Wereldwijd opvoeden: Kun je buitenspelen in Libanon?

“Hè nee mama, ik wil niet weer met de auto!” Mijn dochter van drie staat stil in de ondergrondse garage van ons appartementencomplex. Ze pruttelt nog even verder: “ik vind de auto niet leuk, ik wil lopen.” Haar reactie is dagelijkse kost voor mij. Het is nou niet dat ze zich onze fietstochten door Amsterdam herinnert, of de wandeltochten door weer en wind langs de Amstel. Ze heeft een hekel aan de auto omdat we die voor alles moeten gebruiken; voor boodschappen, naar school, afspraken met vriendjes, naar een restaurant.

Bike 4 all

Beirut is gebouwd op heuvels, waardoor fietsen en lopen wel een uitdaging is. De infrastructuur is er ook niet naar. Er zijn geen fietsbaden of zebrapaden. Op de stoepen staan auto’s geparkeerd en er ligt in bepaalde wijken overal hondenpoep. Ik grinnik als ik denk aan het Sassineplein in hartje Beirut, waar Libanezen sinds een jaar gebruik kunnen maken van een eigen versie van Paris vélo: op een paar plekken in het centrum van de stad kun je fietsen van A naar B naar C. Blinkend staan alle fietsen op hun plek in de stalling. Ik heb ze nog niet in gebruik gezien. Waarschijnlijk ook omdat het hartje zomer is en alle wegen flink steil naar beneden lopen vanaf dat plein.

Leven buiten vier muren

Het leven speelt zich in Libanon, zoals in veel landen in het Midden-Oosten, vooral binnen af en veel minder buiten. Een buitenmens als ik moet daar nog steeds aan wennen. Voor kinderen in Libanon, waaronder onze dochter, geldt dat buitenspelen wel kan, maar dan in een speeltuin met betaalde entree en een hek erom, of in de eigen tuin. Die bouwde ik het afgelopen jaar om, van een verwaarloosde olijvenboomgaard tot een natuurspeeltuin. Die krijgt veel bekijks van vrienden met kinderen, omdat een tuin schaars is in Beirut. Het is een rauwe plek, precies goed om de fantasie van ons kind te voeden. Ik kocht en bewerkte houten palen en planken én bouwde een schommel, zaaide gras, plantte zaden en bloemen voor bijen en vlinders, groef een trampoline in de grond en hing ringen en touwladders op. Onze dochter geeft samen met mij iedere dag de planten water. In het najaar ga ik met haar aan het moes tuinieren en in het voorjaar een boomhut bouwen.

Er zijn ook weinig plekken met groen om te spelen. En als ze er zijn, dan mogen ze niet op het gras, van de beveiliger met een fluitje

Ik zie kinderen uit de talrijke welgestelde milieus in Libanon echter nauwelijks buiten op straat of in het park. Er zijn ook weinig plekken met groen om te spelen. En als ze er zijn, dan mogen ze niet op het gras, van de beveiliger met een fluitje. Natuur buiten het park is hier ook uitdagender dan in Nederland, met slangen en schorpioenen. Kinderen uit de arme Libanese of Syrische gezinnen leven juist vooral op straat, gaan niet naar school, verkopen zakdoekjes aan mensen in stilstaande auto’s voor stoplichten. In die gezinnen zijn immers vele monden te voeden.

Kinderen in Europa krijgen grotere vrijheid met buitenzijn

Toen ik over opvoeding sprak met mijn Libanese vriend Georges vertelde hij wat hem opvalt als hij op reis is in Europa. “Een kind in Europa fietst, loopt of komt veel buiten. Onderweg komt hij van alles tegen wat zijn blik verruimt; natuur, cultuur, mensen. Hierdoor doet het steeds nieuwe ervaringen op en krijgt beetje bij beetje grip op hoe de wereld werkt. Het kind leert over hoe dingen werken, klimt in een boom, valt en staat weer op. Kinderen in Libanon missen die ervaringen, omdat hun leven zich vooral binnen afspeelt.”

Ik stond hier niet zo bij stil, maar vind zijn analyse treffend. Ik denk dat Nederlandse kinderen meer en ook eerder in hun leven de kans hebben om buiten te zijn dan veel Libanese kinderen. Als ik aan mijn eigen jeugd denk en aan mijn vrienden die nu kinderen hebben, krijgen kinderen naarmate ze ouder worden steeds meer eigen verantwoordelijkheden om hun grenzen te verleggen. Als de tuin te klein wordt kunnen ze in de buurt spelen. En als ze weer iets groter zijn mogen ze alleen fietsen, lopen naar school of een boodschap in de winkel doen. Hun wereld wordt telkens wat groter, en gaat gepaard met een groter wordende onafhankelijkheid, zelfvertrouwen, eigen keuzes maken en zelfredzaamheid.

MEER LEZEN OVER OPVOEDEN IN HET BUITENLAND? KIJK DAN HIER

Collectief gevoel van onveiligheid

Dat kinderen in Libanon vooral binnen spelen heeft niet alleen met de warmte te maken. In Libanon lijkt er ook een collectief gevoel van onveiligheid te zijn. En dat is overal merkbaar. Bijvoorbeeld in het verkeer, waar duizenden slachtoffers per jaar vallen. Veel van onze Christelijke vrienden bezoeken nooit van hun leven de Soenitische stad Tripoli in het noorden of de zuidelijke sjiitische stad Tyr. In de hoofdstad Beirut ontlopen groepen mensen elkaar, buurten zijn veelal homogeen. Sommige dorpen verbieden inmiddels Syrische (Soenitische) vluchtelingen de toegang. Kerkdiensten worden zwaar bewaakt door het leger. In sjiitische wijken rijden jongens op scooters rond om buitenstaanders eruit te filteren.

Kinderen in een volwassen wereld

Het lijkt erop dat de publieke ruimte voor veel Libanezen onprettig voelt. Maar hoe leren Libanese kinderen dan over de wereld? Van familie, vanuit de auto, binnenshuis, in de binnenspeeltuin, van hun Filipijnse of Ethiopische nanny of op school? Maar lopen kinderen hier dan niet vooral mee in een wereld van volwassenen? Ze hebben die immers dan voor alles nodig. Ik ben geen cultuurwetenschapper, antropoloog of psycholoog, maar ik ben wel benieuwd hoe die afhankelijkheid van volwassenen de kinderen hier vormt.   

Libanon biedt vrijheid, maar niet in buitenspelen

Libanon is voor ons een land met een grote vrijheid. Maar die grote vrijheid heeft dus ook beperkingen. In de opvoeding van onze dochter probeer ik haar liefde en zorg voor natuur mee te geven, uit te leggen waarom we niet zomaar bloemen plukken, te vertellen waarom dingen op straat gooien schadelijk is, respect bij te brengen voor mensen die ze niet kent en die anders zijn dan wij én vriendelijk te zijn, haar vrijheid te geven om eigen keuzes te maken, maar ook grenzen te stellen waar die nodig zijn.

‘Natuur oordeelt immers nooit.’

Mijn stellige overtuiging is dat buitenspelen – waar dan ook – ontzettend belangrijk is voor de ontwikkeling van een kind. Natuur oordeelt immers nooit. Een kind kan naar hartenlust vies worden, zijn fantasie gebruiken, leren over oorzaak en gevolg, respectvol met dieren en insecten omgaan, de seizoenen onderscheiden, zichzelf vervelen en opnieuw uitdagen, zichzelf redden en onafhankelijk en vrij van volwassenen spelen. Na de zomer gaat onze dochter naar de kleuterklas en ik hoop dat haar klas met juffen eens per maand komt spelen en tuinieren. Want ergens wil ik hier een bijdrage leveren en voor Libanese kinderen de natuur en het buitenspelen leuk en toegankelijk te maken.