheid met de aarde heeft hen geholpen om generaties lang te gedijen in de uitdagende omstandigheden van de woestijn. Tijdens mijn verblijf heb ik dit mogen voelen en mocht ik mee op hun lange tochten door de woestijn op zoek naar voedsel.”

De vrouwen hebben de taak om te verzamelen. Zij weten precies waar ze welke bessen, noten, wortels en knollen kunnen vinden. Nooit oogsten ze alle wortels en knollen, waardoor deze zich blijven vermenigvuldigen en er altijd genoeg voedsel zal zijn. Wat een contrast met hoe we nu met de aarde omgaan en de aardbodem compleet wordt uitgeput.

De mannen zijn de jagers en zorgen voor het vlees. Ook zij jagen alleen wat er nodig is. En alles wordt gebruikt! Het vlees wordt gegeten en de vacht wordt gebruikt voor kleding, schoeisel en tasjes waarin de knollen, bessen, vruchten, noten en het vlees gedragen wordt, maar ook hun pijlen en bogen. Terug in het kamp vertellen ze bij het kampvuur verhalen. Niet alleen met woorden maar met hun hele lichaam. De Ju/’hoansi San geven elkaar graag cadeautjes en ze delen alles.

Wereld - Ju/'Hoansi San

Kennis van medicinale planten

De bomen en struiken in de omgeving zorgen niet alleen voor voedsel maar dienen meteen als medicijnkast. De Ju/’hoansi San hebben een rijke kennis van medicinale planten die ze gebruiken voor verschillende doeleinden. Van de behandeling van ziektes, verwondingen tot andere gezondheidsproblemen. Ze geloven dat de geesten van hun voorouders hen geleerd hebben welke planten medicinaal zijn en hoe ze deze moeten gebruiken.

Het verzamelen en toepassen van medicinale planten gaat vaak gepaard met rituelen zoals healing dances. Ik mocht zo’n ‘healing dance’ (ook wel trance dance genoemd) meemaken. Deze rituele dansen worden uitgevoerd om contact te maken met de spirituele wereld, om genezing te bevorderen en problemen in de gemeenschap aan te pakken. Dit was een hele bijzondere ervaring. De zang, het gestamp en het ritmische geklap samen met de trommels en ratels aan de benen van de dansers brengen hen in een staat van trance.

“De ‘healer’ maakt contact met de geesten van hun voorouders en andere spirituele entiteiten om ziektes of problemen te diagnosticeren en passende behandelingen voor te stellen. De healer bewoog van het ene naar de andere gemeenschapslid, dansend over de kolen van het vuur in ons midden. Hoe bijzonder om hier onderdeel van te zijn…”

Wereld - Ju/'Hoansi San

Leren van de Ju/’hoansi San

Mijn dagen met de Ju/’hoansi San verbonden me met Moeder Aarde. Het gaf mij het inzicht dat zij niet alleen de aarde op de grond is, maar ook de verbondenheid die we met elkaar en het universum hebben. Het is allesomvattend. Dat ik al jaren woon middenin de natuur in Botswana maakt het makkelijk voor mij om dit voor altijd vast te houden.

Dankzij onze vriend, Arthur Albertson, kon ik deze bijzondere ervaring meemaken. Arthur heeft zijn leven gewijd om deze groep mensen, hun cultuur en natuurlijke habitat te beschermen. Samen met hen verwelkomt hij maximaal twee maal per jaar en klein groepje mensen. Om van elkaar te leren en om inkomsten te genereren waardoor de Ju/’hoansi San en hun levensstijl beschermd en mogelijk zijn. Samen met de Ju/’hoansi San en Arthur hebben we een (Self)Leadership hunter-gatherer experience, Walking with the San, ontwikkeld waar zes mensen aan mee mogen doen. Mijn man Peter Henssen (die leiderschapstrainer en life coach is), begeleidt deelnemers hierin zodat zij zich niet alleen kunnen verbinden met de Ju/’hoansi San, maar ook zichzelf en Moeder Aarde. Een bijzondere transformatie naar een leven zoals je dat wilt leven. 

“Maar je hoeft natuurlijk niet helemaal naar Botswana te komen om dit te ervaren. Als mens bèn je natuur en dus onderdeel van Moeder Aarde. Je hebt alles in je maar in onze (Westerse) maatschappij vergeten we dat wel eens. Stel vragen aan je zelf als: Hoe verbonden ben ik met mijn werk en met de mensen om mij heen? Doe ik de dingen waar ik blij van word? Hoe zorg ik voor de aarde? Wie ben ik eigenlijk?”

– Katja

Over dit Wereldwijf: Katja Visser - Botswana

Dumela! Mijn naam is Katja en ik woon sinds eind 2018 samen met mijn man in de prachtige natuur van de Okavango Delta in Botswana. Ik ben 'boerin', manager van onze kleinschalige lodge, persoonlijk leiderschapstrainer en natuurcoach. Daarnaast zet ik mij in om kinderen en moeders te empoweren en de wereld groener te maken via mijn stichting StartUp4kids. Voor De Wereldwijven blog ik over het waarmaken van je dromen en het verbinden met de natuur.