Iedereen blij, behalve jij: grenzen stellen na emigratie

Vrienden willen tien dagen komen logeren en jij wilt ze ook heus dolgraag zien, maar na vier dagen snak je naar rust, regelmaat en reinheid. Maar ‘nee’ zeggen voelt ondankbaar, want zij komen immers speciaal voor jou. En dus zeg je ‘ja’ – en zit je tien dagen later uitgeput op je eigen bank. Grenzen stellen is voor veel mensen sowieso al niet makkelijk. Maar als je in het buitenland woont, krijgt een simpele ‘nee’ ineens extra lading.

Want je ziet je familie al zo weinig! En je hebt nog niet genoeg nieuwe vrienden gemaakt! En trouwens, ben jij niet degene die er zelf voor koos om duizenden kilometers verderop te gaan wonen? Precies. Tijd voor een blog over je eigen ‘grenzen stellen’. Want:

Waarom is grenzen stellen na een emigratie nóg moeilijker?

Een persoonlijke grens geeft aan wat voor jou wel of niet oké is. Het gaat over waar je tijd en energie voor hebt, waar jij je verantwoordelijk voor voelt en vooral ook: waar die verantwoordelijkheid ophoudt. Maar zoals de psychologen van Psycholoog op Afstand als geen ander weten: die grenzen staan na een emigratie ineens in een heel andere context. Je relaties evolueren, je sociale netwerk vernieuwt zich en soms veranderen zelfs de ongeschreven regels over wat ‘normaal’ is. En het is helemaal niet gek als je daar wel wat begeleiding bij kunt gebruiken.

“Door de afstand tot je familie en een gebrek aan een sociaal netwerk op je nieuwe stek, ga je al snel voorzichtiger om met zowel nieuwe connecties als mensen in Nederland – met meer pleasen en minder grenzen stellen tot gevolg.” – Niek Rosens, gz-psycholoog en oprichter van Psycholoog op Afstand

Jij bent geëmigreerd, dus contact is jouw verantwoordelijkheid

Je familie en vrienden hebben er niet om gevraagd dat jij duizenden kilometers verderop bent gaan wonen.[1] Dus voel jij je verantwoordelijk moeite te doen om erbij te zijn met kerst, die bruiloft of dat jubileum. En des te ingewikkelder wordt de situatie als je ouders bijvoorbeeld oud worden en hulp nodig hebben.[2]

Visite komt voor jou, en wil ook vakantie vieren

Dan het fenomeen waar vrijwel elke emigrant een keer mee te maken heeft: visite. Voor jou is je nieuwe woonplaats gewoon thuis. En dat betekent dat ‘s ochtends om zeven uur de wekker gaat, dat je naar je werk gaat, je boodschappen moet doen en er nog een was opgevouwen moet worden. Maar je visite is op vakantie. Zij willen dat mooie stadje bezoeken, eten in dat leuke restaurant en nog een dagje naar het strand. En hé, jij woont hier, dus of jij even een plan voor morgen wilt bedenken?

Hartstikke gezellig, en je visite heeft geld en tijd geïnvesteerd om jou te komen bezoeken. Dan ga je niet ondankbaar lopen doen, toch?

In Nederland wil je *iedereen* zien

Ben je een keer in Nederland, dan wil iedereen jou zien en jij wilt iedereen zien. En dus race je van je eigen familie naar je schoonfamilie, van je vriendengroep naar je oude buurvrouw, en ga je ook nog even op de koffie bij die oud-collega. Je bent er nu toch. Tijd is schaars en een avond voor jezelf voelt als tijd verspillen. 

Maar je kunt niet honderd procent in twee werelden blijven investeren. Sommige relaties veranderen of stoppen, omdat je gedwongen wordt bewust te kiezen in welke relaties je nog tijd en energie kunt en wilt investeren.[3]

Je moet je best doen voor een nieuw sociaal netwerk, toch?

Zeker in de eerste maanden op je nieuwe stek kan je het gevoel hebben elke uitnodiging met beide handen aan te moeten grijpen. Straks nodigen ze je nooit meer opnieuw uit! En hoe maak je dan ooit vrienden? Een nieuw sociaal netwerk ontstaat niet vanzelf en dat kan ervoor zorgen dat je geneigd bent eerder ja te zeggen tegen mensen of activiteiten waar je eigenlijk niet per se blij van wordt.

En dan zijn er nog de cultuurverschillen

In sommige culturen is het een no-go om de vrijdagmiddagborrel over te slaan, om familie niet elke zondag uit te nodigen voor de lunch, of om om tien uur te gaan slapen in plaats van avondeten. En ja, emigreren vraagt om aanpassing en flexibiliteit, maar dat hoeft niet om te slaan in jezelf continu voorbijlopen. Het is de kunst een middenweg te vinden tussen nieuwsgierigheid naar lokale gebruiken en vasthouden aan wat jij belangrijk vindt.

Wat je moet weten over grenzen stellen, volgens een psycholoog

1. Het is logisch dat ‘nee’ zeggen moeilijk is

Op het moment zelf zorgt ‘nee’ zeggen voor spanning. Je voelt je schuldig en je loopt het risico dat de ander boos wordt. Logisch dus, dat de meeste mensen ervoor kiezen om ‘ja’ te zeggen. De kortetermijnvoordelen tellen op zo’n moment het zwaarst. Wees dan ook niet te hard voor jezelf als je merkt dat je ernaar neigt over je grenzen te gaan – dat is hartstikke normaal. Maar bedenk ook dat het een kortetermijnstrategie is die op de lange termijn alleen maar voor meer ongemak zorgt.[4]

2. Je schuldig voelen betekent niet dat je iets verkeerd doet

Maar wat je echt in je oren moet knopen is dit: dat grenzen stellen niet makkelijk of comfortabel hoeft te zijn. Het is niet erg om je schuldig te voelen als je grenzen stelt. Soms voel je je schuldig omdat je daadwerkelijk iets verkeerd gedaan hebt, maar bij grenzen stellen ontstaan schuldgevoelens eerder omdat je tegen je eigen overtuigingen in gaat. ‘Ik moet altijd voor een ander klaarstaan,’ is zo’n overtuiging. Of: ‘Ik mag mensen niet teleurstellen.’ 

In de meeste gevallen voelen we ons schuldig omdat we een ander teleurstellen met onze keuze – maar dat wil niet zeggen dat die keuze verkeerd is. Je kunt ook begrip tonen voor die teleurstelling zonder het zelf op te hoeven lossen.[5]

“Het doel is niet om nee zeggen comfortabel te maken. Het doel is om een grens te stellen ondanks het ongemak en schuldgevoel dat ermee gepaard gaat.” – Niek Rosens, gz-psycholoog en oprichter van Psycholoog op Afstand

Grenzen stellen in 6 praktische stappen

Er is dus niet zoiets als de perfecte manier om grenzen te stellen, waardoor iedereen tevreden is. Het is een kwestie van weten wat je wilt en accepteren dat een ander daar soms iets van vindt. Zo doe je dat in zes stappen:

1. Herken signalen bij jezelf. Irritatie, vermoeidheid, tegenzin, of het gevoel iets te ‘moeten’ kunnen aanwijzingen zijn dat je over je grenzen gaat. Neem ze serieus. Zo krijg je duidelijkheid over waar je grenzen moet stellen.
2. Bepaal wat je nodig hebt. Niet: wat wordt er van mij verwacht? Maar: wat is mijn behoefte? Weten wat je echt wilt, kunt en nodig hebt is belangrijk voor de volgende stap.[6]
3. Communiceer concreet. ‘Jullie zijn van harte welkom van donderdag tot zondag’ werkt beter dan hopen dat iemand na vier dagen vanzelf z’n koffers weer pakt. 
4. Laat je niet verleiden tot eindeloos uitleg geven. Hoe meer je je grens probeert toe te lichten en te verklaren, hoe meer je de ander uitnodigt erover te onderhandelen. Het komt bovendien minder overtuigend over. Maak er niet te veel woorden aan vuil, dat is vaak effectiever.[7]
5. Laat de ander er wat van vinden. Geef jezelf het recht een grens te stellen, maar geef de ander ook het recht teleurgesteld zijn. De ander hoeft jouw grens niet te begrijpen. Zijn of haar emoties betekenen niet dat jouw grens verkeerd was, en al evenmin dat jij daar wat aan moet doen. Al is begrip tonen natuurlijk wel altijd een goed idee.[8]
6. Verdraag het schuldgevoel. Het is even ongemakkelijk, ja. Zeker als je snel in pleasegedrag vervalt, doet een gezonde grens in eerste instantie alle alarmbellen rinkelen. Maar het ongemak is geen signaal dat je je beslissing terug moet draaien of de ander op een andere manier tegemoet moet komen.

Wat als het maar niet lukt grenzen te stellen?

Als je intellectueel prima begrijpt dat ‘nee’ zeggen een goed idee is, maar je het toch steeds niet doet, kan het interessant zijn om met een psycholoog te onderzoeken waarom de teleurstelling van een ander voor jou zo bedreigend voelt. Dat kan goed samenhangen met een emigratie, omdat die onderliggende patronen vaak versterkt. 

Was je altijd al snel bang voor afwijzing? Ben je een echte pleaser? Of bestaan er binnen je familie wat complexe patronen rondom loyaliteit en verantwoordelijkheid? Dikke kans dat dit soort dingen na een emigratie aan de oppervlakte komen, wat grenzen stellen moeilijker maakt.

Hulp bij grenzen stellen in het buitenland

Weet je niet precies waar je grenzen liggen? Of weet je dat wel, maar lukt het je niet ze aan te geven? De psychologen van Psycholoog op Afstand zijn gespecialiseerd in de psychologische uitdagingen van wonen in het buitenland. Zij kunnen je daarom als geen ander helpen onderzoeken waarom grenzen stellen voor jou zo lastig is – gewoon laagdrempelig online, waar je ook woont.

Want uiteindelijk hebben we allemaal baat bij goed grenzen kunnen stellen: het zorgt ervoor dat je tijd en ruimte overhoudt voor de mensen en dingen waar je écht in wilt investeren. Maak daarom vandaag nog een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek met Psycholoog op Afstand.

Bronnen

• [1] De Wereldwijven (6 januari 2022), ‘Ik vertrek, maar mijn vriendschappen dan?’, via: dewereldwijven.com.
• [2] Saskia van Alphen (28 april 2023), ‘Mijn ouders worden ouder… en ik woon ver weg’, Wereldwijven, via: dewereldwijven.com.
• [3] De Wereldwijven (2022).
• [4] Dagmar van Neut (26 januari 2024), ‘Zo zeg je nee: tips van assertiviteitsdeskundigen’, Psychologie Magazine, via: psychologie.nl.
• [5] Idem.
• [6] Idem.
• [7] Idem.
• [8] Idem.