360 met de Wereldwijven – Over identiteit en jezelf blijven na een emigratie

Naar aanleiding van Koningsdag – toch een echt Hollands feest waar we ons graag voor in opvallend oranje hijsen, ook in het buitenland vragen we ons op de redactie toch wel af hoe het nu zit met die Hollandse identiteit. Hoezeer verander je als je naar het buitenland verhuisd? 

En wie kunnen we die vraag over identiteit beter stellen dan onze eigen wereldwijven? Hoe Nederlands voelen zij zich: wat hebben ze moeten loslaten in het buitenland, en wat hebben ze over zichzelf ontdekt?

Waar ben ik thuis?

Inga heeft wellicht van alle reacties die we kregen, het meest moeten integreren in de cultuur waar ze leeft. Ze woont met haar Guatemalteekse man in een kleine afgelegen community in Guatemala en ontmoet hier weinig andere buitenlanders. Inga: “Ik ben zeker veel veranderd in de loop der jaren, wat me logisch lijkt. En daar zal mijn emigratie uiteraard in meegespeeld hebben. Ik voel me zeker veel minder Nederlands dan voorheen. Wanneer ik hier af en toe een Nederlander tegenkom, merk ik wel dat we dingen gemeen hebben: communicatie gaat zó makkelijk, er is eenzelfde gevoel voor humor en bepaalde dingen zijn ‘logisch’… maar verder dan dat voel ik weinig affiniteit meer met Nederland.”

“Maar wanneer mensen hier zeggen dat ik hier al zó lang ben en dat ik me vast Guatemalteekse voel? Nee, ook zeker niet. Ik denk niet dat ik me ooit Guatemalteekse ga voelen. Daarvoor zijn er te veel verschillen. Wat dat betreft voel ik me qua thuisland een beetje tussen de wal en het schip. Niet hier, niet daar. Ik heb de afgelopen jaren veel geleerd over mezelf, mezelf kritisch bekeken, hard aan mezelf gewerkt en ik voel me zeker ook wel mezelf, maar zonder een echte thuishaven…”

Thuis gevoel verandert met de tijd

Saskia woont in de VS en herkent dat gevoel: “Afgelopen november voelde ik me voor het eerst ineens een beetje een vreemde in Nederland, terwijl ik liep door ‘thuis’ straatjes en winkeltjes die niet veranderd waren. Iets waar ik altijd zo van geniet. Even thuislucht happen en m’n wortels voelen noemde ik het. Maar midden op straat was dat gevoel van thuis ineens weg.” 

Saskia voegt daar nog aan toe dat de omschrijving van ‘thuis’ momenteel sowieso anders is: haar kinderen zijn uitgevlogen en wonen/ studeren duizenden kilometers verderop. Saskia: “Een nieuwe fase waarin ik mezelf met vallen en opstaan weer herontdek. Het huis voelt anders maar thuis voel ik me 💯 als ik samen met m’n lief op avontuur ga in onze sprintervan! En dat is een geweldig vooruitzicht.” 

Niet alleen ik verander, ook de samenleving

Ook in Dominica heeft Marieke een andere kant van zichzelf ontdekt. Marieke: “Ik denk dat ik zeker veranderd ben en het is ook bijna onvermijdelijk als je in je eentje naar een ander land, en cultuur verhuisd. Tegelijk voel ik me zeker nog Nederlands. Dat merk ik bijvoorbeeld als ik altijd de eerste ben bij een afspraak of een event. Dominica-tijd is echt een ding hier, en ik probeer me er niet aan te storen, maar dat lukt me niet altijd.” 

“Ik heb echt uit mijn comfortzone moeten stappen nadat ik mijn relatie hier had beëindigd en ik niemand kende. Ik moest voor mezelf opkomen, soms vergde dat echt wel moed, maar acheraf ben ik super trots dat ik het heb gedaan. De bureaucratie hier is echt onvoorstelbaar en sommige gebruiken lijken nog uit de koloniale tijd. Als je bijvoorbeeld bij de politie een bewijs van goed gedrag moet regelen, moet je eerst postzegels kopen, en daarmee betaal je dan. Dat kan niet met geld. En zo zijn er legio voorbeelden. Ik weet niet of ik ooit nog terug ga naar Nederland, anders dan om familie en vriendinnen op te zoeken. Maar zeg nooit nooit. Een ding weet ik zeker: zowel Nederland als ikzelf zijn enorm veranderd in al die jaren.”

Blij met wat ik heb en wie ik ben

Ingeborg woont in Zwitserland en tevreden en dankbaar voor alle mooie ervaringen en vriendschappen in haar leven. “Die had ik anders nooit gehad”, zegt ze. “En, ik vraag me soms juist het omgekeerde af: hoe zou ik en mijn leven zijn geweest als ik in Nederland was gebleven?”

Datzelfde geldt voor Karien die nu in Singapore woont: “Als een geboren migrant/ serial expat kan ik niet zeggen dat dit leven mij veranderd heeft, ik weet eerlijk gezegd gewoon niet beter. Maar ik denk zeker dat het je beïnvloedt als je in verschillende landen woont, je krijgt een veel bredere blik op de wereld. Mijn jeugd en volwassen leven in verschillende landen hebben mij gevormd tot wie ik ben.”

Carole in Australië, beaamt dat: “Na al die jaren, verander ik nog altijd continu. Mijn emigratie heeft daar vast ook een rol in gespeeld. Waar in Nederland mijn studie gelijk geaccepteerd was, lijkt het dat ik hier blijf zoeken naar nieuwe en verschillende manieren van geld verdienen. Het blijft een avontuur want ik heb mezelf, toen ik nog in Nederland woonde, nooit gezien als een ondernemer. Maar dat, daar ben ik hier achtergekomen, ben ik dus wel!”

In veiligheid ongemak ervaren

Ruth woont in Canada en beseft hoe bevoorrecht ze is. “Ik mag wonen op twee veilige plekken in de wereld. In een tijd van oorlog en gedwongen ontheemding, kan ik me gelukkig prijzen met de vrijheid en mogelijkheden die ik in beide landen heb. Ik ben intens dankbaar voor de lessen die ik leer, de reflecties die onherroepelijk komen, en de mensen die ik mag ontmoeten. Afstand nemen, geïnspireerd raken, in veiligheid ongemak ervaren, nieuwe ervaringen opdoen, andere eigenschappen aanspreken, leven in een andere taal, je identiteit onder de loep nemen – en nog zoveel meer! Ik zou het, als het even kan, iedereen aanraden.”

Identiteit over grenzen heen

Inga tot slot heeft nog een mooie toevoeging over identiteit. Want vragen en reflectie over onze identiteit geldt natuurlijk niet alleen voor Wereldwijven. Iedereen heeft er wel mee te maken. Inga: “Veel mensen om mij heen, zullen dit ook ervaren. Ik woon in een dorp met veel gemixte etniciteiten. Eén daarvan zijn de Garifuna (Garinagu in meervoud).”

“De Garifuna als bevolkingsgroep ontstond in de 17e eeuw uit huwelijken tussen Afrikaanse slaven (die schipbreuken overleefden) en de inheemse Kalinago (Caribisch-Arawak) bevolking op het Caribische eiland Saint Vincent. De Garifuna/Garinagu, worden vaak omschreven als een volk zonder land, omdat ze, ondanks een eigen taal, cultuur, vlag, geschiedenis en gastronomie, geen soevereine natiestaat hebben. In plaats daarvan vormen ze een Afro-inheemse bevolking die in verschillende kustgemeenschappen in Midden-Amerika woont – voornamelijk in Honduras, Belize, Guatemala en Nicaragua – nadat ze gedwongen werden verdreven uit Saint Vincent. Zij weten héél goed wie ze zijn en zijn ook ontzettend trots op hun cultuur en hun Garifuna-zijn, maar ook feitelijk zonder échte eigen plek…”