Impact van hitte in Zwitserland: van de dalen tot de toppen

Extreme hitte, natuurbranden, enorme droogte en hittegolven. Al maanden zijn dit wereldwijd headlines in kranten en journaals. Onlangs nog braken bosbranden in Spanje regionale records en in Frankrijk zelfs landelijk. In Zwitserland is het net als in vele andere landen gortdroog en daarbij record heet. Dat heeft ook hier zo z’n gevolgen.

De eerste helft van 2026 viel er veel minder regen dan gemiddeld, dit is het vijf na droogste jaar ooit. Dat de droogte van dit jaar geen record breekt, is alleen te danken aan de neerslag die in februari gevallen is.

Extreme droogte zorgt voor vuurverboden

Maar neerslag zegt niet alles. Want de bodem is nog altijd bijzonder droog en de waterstanden in rivieren en beken zijn heel erg laag. De weilanden liggen er vaker wel dan niet verdroogd bij en als ik naar de bomen kijk, lijkt de herfst soms al begonnen.

Normaal gesproken barbecueën de Zwitsers er lustig op los tijdens de zomermaanden. Op veel plekken bij of in bossen staan openbare barbecues, vaak voorzien van gratis hout. Helaas gelden momenteel op de meeste plekken in Zwitserland vuurverboden. In sommige kantons mag je daarom zelfs in je eigen tuin of op je eigen balkon geen houtskool barbecue meer aansteken.

Op de hoger gelegen alpenweiden, waar de koeien elke zomer grazen, wordt de situatie ook goed in de gaten gehouden. Is daar door de hitte en gebrek aan regen nog wel voldoende water en gras? Moet er misschien aanvullend water en/of voer naar de bergweiden wordt gebracht? Of is de situatie zodanig dat het vee eerder dan normaal (september) terug moet naar de boerderij?

Eeuwenoude ijslagen smelten in rap tempo

Hogerop in de bergen hebben ze andere problemen. Dit jaar was Glacier Loss Day al op 29 juni. Normaal is de winterse sneeuwvoorraad pas aan het einde van de zomer gesmolten. Maar afgelopen winter viel er relatief weinig sneeuw en daar komen nu de hittegolven bovenop. Vanaf Glacier Loss Day is de verse sneeuwvoorraad op en smelt de ijslaag die er soms al honderden jaren ligt.

Glacier monitoring Switzerland (GLAMOS) doet wetenschappelijk onderzoek naar gletsjers. Eind juni, net na de tweede hittegolf van dit jaar, meldden zij dat de gletsjers in Zwitserland elke 6 (!) seconden een hoeveelheid water verliezen ter grootte van een olympisch zwembad. Slecht nieuws want gletsjers zijn natuurlijke voorraden van zoet water en daarbij zijn gletsjers buffers tegen de droogte.

Landschap verandert als gevolg van smeltende gletsjers

In 2012 vierden we vakantie in Zwitserland en kwamen onder andere langs de Rhônegletsjer. In 2023, één jaar nadat we in Zwitserland kwamen wonen, reden we langs dezelfde gletsjer en ik was geshockeerd. De gletsjer had zich enorm ver terug getrokken, ik herkende het niet meer. Sinds wij er in 2012 waren heeft de gletsjer naar schatting een kwart (!) van z’n ijsvolume verloren.

We zijn destijds aan de voet van diezelfde gletsjer in een ijsgrot (op 2300m hoogte) geweest. Al sinds 1870 wordt daar elk jaar een gang uit het gletsjerijs gehakt van zo’n 100 meter. Nog altijd gebeurt dit maar dat gaat niet meer zonder kunstgrepen. Om de grot, een geliefde toeristische attractie, te beschermen tegen de zon leggen de uitbaters sinds 2008 hele grote UV werende dekens over het ijs. Dit om het smelten te vertragen.

Het is de vraag hoe lang deze ijsgrot nog zal kunnen bestaan. Door hittegolven wordt het ijs van de gletsjertong steeds dunner en minder stabiel. Wetenschappers van GLAMOS waarschuwen zelfs voor gevaarlijke situaties. Daarbij, wanneer het ijs zich nog verder terugtrekt, is het uiteindelijk niet meer mogelijk een grot uit te hakken. Als je de opwarming van de aarde in twijfel trekt, ga daar dan maar eens een kijkje nemen.

Zelfs het dak van Zwitserland zweet

We gaan nog wat hoger de bergen in. Sinds begin augustus is de Theodulgletsjer (bij Zermatt) gesloten voor zomerskiërs. Zelfs op ruim 3800 meter hoogte is het nu te warm. De pistes kunnen niet goed onderhouden worden en de skiliftmasten zijn te instabiel geworden door al het smeltwater. Recreatieve skiërs moeten hun heil elders zoeken en alleen een elite groep beroepsskiërs mag voor hun zomertraining nog gebruik van maken van het overgebleven deel van de gletsjer.

En ook de allerhoogste toppen in Zwitserland zuchten onder de hitte. De SAC (Swiss Alpine Club) raadt alpinisten momenteel ten zeerste af om beroemde toppen als de Matterhorn (4478m) en de Dufourspitze (4634m) te beklimmen. Door de extreme hitte smelt de permafrost en komen rotsen los te liggen en door klimmers zelf kan er steenslag ontstaan. Het zal nog wel even duren voordat daar weer zonder gevaar geklommen kan worden.

Omgaan met de opwarming van de aarde

In het Berner Oberland, het kanton waar de hoofdstad Bern ligt, maken ze van de nood een deugd. Daar worden de sneeuwkanonnen die in de winter ingezet worden om sneeuw te maken, nu ingezet bij eventuele bosbranden. Ook kunnen de sneeuwkanonnen gebruikt worden om land vochtig te houden en daarmee bosbranden te voorkomen.

Voorlopig zijn we nog niet van de hitte en hitte gerelateerde problemen af. En wat staat ons de komende jaren nog te wachten? Volgens onderzoekers staat vast dat de aarde opwarmt dus we zullen er hoe dan ook mee om moeten leren gaan. Ik ben me er al jaren van bewust maar allemachtig, in Zwitserland word je er wel op elke letterlijke hoogte mee geconfronteerd.