Het zwitserlevengevoel: hoe creëer je dat als pensionado in het buitenland?

Vijftigplus en aan een nieuw avontuur toe? Wellicht ben jij dit jaar dan wel een van de tienduizend (vervroegd) gepensioneerden die het wel welletjes vinden met Nederland.[1] Pensioneren in het buitenland wordt steeds populairder. En ‘onze’ pensioenmigranten – ook wel ‘pensionado’s’ genoemd – vestigen zich inmiddels over de hele wereld.

De pensionado, het klinkt als een droom: niet meer hoeven werken en zorgeloos van je pensioen kunnen genieten aan de rand van een zwembad, ergens aan zee, op het platteland of middenin de bossen. Of is dat zwitserlevengevoel in de praktijk ver te zoeken?

Online psychologenpraktijk Psycholoog op Afstand ondersteunt Nederlanders in het buitenland met de uitdagingen van emigreren – uitdagingen die je in het geval van pensionado’s kunt optellen bij die van stoppen met werken. Want gek genoeg blijkt forever vakantie lang niet altijd automatisch leuk te zijn – ook in het buitenland niet.

Waarom het pensioengeluk in een ander land zoeken?

Pensioenmigratie wordt vaak omschreven als leefstijlmigratie: met de verhuizing naar een ander land hoopt men een andere (betere, uiteraard) levensstijl aan te kunnen nemen. Maar alhoewel veranderingen in leefstijl onder pensionado’s een belangrijke reden is om te emigreren, is het zeker niet de enige drijfveer om het pensioengeluk in een ander land te zoeken. Een onderzoek van het NIDI in 2021, onder ruim zesduizend geëmigreerde vijftigplussers, geeft een mooi beeld van alle – vaak met elkaar samenhangende motieven – om Nederland na de pensioendatum vaarwel te zeggen. De top vijf meest gekozen redenen?[2]

1. de natuur, rust en ruimte in het land van bestemming (83 procent)
2. het klimaat van het land van bestemming (81 procent)
3. de cultuur en mensen van het land van bestemming (77 procent)
4. de bevolkingsdichtheid en drukte in Nederland (75 procent)
5. het avontuur en het opdoen van nieuwe ervaringen (62 procent)

Zoals nummer vier al aantoont: het zijn niet alleen de voordelen van het land van bestemming die gepensioneerden over de streep trekken. Ook ontevredenheid met Nederland telt mee. Los van de drukte wordt ook geklaagd over de Nederlandse mentaliteit en bureaucratie, en het Nederlandse weer, dat bij een derde van de deelnemers aan het onderzoek een nadelig effect op de gezondheid heeft. Ook vinden veel senioren dat Nederland “onbetaalbaar” geworden is.[3]

Landen van bestemming van de pensionado

Wáár we onze oude dag precies besluiten te slijten houdt nauw verband met de redenen voor emigratie. Pensionado’s die Nederland veel te duur zijn gaan vinden kiezen bijvoorbeeld vaak voor een land in Oost-Europa, Thailand of de Filipijnen. Wie uit gezondheidsoverwegingen emigreert eindigt waarschijnlijk in Turkije, Spanje of Griekenland. Natuurliefhebbers vliegen massaal uit naar Zweden, Ierland en Frankrijk, terwijl cultuurliefhebbers juist afzakken naar Italië, Griekenland en Portugal. En dan zijn er ook nog de senioren die terugkeren naar hun roots; dat zijn vaak mensen uit Israël, Ierland of Indonesië.[4]

Overigens zijn we allemaal wel een stelletje gewoontedieren: de meeste mensen kiezen voor een land van bestemming dat ze op een bepaalde manier al kennen. Zo is 70 procent er al eerder op vakantie geweest, heeft 20 procent er al een (tweede) woning en heeft 8 procent er zelfs al eens eerder gewoond.[5]

En, hoe bevalt het pensionado’s in het buitenland?

Over het algemeen bevalt het onze Nederlandse senioren behoorlijk goed in het buitenland. Zo goed, dat 74 procent van hen aangeeft er niet over te piekeren ooit nog naar Nederland terug te keren. Dat is vooral het geval onder de pensioenmigranten die al lang in het buitenland wonen. De 26 procent die een terugkeer niet uitsluit noemt de gezondheid(szorg) als belangrijkste reden om het buitenlandavontuur af te kappen.[6]

Logisch, met de jaren komen ook de gebreken. En alhoewel we met z’n allen flink kunnen klagen over de Nederlandse gezondheidszorg, is die voor ouderen in Nederland toch relatief goed geregeld. Zweden, Noorwegen, Duitsland en Frankrijk scoren weliswaar allemaal hoger op de ranglijst van goede gezondheidsstelsels, maar als het gekozen land van bestemming een andere is, is onzekerheid over de kwaliteit van de zorg voor zowel fysieke als mentale problemen niet meer dan terecht. Daarbij hebben de meeste pensioenmigranten in het buitenland geen directe familie in de buurt en is hun sociale vangnet een stuk kleiner dan het in Nederland was.[7]

De mentale gezondheidsrisico’s van pensioenmigranten

Vaak denken senioren bij gezondheidsproblemen het eerst aan fysieke klachten, maar dan zien ze iets belangrijks over het hoofd. Want alhoewel die fysieke klachten er ongetwijfeld ook gaan komen of al zijn, is de grootste impact van zowel pensionering als emigratie psychisch van aard. Beide levensgebeurtenissen worden volgens experts flink onderschat.[8] En in het geval van pensioneren in het buitenland vallen deze twee impactvolle gebeurtenissen ook nog eens samen.

De psychologen van Psycholoog op Afstand spreken dan ook regelmatig pensionado’s die de fysieke klachten wél, maar de mentale gezondheidsklachten níét hadden zien aankomen. Onze identeit hangen we grotendeels op aan de rollen die we in ons leven spelen: die van (groot)ouder bijvoorbeeld, of die van broer of zus, of vriend of vriendin. Hobby’s en vrijetijdsactiviteiten geven ons ook een stukje identiteit. En natuurlijk de belangrijkste: ons werk.

Bij pensionering valt die laatste weg, bij emigratie een hoop van de rest ook. Wat blijft er over?[9] Die vraag roept bij veel niet-gepensioneerde migranten en niet-geëmigreerde pensionado’s al een heuse identiteitscrisis op, laat staan bij de doelgroep waar we het hier over hebben. Zonder functietitel of het label ‘kostwinnaar’ hebben veel gepensioneerden het gevoel een stukje status en eigenwaarde verloren te hebben. 

“Doe ik er nog wel toe als ik de uitstraling van mijn functie niet meer heb? Wat ben ik thuis waard? Hoe gaat dat samen met mijn vrouw?”[10]

– Joep, inmiddels wel gelukkig pensionado

Gebrek aan zingeving, sociaal netwerk en risico op bore-out voor de pensionado

En laten we wel wezen: het kan misschien zo zijn dat we ons werk de laatste jaren lang zo leuk niet meer vonden, maar het zorgde toch voor een invulling van de dag en het gevoel iets nuttigs bij te dragen. Om het op z’n psychologisch te zeggen: werk zorgt voor zingeving. Na de eerste weken ‘vakantie vieren’ valt het veel pensionado’s vies tegen om die zingeving ergens anders uit te halen. Teleurstelling, verveling, neerslachtigheid en een bore-out (het tegenovergestelde van een burn-out) liggen dan op de loer.[11]

“Ben je eindelijk met pensioen, valt het tegen. […] Na een half jaar kwam ik steeds later uit bed en de dagen vlogen voorbij zonder dat er iets nuttigs uit mijn handen kwam.” [12]

– Gerard, inmiddels wel gelukkig pensionado

Natuurlijk is het een voordeel dat je als pensionado in het buitenland geen werk hoeft te zoeken en je niet druk hoeft te maken om een inkomen. Maar de keerzijde van die medaille is dat je ook geen collega’s hebt om aansluiting bij te vinden, wat een sociaal netwerk opbouwen flink kan belemmeren. Ook de kinderen en kleinkinderen zijn er niet om bij aan te haken.[13] Doen zich dus psychische problemen voor, dan is de sociale steun een stuk minder dan in Nederland – met een gevoel van eenzaamheid tot gevolg.

Pensionado & het zwitserlevengevoel creëren

Dat echte zwitserlevengevoel in het buitenland draait dus lang niet alleen om financiële zekerheid en rust. Het is ook – of misschien wel voorál – een kwestie van goed in je vel zitten. Psycholoog op Afstand biedt Nederlanders in het buitenland online therapie op maat, waarin specifiek wordt gefocust op de unieke klachten waar je als pensioenmigrant tegenaan loopt.

Waar een psycholoog bijvoorbeeld mee kan helpen:

• Identiteitsbehoud en -vorming: met je psycholoog bespreek je manieren om je ‘oude’ identiteit in je nieuwe leven vorm te geven. Wellicht kan je de rollen die je in Nederland vervulde op een andere manier ook in het land van bestemming oppakken. En misschien is er wel iets dat je altijd hebt willen proberen en kan er nu een stappenplan gemaakt worden om dat te gaan doen – om op die manier aan een nieuwe identiteit te bouwen.[14] 
  
• Verandering accepteren en aangaan: met pensioen gaan en emigreren vormen het begin van een geheel nieuwe levensfase die met een hoop verandering gepaard gaat. Een psycholoog helpt je te accepteren dat dat niet direct alleen maar leuk is – soms zelfs ronduit moeilijk. Ook kan het helpen doelen op te stellen voor deze nieuwe levensfase. Welke nieuwe vaardigheden kan je opdoen? Welke activiteiten kan je oppakken? Hoe stel je jezelf open voor een nieuw land, een nieuwe cultuur en nieuwe vrienden?[15]

“Realiseer je dat met pensioen gaan niet alleen maar leuk is. […] Het mag moeilijk zijn. Gun jezelf de kans om te veranderen.” [16]

– Psycholoog Marjoleine Vosselman, auteur van het boek ‘Pensioen in zicht‘

• Een luisterend oor bieden: soms is het simpelweg voldoende om even je verhaal kwijt te kunnen bij iemand die het begrijpt. En dat doen de psychologen van Psycholoog op Afstand, want die zijn zelf ook allemaal geëmigreerd. Los van hun professionele vaardigheden zijn het dus ook ervaringsdeskundigen – twee zaken die je niet vindt in het luisterend oor van een vriend of familielid in Nederland.

Het gemak van online therapie zorgt er tot slot voor dat het niet uitmaakt waar je bent gaan wonen. Zonder er het buitenlandse huis voor uit hoeven, schuif je binnen een paar dagen virtueel bij een Nederlandse psycholoog aan. Klik hier voor meer informatie en om een kosteloos kennismakingsgesprek in te plannen. Zo geniet je straks wél optimaal van die forever vakantie.

Bronnen

1. [1] L. Langerveld. (21 mei 2022). ‘Pensioen vieren in het buitenland bevalt vaak prima’. Max Magazine, via: maxmagazine.nl.
2. [2] J. Spaan, e.a. (27 mei 2022). ‘Emigratie van Nederlanders op latere leeftijd’. DEMOS 38(5), via: nidi.nl.
3. [3] Idem.
4. [4] Idem.
5. [5] Idem.
6. [6] Langerveld (2022).
7. [7] Nederlanders in het buitenland. (z.d.). ‘Ouderenzorg in het buitenland’. Nederlanders in het buitenland. Via: nihb.nl.
8. [8] A. Gerritsen. (2 februari 2021). ‘Met pensioen gaan mag ook lastig zijn’. Odyssee. Via: odyssee.nl.
9. [9] Leef je pensioen. (z.d.). ‘”Eindelijk met pensioen en dan valt het tegen.” Wat nu?’ Leef je pensioen. Via: leefjepensioen.nl.
10. [10] Gerritsen (2021).
11. [11] Idem.
12. [12] Leef je pensioen (z.d.).
13. [13] Spaan (2022).
14. [14] Leef je pensioen (z.d.).
15. [15] Idem.
16. [16] Gerritsen (2021).