ACTUEEL De keizer is afgetreden, lang leve de keizer! Maar zal er ooit nog een Japanse keizerin komen?

Japan is al een tijd lang in de ban van de troonswisseling van de keizer. Dat keizer Akihito, inmiddels 85 jaar oud, op zijn eigen verzoek abdiceert is überhaupt al een bijzonderheid. Dat is namelijk de eerste abdicatie in 200 jaar en het heeft heel wat voeten in de aarde gehad voor het zover was…

Akihito hintte al in 2016 op een terugtreden, maar naast alle weerstand was ook een aanpassing van de wet vereist om dit mogelijk te maken. Het lijkt erop alsof Akihito zich heeft laten inspireren door de abdicatie van de toenmalige koningin Beatrix.

Het tijdperk van de goede harmonie?

Afgelopen week was dan het historische moment. Op 30 april heeft keizer Akihito afstand gedaan van de Chrysanten-troon en de dag erna volgde zijn zoon Naruhito hem op. Met het aantreden van een nieuwe keizer start ook letterlijk een nieuw tijdperk. Tijdens de heerschappij van keizer Akihito sprak men van het Heisei-tijdperk; Heisei betekent ‘het bereiken van vrede’. Nu gaat de Reiwa-periode in. Dat betekent vrij vertaald ‘goede harmonie’.

De naam van een tijdperk wordt zorgvuldig uitgekozen. Het moet een passende boodschap zijn voor wat men voorstaat voor die periode. Ook moeten de kanji (de traditionele Japanse tekens) precies juist en in balans zijn. Er buigt zich dan ook een commissie van wijzen over de keuze van de perfecte naam. Bij het aanbreken van een nieuw tijdperk begint ook de jaartelling opnieuw. Vanaf nu leven we dus in Reiwa 1. Zelf ben ik nog geboren in het Showa-tijdperk, de periode voor het Heisei-tijdperk. Dat ontdekte ik toen ik mijn geboortedatum in het Japans moest noteren bij het aanvragen van een bankrekening. 

De enige dochter van de nieuwe keizer…

Deze troonswisseling is omgeven door regels en protocol en het wordt duidelijk hoe ouderwets het keizerlijk recht nog is. Zo werd met de nieuwe keizer op de troon meteen zijn eventuele opvolging een hot topic. Keizer Naruhito heeft namelijk slechts een dochter en volgens de Japanse wet uit het einde van de 19^e eeuw kunnen vrouwen geen troonopvolger zijn…

Voor die tijd had Japan vele keizerinnen maar tijdens de Meiji periode wilde Japan moderniseren. Het land liet zich daarbij inspireren door het Westen. Het vernieuwde Japanse overheidsmodel is gebaseerd op het conservatieve Pruisische systeem; in onze ogen is dat bepaald geen vooruitgang geweest.  Er is nog een poging gewaagd om de wet te veranderen maar dit stuitte op veel tegenstand bij zowel de politiek als de bevolking.

Feit is en blijft dat prinses Aiko de troon nooit zal bestijgen om de simpele reden dat ze een vrouw is. Sterker nog, als ze trouwt zal ze officieel de keizerlijke familie moeten verlaten en haar titel neerleggen. Daarmee komen ook haar kinderen, ook als het zonen zijn, niet in aanmerking voor de troon.

Geen vrouwelijke royals bij de ceremonie

Prinses Masako, de vrouw van de nieuwe keizer Naruhito en dochter Aiko mochten de troonsaanvaarding niet bijwonen omdat de keizerlijke wetten verbieden dat vrouwelijke royals aanwezig zijn bij de ceremonie. Toch schreef Japan met deze troonswisseling geschiedenis omdat er voor het eerst wel een vrouw aanwezig was. Namelijk het enige vrouwelijke regeringslid Satsuki Katayama.

“Er kwamen al berichten van mensen die klaagden dat ze niet wisten wat ze met deze overdaad aan vrije dagen moesten doen…”

Voor de gewone Japanners betekende deze troonswisseling een aantal extra vrije dagen in een periode waarin toch al veel feestdagen vallen. Het leidde tot een 10-daagse vrije periode. Ongekend in Japan. Er kwamen al berichten van mensen die klaagden dat ze niet wisten wat ze met deze overdaad aan vrije dagen moesten doen. Maar gelukkig genoot de meerderheid dan toch van deze lange vrije periode. In ieder geval waren veel Japanners bij tempels en shrines te vinden om GoShuin (stempels van een tempel of shrine) te halen met de data van de laatste dag van Heisei en de eerste dag van Reiwa. Om zo dit memorabele moment tastbaar te maken!