Leven en laten leven. De wraak van de krokodillen…

Wie kent ze niet, de verhalen over voodoo, wonderdokters en zo meer. Afrika staat er bol van. Het ene verhaal is nog mooier dan het andere. Regelmatig gaat het ons westerlingen simpelweg het verstand en bevattingsvermogen te boven. Ik geef eerlijk toe, dat er hier en daar best mensen zijn, die me wat zweverig vinden. Zweverig met twee voeten op de grond, dat dan weer wel. Ik kan heel rationeel zijn en tegelijkertijd is het me volstrekt duidelijk dat er niet altijd een uitleg voor alles beschikbaar is.

Toch sta ook ik hier in Mali met enige regelmaat met mijn oren te klapperen en straalt het ongeloof af en toe van mijn gezicht. Over bijvoorbeeld de krokodillen

Heilige krokodillen

Wat bijvoorbeeld te denken van heksen, die eieren leggen, van katten, die geen katten zijn en van een heksendorp, waar de Keita’s maar beter geen voet kunnen zetten als het leven ze lief is? Geloof, bijgeloof en spiritualiteit zijn in Mali een onlosmakelijk deel van het dagelijkse leven.

Dit verhaal gaat over krokodillen. Bijzondere dieren, die in Mali vaak als heilig beschouwd worden. Een status, die ze danken aan eeuwenoude overleveringen: voorouders, die dankzij krokodillen veilig een rivier konden oversteken of die door dieren de weg naar een waterbron gewezen kregen, waardoor ze konden overleven. De dankbaarheid naar de dieren is er vele generaties later nog steeds. Ze worden daarom met het grootst mogelijke respect behandeld en met rust gelaten. Op gezette tijden wordt er aan ze geofferd en steevast is er binnen een gemeenschap iemand, die de spirituele contacten met de dieren en hun leefomgeving onderhoudt.

Respect en vertrouwen

Het respect voor de dieren, maakt dat er in harmonie samengeleefd wordt. Kinderen zwemmen rustig in een krokodillenmeer en ook de dagelijkse activiteiten op en aan het water vinden plaats zoals dat elders het geval zou zijn. Want, zo stelt men, wie niets verkeerd doet, heeft niets te vrezen. Zelf vind ik het toch elke keer een beetje spannend als ik naar zo’n krokodillenvijver ga. Hoe ik het ook wend of keer, ik ben opgegroeid met het denkbeeld dat krokodillen gevaarlijke roofdieren zijn en dat een gepaste afstand dus wenselijk is.

De krokodillen van Farako

Al sinds mijn allereerste reis naar Mali kom ik in Farako. Stomverbaasd was ik, toen ik jaren later las dat er heilige krokodillen in het dorp zijn. De krokodillen laten zich in de regel niet zien; ze wonen in een meer nabij de rivier de Niger. Eens per jaar, als het collectieve visevenement gehouden wordt, belandt er nog wel eens een jonkie in een visnet. Het krokodilletje wordt dan gewoon uit het net bevrijd en teruggezet in het meer. Dat er krokodillen in het meer huizen, weerhield ook niemand ervan om mee te doen aan het visevenement. Men had simpelweg niets te vrezen.

Heiligschennis

Op een ochtend vertelt Mariama, mijn secretaresse, dat er een krokodil gedood is in Farako.
‘Een van de heilige krokodillen?’, vraag ik haar verschrikt. Ze knikt ter bevestiging. ‘Oh, wat erg! Wat gaat er nu gebeuren?’ Ik barst, net als zij, van de vragen. Dit is nog nooit eerder gebeurd in het dorp.
‘Monique, waarom doet iemand dat?’, vraagt ze mij.

Mijn rationele ik kan er nog wel een reden voor bedenken: winstbejag? De huid van een krokodil is geld waard. Mijn antwoord maakt het er natuurlijk niet beter op, want het versterkt het gevoel dat er sprake is van een volstrekt gebrek aan respect bij de jager. Op mijn vraag wat er met hem gaat gebeuren, heeft ze geen antwoord. De man wordt in de gaten gehouden en is zelf behoorlijk van streek.

Bloedwraak van de krokodillen?

‘Ieee!’ Ik schrik van de langgerekte kreet, die de volgende ochtend uit Mariama’s mond ontsnapt, terwijl ze haar broer aan de telefoon heeft. ‘Monique, het water van het meer is rood.’ Twee dagen na het doden van de krokodil is het meer gedurende de nacht bloedrood geworden. In de week erna komt beetje bij beetje meer informatie boven water.

De man, die de krokodil gedood heeft, handelde met toestemming van de spiritueel leider van het meer. Deze laatste beschouwde zich de eigenaar van het meer, en dus van de krokodillen. Daarmee meende hij het recht te hebben te beslissen over hun leven of dood.
De krokodil had tijdens het dodingsproces diverse keren met zijn kop geschud, als wilde hij de jager iets duidelijk maken. Tranen met tuiten had de man gehuild. Het had de spiritueel leider, de jager en dorpskinderen er niet van weerhouden zich het vlees goed laten smaken.

Offers en angst

Zowel de jager als de spiritueel leider zien de consequenties van hun daden onder ogen. Na overleg met de dorpschef offerde de spiritueel leider een schaap aan het bloedrode meer. Terwijl het waterniveau in de nabijgelegen rivier de Niger steeg, veranderde het meer echter in een modderpoel. Een tweede schaap is inmiddels geofferd om de geesten van het meer weer gunstig te stemmen.

Er wordt gebeden dat het offer geaccepteerd zal worden en dat het dorp verder onheil bespaard zal blijven. Er wordt gefluisterd dat het meer dit jaar barstensvol vis zit. Zal de spiritueel leider het aandurven binnenkort het traditionele visevenement te laten plaatsvinden? En zo ja, stappen de dorpsbewoners dan net als voorheen onbevangen het water in?

Vooralsnog overheerst de angst…