Internationaal verhuizen met kinderen: tussen vooruitkijken en afscheid nemen

Een verhuizing naar het buitenland begint voor ouders vaak met plannen en mogelijkheden. Voor kinderen begint diezelfde verhuizing meestal met loslaten. Wendy van Dalen merkte tijdens haar eigen internationale verhuizingen hoe verschillend kinderen zo’n grote verandering kunnen beleven. Wanneer je als gezin naar het buitenland verhuist, leef je als ouder vaak maandenlang vooruit. Je zoekt een huis, vergelijkt scholen, regelt documenten en probeert je een voorstelling te maken van het nieuwe leven. Misschien verheug je je op het avontuur, een andere cultuur of meer tijd samen als gezin.

Kinderen kijken vaak de andere kant op. Terwijl wij ons bezighouden met wat er komt, zien zij vooral wat er achterblijft. Hun vriendjes. Hun klas. De voetbalclub. Opa en oma. Hun eigen kamer. Zelfs de vertrouwde route naar school kan ineens belangrijk blijken. De gewone dingen waar we nauwelijks bij stilstaan, vormen voor een kind juist de wereld waarin het zich veilig voelt.

Ieder kind is anders

Dat verschil heb ik tijdens onze eigen verhuizingen meerdere keren ervaren. We woonden als gezin onder meer in Spanje, Curaçao, Aruba en de Dominicaanse Republiek. Iedere verhuizing was anders. Niet alleen omdat het land, de taal en de omstandigheden veranderden, maar ook omdat onze kinderen nooit op precies dezelfde manier reageerden.

Bij een van onze verhuizingen kon onze dochter, toen veertien, bijna niet wachten om te vertrekken. Zij zag een nieuw land, een andere school en vooral veel nieuwe mogelijkheden. Onze zoon van tien beleefde diezelfde stap heel anders. Hij zag vooral wat hij moest achterlaten en was het liefst in Nederland gebleven.

Dezelfde verhuisdatum. Dezelfde bestemming. Hetzelfde gezin. En toch twee totaal verschillende verhalen.

Verdriet betekent niet dat het avontuur mislukt

Als ouders willen we graag dat onze kinderen gelukkig zijn. Daardoor zijn we soms geneigd om vooral de positieve kanten te benadrukken. Je krijgt vast snel nieuwe vrienden. Kijk eens hoe mooi het hier is. Wat een bijzondere kans is dit. Dat zeggen we met de beste bedoelingen. Toch kan een kind zich daardoor ook alleen voelen met zijn verdriet. Een nieuw avontuur kan namelijk mooi zijn én pijn doen. Je kunt nieuwsgierig zijn naar de nieuwe school en tegelijkertijd je oude klas missen. Je kunt genieten van het zwembad en ’s avonds huilen omdat oma niet meer om de hoek woont.

Die gevoelens spreken elkaar niet tegen. Ze horen allebei bij verhuizen naar een ander land. Ook het moment waarop emoties naar boven komen, verschilt. Sommige kinderen zijn al voor vertrek boos of verdrietig. Anderen lijken zich in de eerste weken moeiteloos aan te passen. Alles is nieuw en interessant. Pas maanden later, wanneer het dagelijks leven gewoner wordt, komt het gemis.

Dat kan ouders verrassen. De dozen zijn uitgepakt, de school is begonnen en er zijn misschien al nieuwe contacten. Waarom wordt een kind dan ineens stiller, bozer of emotioneler? Omdat wennen geen rechte lijn is. Een kind kan zich de ene dag helemaal thuis voelen en de volgende dag intens verlangen naar vroeger.

Een nieuw thuis ontstaat in kleine momenten

We kunnen het gemis van onze kinderen niet voor hen oplossen. We kunnen wel laten merken dat het er mag zijn. Dat begint vaak met luisteren, zonder meteen iets positiefs tegenover hun verdriet te zetten. Met erkennen dat het moeilijk is om een beste vriend of vriendin te missen. Met samen foto’s bekijken, een vertrouwde routine vasthouden of op een vaste avond met familie videobellen.

Tegelijkertijd helpt het om voorzichtig nieuwe ankerpunten te creëren. Een sportclub. Een favoriete plek in de buurt. Een klasgenoot die een keer komt spelen. Een Nederlandse maaltijd op zondag. Een boek dat iedere avond in dezelfde taal wordt voorgelezen.

Een thuisgevoel ontstaat zelden op het moment dat je de sleutel van een nieuw huis krijgt. Het groeit uit honderden kleine, gewone ervaringen. De eerste keer dat je kind zelf de weg naar school weet. De bakker die de naam van je kind onthoudt. Een grapje in een nieuwe taal. Een uitnodiging voor een verjaardag.

Geef ieder kind zijn eigen tempo

In mijn werk met internationale gezinnen zie ik hetzelfde als binnen ons eigen gezin: kinderen hoeven niet hetzelfde tempo te volgen. Het ene kind maakt binnen een paar weken vrienden, terwijl het andere maanden nodig heeft om zich veilig genoeg te voelen. Dat zegt niets over hun veerkracht of over de vraag of de verhuizing een goede keuze was.

Juist daarom helpt vergelijken niet. Niet met een broer of zus en ook niet met andere expatgezinnen bij wie alles ogenschijnlijk vanzelf lijkt te gaan. Wat wel helpt, is nieuwsgierig blijven. Wat mist je kind precies? Waar maakt het zich zorgen over? Wat voelt al een beetje vertrouwd? En wat heeft het nodig om vandaag één kleine stap vooruit te zetten?

Na meerdere internationale verhuizingen weet ik dat je een kind niet volledig kunt voorbereiden op alles wat komen gaat. Je kunt wel een veilige basis bieden. Door eerlijk te zijn, afscheid serieus te nemen en ruimte te geven aan zowel enthousiasme als verdriet. Uiteindelijk leren veel kinderen dat thuis niet altijd één plek hoeft te zijn. Dat ze mensen, talen en herinneringen uit verschillende landen met zich mee kunnen dragen. Maar voordat een kind dat als een verrijking kan ervaren, moet het ook mogen voelen wat het onderweg verliest.

Misschien is dat wel het belangrijkste wat wij als ouders kunnen doen: niet alleen samen vooruitkijken, maar af en toe ook naast ons kind blijven staan terwijl het nog even achteromkijkt.

Meer weten?

Wil je meer lezen over de voorbereiding, heimwee, de ervaringen van kinderen van verschillende leeftijden en het behouden van de Nederlandse taal? Wendy schreef voor Dutch for Children een gids. Lees hier de uitgebreide gids over verhuizen naar het buitenland met kinderen.

Wendy van Dalen is oprichter van Dutch for Children. Vanuit haar onderwijsachtergrond en haar eigen ervaringen met wonen in verschillende landen begeleidt zij internationale en terugkerende gezinnen bij de Nederlandse taalontwikkeling en de onderwijskeuzes van hun kinderen.