Van Noord-Irakees vluchtelingenkamp naar Noord-Hollands klaslokaal 

Linde-Kee van Stokkum (29 jaar) is docent Maatschappijleer in spe én Programmamedewerker bij Free a Girl. Geen lange zomervakantie voor haar dit jaar. Afgelopen week vloog ze naar Noord-Irak om partnerorganisatie Yazda te bezoeken. Free a Girl en Yazda werken samen in een project dat Yezidi survivors juridisch ondersteunt die door IS als seksslaaf verkocht, misbruikt en gemarteld zijn*. Vorige week sprak Linde-Kee deze slachtoffers, morgen staat ze voor de klas. Hoe kijkt ze terug op haar reis?

Waarom vloog je – de laatste week voordat je lessen beginnen – nog naar Noord-Irak?

‘Ik heb deze zomervakantie hard gewerkt aan een subsidieaanvraag voor de Nationale Postcode Loterij voor een nieuw programma met onze partnerorganisatie Yazda. We willen het huidige project – waarbij we getuigenissen verzamelen van Yezidi survivors in Irak en Duitsland om onder andere juridisch bewijsmateriaal te verzamelen om IS-strijders te kunnen aanklagen – uitbouwen. Als ik vanuit mijn Nederlandse kantoortje een voorstel schrijf, is dat niet genoeg. Het is waardevol om de lokale partners te leren kennen en de verhalen van je doelgroep zelf te horen. Zo merkte ik tijdens mijn verblijf dat de situatie veel gecompliceerder is dan we hier denken. Hier stappen we naar de rechter als we zijn verkracht, of ons iets is aangedaan. Daar is de cultuur en het rechtssysteem, naast de nodige corruptie, zo anders.’

Je maakte de situatie in Irak mooier dan je dacht?

‘Ja, je gaat er al snel vanuit dat dingen hetzelfde werken als in Nederland. Als Free a Girl willen we ook een School for Justice op richten in Noord-Irak, waarbij we jonge Yezidi survivors de kans willen geven om hun opleiding voort te zetten en hun op te leiden tot advocates en mensenrechtenambassadeurs. Op deze manier hopen we een steentje bij te dragen aan rechtvaardigheid voor wat deze jongen vrouwen overkomen is en helpen we bewustwording te creëren.

Een heel mooi idee, alleen blijkt in de praktijk dat lang niet alle meiden aan het werk zouden kunnen gaan als advocaat. Verder vormen de Yezidi’s een bijzondere groep binnen de Irakese maatschappij. Ze zijn altijd een vrij gesloten gemeenschap geweest, woonachtig in een ruraal gebied in het noorden van Irak. Er is relatief weinig aandacht gestopt in de ontwikkeling van de gemeenschap en hun woongebied. Een onderwijsprogramma is daarom erg belangrijk. We zouden naast rechten ook andere studies zoals Engels, Journalistiek of Internationale Betrekkingen kunnen faciliteren, die bijdragen aan de empowerment van Yezidi vrouwen.’

Worden de verkrachters van de Yezidi-meisjes momenteel vervolgd?

‘Nee. Tot op heden is één IS militant veroordeeld vanwege slachtingen van Yezidi mannen en vrouwen. In Irak wordt een verkrachter alleen veroordeeld als er een tweede getuige bij was, maar hoe vaak gebeurt dat? Daarnaast is forensisch materiaal een vereiste. Dat is lastig, omdat deze verkrachtingen een aantal jaar geleden hebben plaatsgevonden.’

Hebben de Yezidi-meisjes zelf nog hoop?

‘Alle meisjes die ik heb gesproken willen heel graag hun school afmaken en studeren. Voor een groot aantal van hen is het te confronterend om in Irak te blijven; het is te dichtbij de ellende die ze hebben meegemaakt en zo worden ze elke keer herinnerd aan de gruwelijkheden. Ze hebben allemaal last van giga-trauma’s. Nisrin, één van de meiden die ik sprak, was verdrietig dat ze me niet in het Engels te woord kon staan. Vroeger was ze heel goed in Engels, maar na haar tijd als seksslavin is ze alles vergeten.

Bovendien hebben veel meisjes last van concentratieproblemen. Dat is verdrietig om te horen. Ze schamen zich voor wat er met hen is gebeurd. Nisrin zei: ‘Ik heb geen hoop of kracht meer, maar er is iets binnen in mij dat naar de universiteit wil en wil studeren. Ik heb vier jaar lang gehuild, ben boos geweest op mezelf, wilde zelfmoord plegen. Maar het leven gaat door, dus ook ik moet doorgaan en mijn droom najagen.’

Een groot contrast met de pubers in Nederland waar je Maatschappijleer aan geeft?

‘Iedereen kan hier naar school en heeft kansen. Geen oorlog, leven in vrijheid, als vrouw kun je meestal zonder problemen over straat lopen. Dat wil ik mijn leerlingen meegeven: hoe jouw leven is, is niet hetzelfde voor iedereen. In beide rollen – of ik nou in Irak ben, of voor de klas sta – zit daar mijn sociale rechtvaardigheidsgevoel onder: iedereen heeft recht op gelijke kansen.

Als mijn leerlingen in staat zijn om aan het einde van het jaar ook andere perspectieven te begrijpen, ben ik een tevreden docent. Reageer niet direct vanuit je onderbuikgevoel. Wees in staat om te bedenken – dit is wat ik denk of voel, maar er zijn ook andere perspectieven. Ik heb een Koerdische vlag gekocht, die hang ik op het bord. We bespreken interactief de zomervakanties van de leerlingen, inclusief de mijne. Zo begint mijn eerste les van het schooljaar!’

*De wereldwijd opererende Yezidi-organisatie Yazda werd in de nasleep van de genocide tegen de Yezidi’s in 2014 opgericht om zowel deze etnisch-religieuze minderheid als andere kwetsbare groepen te ondersteunen. Sinds begin 2018 werken Free a Girl en Yazda samen in een project gericht op het vastleggen van de verhalen van (minderjarige) Yezidi survivors die door IS zijn ontvoerd en als seksslaaf zijn verkocht, misbruikt en gemarteld. De getuigenissen vormen de basis voor eventuele latere vervolgingen van de daders en vormen waardevolle input voor het team van internationaal mensenrechtenadvocate Amal Clooney. Dit team probeert in Europese landen IS strijders voor het gerecht te dagen. Dit sluit aan bij het programma van Free a Girl waarin zij het aanpakken van straffeloosheid zien als een belangrijk middel ter preventie, maar ook om slachtoffers gerechtigheid te geven. Help je mee?