Lichtjes, zalm en Donald Duck. Zo vieren ze in Zweden Kerstmis.

Toen ik twee jaar geleden voor het eerst naar Zweden ging, was het winter. Ik kwam vlak na kerst aan en ik zou meteen een maand blijven. Kopje onder in een nieuwe cultuur, hoppa. Ik ontdekte dat jaar, en de jaren erna, dat de Zweedse winter en het kerstfeest voor mij nog een heel avontuur zouden worden.

Ik stapte de bus in en was meteen onder de indruk van het landschap: rotsen, dennenbomen en een dik pak sneeuw. Precies zoals je het je zou voorstellen. De bus kwam steeds dichterbij de stad en de eerste gebouwen kwamen tevoorschijn. Toen viel het me voor het eerst op.

Een stad vol lichtjes

De hele stad hing vol met lichtjes. Naast de standaard kerstversiering in de winkelstraten, had iedereen (en dan bedoel ik ook echt iedereen) kerstverlichting voor het raam. Sterren, lichtslingers en de adventsljusstake: een kandelaar, meestal in de vorm van een trappetje, met 7 kaarsjes. Vooral die ljusstake stond voor bijna elk raam in de stad en als Nederlander begreep ik er niets van.

Allemaal zeven kaarsjes

Eerst dacht ik nog dat de gebouwen waarschijnlijk ziekenhuizen of verzorgingstehuizen waren en dat de lichtjes door verzorgers waren neergezet om de boel wat op te fleuren. Knus, maar ook een beetje eng, zo allemaal hetzelfde. Maar toen ook alle huizen in de stad dezelfde verlichting bleken te hebben, wist ik het zeker: in Nederland zou dit nooit gebeuren.

Sterker nog, als in Nederland een hele woonwijk ineens zou besluiten om allemaal precies dezelfde kerstverlichting voor de ramen te hangen, zouden er al snel geruchten ontstaan dat er daar iets geks aan de hand is – misschien een cult of een andere vorm van samenzwering? Het zou niet lang duren voordat de politie ingeschakeld zou worden. Voor we het wisten, zou iedereen weer lekker individueel en uniek verder gaan met zijn of haar leven.

In Nederland vier je Kerst op je eigen manier

Dat is hoe ik de Nederlandse cultuur ken en ook steeds vaker herken in mezelf. We zijn niet graag hetzelfde en we definiëren ons liever door onze verschillen dan door wat we met elkaar gemeen hebben. Ik ken dan ook geen twee Nederlanders die kerst op dezelfde manier vieren. De één gaat gezellig gourmetten terwijl de ander een drie-gangen-menu op tafel tovert. Sommigen vieren kerst met cadeaus, sommige vieren alleen Sinterklaas en anderen doen het weer allebei. En als je het met cadeaus viert dan kan dat met een ruilspel, gedichten, surprises, of gewoon onder de boom. Lang verhaal kort: kerst is voor iedereen anders.

In Zweden allerlei tradities en routines

In Zweden gaat dat anders. Een jaar na mijn eerste beleving van de Zweedse wintercultuur, vierde ik voor het eerst kerst in Göteborg. Mijn vriend had me enigszins voorbereid op de hoeveelheid eten die ik kon verwachten maar verder had ik eigenlijk geen idee wat me te wachten stond. Prima, dacht ik, dan hanteren we gewoon hetzelfde motto als in Nederland: loszittende kleding aan (in verband met al dat eten) en gaan! Achteraf gezien was het misschien handig geweest als iemand een programmaboekje voor me had uitgedraaid want ik kwam er al snel achter dat het Zweedse kerstfeest één grote verzameling is van tradities en routines.

Ham, haring en zalm en nog eens zalm

Ten eerste begint kerst een dag te vroeg. In Zweden vieren ze het namelijk op 24 december, op kerstavond. Kerstdag, 25 december, heet hier de fortsättning, de ‘voortzetting’ van kerst.
Dan heb je het eten. Ik had al een keer of achtentachtig het woord julbord gezien, gehoord en gelezen. Het is namelijk ontzettend populair in Zweden. Het betekent ‘kersttafel’ en het is een verzamelnaam voor alles wat men volgens traditie eet op kerstavond: de beroemde kerst-ham, gepekelde haring en natuurlijk zalm. Heel veel zalm. Daarnaast drink je julmust: een soort cola maar dan nog zoeter. Ik drink elk jaar braaf een paar slokjes maar zonder de nostalgische lading doet het me niet zoveel. Net zoals dat mijn vriend pepernoten gewoon ‘lekker’ vindt en daar verder geen emoties bij heeft. 
Je kunt in de hele maand december julbord eten en je mag in principe alles een julbord noemen, zolang het maar genoeg van de ingrediënten van een traditioneel julbord bevat.

Doen we de cadeau’s voor of na Donald Duck?

Als laatste zijn er de tradities. De leukste vond ik dat de hele familie om 3 uur ’s middags voor de tv kruipt voor Kalle Anka, of, zoals wij hem kennen, Donald Duck. Dit programma draait al sinds 1959 op de nationale zender en heeft altijd dezelfde indeling: een serie korte Disney-filmpjes, met Donald Duck en Mickey Mouse in zwart-wit, maar ook met jaarlijkse toevoegingen van nieuwere films, zoals Frozen of Moana. Het schijnt zo’n belangrijk punt op de dag te zijn dat je kerstvierende Zweden in twee groepen zou kunnen splitsen met één simpele vraag: pakken jullie de cadeaus voor of na Donald Duck uit?

Ik ben gezwicht voor een ljusstake

Nog eventjes terug naar de kerstverlichting. Ik had me namelijk stellig voorgenomen dat ik zelf niet mee zou doen aan de gekte. Dat lukte ongeveer tot half november. Toen wilde ik toch een ster voor het raam. En een lichtjesslinger voor op het balkon dan? Vooruit dan maar. En uiteindelijk ben ik zelfs gezwicht voor de ljusstake. Dat hoort er toch een beetje bij. Inmiddels zie je ons huis al van drie straten verderop en loop ik elke avond mijn vaste rondje om alle stekkers uit de stopcontacten te trekken. Maar het is het allemaal waard.

Gezelligheid zou ook Zweeds kunnen zijn

En ik begin langzaamaan te snappen waarom alle Zweden hun huis zo volhangen met licht. Er zijn namelijk ook belangrijke overeenkomsten tussen kerst in Zweden en in Nederland. Ze schrijven rijmpjes op de kerstcadeaus, zoals met Sinterklaas en er staat natuurlijk een kerstboom in de kamer. Maar het allerbelangrijkste is dat het een ontzettend gezellig feest is: met z’n allen voor de buis, in een kring cadeaus uitpakken en eten tot je niet meer kan.

En elke keer dat ik om 5 uur ’s avonds in het pikkedonker de straat in loop en de lichtjes in ons huis en alle huizen om ons heen zie branden, voelt het hier op de koude straat net zo gezellig als op kerstavond.

Vrolijk kerstfeest / God jul!

———————————————

Mijke Hadewey van Leersum