Uit ons Archief! Tegeltjeswijsheden – Wat zijn wijze woorden uit het buitenland?

In de afgelopen jaren hebben de Wereldwijven heel wat verhalen geschreven en af en toe lichten we er een blog uit. Dit keer een blog over wereldse wijsheden. We kennen allemaal wel de oer-Hollandse spreuken die vaak terug te vinden zijn op een (Delfts Blauw) tegeltje: tegeltjeswijsheden. Spreuken die grappig of leuk zijn maar vaak ook stof tot nadenken geven. In Nederland kennen we er heel wat van. 

Maar…. wat zijn wijze woorden uit andere landen? En, waar komt het eigenlijk vandaan of wat is de precieze betekenis? Wereldwijf Saskia was er benieuwd naar en vroeg het aan mede-wereldwijven. Ze klommen gelijk in de pen om hun lokale tegeltjeswijsheden te delen. 

Herkomst van tegeltjeswijsheden

Spreuktegeltjes met wijsheden dateren terug tot ver onze jaartelling en bestonden al in het oude China. Later waren ze ook zeer geliefd onder de oude Romeinen en Grieken. De oudste tegeltjeswijsheden waren afbeeldingen op (klei)tableaus, en vaak verfraaid en heldhaftig gemaakt. In de Middeleeuwen kwamen daar religieuze verhalen bij omdat veel mensen niet konden lezen en op die manier toch een bijbels verhaal verteld kon worden. De tegels werden ook graag door leiders en machthebbers gebruikt om zichzelf gunstig te vereeuwigen op tableaus. Rond 1500 werden steeds vaker vloertegels gebruikt voor afbeeldingen met inscripties (waaraan korte wijsheden of jaartallen werden toegevoegd).

In Nederland werden de tegeltjes een geliefd ornament en op Delfts Blauw vonden ze hun weg naar de Hollandse huiskamers. Met religieuze teksten, volkswijsheden en opvoedkundige spreuken voor kinderen vol deugden. Soms verdwenen de tegeltjes van de muur om later weer hip een andere muur te versieren. 

Tegeltjeswijsheid nummer één: Kies je vrienden… wijs! 

In Kenia kent men in het Kiswahili de volgende mooie wijsheid schrijft wereldwijf Angela: ‘Ukitembea na Rafiki yako mlevi pia wewe utaitwa mlevi‘. Angela: “Het betekent letterlijk ‘als je loopt met een vriend die drinkt, zullen mensen jou ook als een dronkenlap zien’. Dat is er één om even bij stil te staan, toch?” 

“Overigens”, weet Angela, “zijn hier meerdere varianten mogelijk, zoals bijvoorbeeld omgaan met een dief, hoer of de duivel. In het Nederlands kennen we dit gezegde beter als ‘wie met pek omgaat, wordt ermee besmet’. Een andere mooie wijsheid die je veel hoort in Kenia is ‘birds of the same feather flock together‘ wat zoveel betekent dat gelijkgestemden elkaar opzoeken en samen optrekken. En”, vult Angela snel aan, “dat is zeker niet altijd in positieve zin!”

Wijze inzichten van Moeder Natuur

“In Zweden hoor je vaak mensen zeggen: ‘Det finns inget dåligt väder, bara dåliga kläder!’”, vertelt Susan die er al geruime tijd woont. Wat het betekent? “Er bestaat geen slecht weer, alleen slechte kleding”, vertaalt ze moeiteloos voor ons. “Dit gezegde is 100% van toepassing op de leefwijze hier, want mensen laten zich niet afschrikken door het weer. De zuigelingen liggen zelfs met strenge vorst hun slaapje te doen buiten in de kinderwagen en op het kinderdagverblijf worden de overalletjes, mutsen, handschoenen en laarzen aangedaan bij regen, sneeuw of gewoon koud weer. Dit werkt uiteraard door in de gedachte als je ouder wordt: gewoon voor ieder weertype goede outfits kopen en – jong of oud -je kunt altijd genieten van het buitenleven! Helemaal mijn ding”, roept Susan blij.

Heleen moet lachen en reageert: “Dat zeggen de Schotten ook! In het Schots dan, hahaha! Maar weet je Susan”, vult ze snel aan: “ik vind dat de Zweden het meer menen want die zitten echt vaak buiten koffie te drinken en dat doet de Schot niet…. Wel een bekende wijsheid van Schotse grannies, is de het ‘Whit’s Fur Ye’ll No Go By Ye’ letterlijk vertaald in het Engels ‘what’s for you, won’t go by you’ wat zoveel inhoudt als ‘whatever is meant to happen, will happen.’ 

Heleen: “Waar het oorspronkelijk vandaan komt weet ik niet maar het is traditioneel Schotse grootmoeders wijsheid (waar ik het overigens niet mee eens ben… 

Liever lui dan moe….? Think twice!

Inga weet nog een mooie tegeltjeswijsheid uit Guatemala, waarvan ze vermoedt dat wel meer Spaanstalige landen dit gezegde kennen: ‘Camarón que se duerme se lo lleva la corriente‘. Inga: “Letterlijk betekent dit: ‘de garnaal die slaapt, wordt meegenomen door de stroming’. Deze wijsheid verwijst oorspronkelijk naar de negatieve gevolgen van luiheid: als je als een garnaal in slaap valt (en te lui bent om te bewegen of je doet niets), dan word je meegesleept door de stroom van het leven.”

Inga: “In de juiste context wordt deze uitdrukking gebruikt om aan te geven dat je oplettend moet zijn. En niet in slaap moet vallen (zoals de garnaal), zodat slechtbedoelende mensen, er niet in slagen je te misleiden…. Grappig detail: Koning Willem-Alexander heeft dit gezegde beroemd gemaakt een tijd geleden…. ‘Chingada’ betekent ook in Guatemala zeer zeker geen ‘getij’!” 

Tegeltjeswijsheden zijn overal toepasbaar

Terug naar het Europese continent, waar wereldwijf Benedita nog een mooie tegeltjeswijsheid uit Portugal heeft: “‘Não contes com os ovos no cu da galinha’, wat letterlijk vertaald betekent dat je ‘niet moet rekenen op de eieren die nog in de kont van de kip zijn’. “Dus”, licht Benedita toe, “geef geen geld uit dat je (nog) niet hebt.” Zo wijs!! En wereldwijf Simone in Hawaii roept enthousiast dat ze die uitspraak zeker gaat gebruiken.

En last but not least, deelt wereldwijf Melanie vanuit Zanzibar een heel bekende wijsheid in Ubuntu: