‘Xenofobie,’ mompelt ze. ‘Ik ben bang voor de xenofobie hier in Johannesburg’

Ze kijkt mistroostig door het raam naar buiten. Haar dikke, gevlochten kroeshaar zit in een uitbundige knot op haar hoofd. Grote, gouden ringen in haar oren, op haar lippen lichtpaarse lippenstift en een zwarte, kralen halsketting.  Ze heeft een coole uitstraling. 

Afwezig geeft ze de kapster nog een folie aan. Haar vingers met wijnrode nagellak gaan verder met folies klaar maken. “Is er iets?” vraagt de kapster haar ineens, “je doet zo anders vandaag.”

Geweld en rellen in Johannesburg

Geschrokken kijkt ze op. Haar ogen gaan schichtig naar mij, en weer terug naar haar baas. “Xenofobie,” mompelt ze. “Ik heb de hele nacht niet kunnen slapen. Ik ben bang voor de xenofobie”.

Haar donkere ogen vullen zich met tranen die ze dapper weg slikt. Ze is bang dat de heersende rellen in Johannesburg zich verder verspreiden naar Diepsloot, haar township. Een overvolle, grauwe township vlak naast mijn groene, weelderige, Truman-show achtige compound. In Diepsloot komt de helft van de mensen uit Zimbabwe, net zoals zij, of uit Nigeria. En de rellende menigte richt zich momenteel op buitenlanders. 

De kapster vertelt me dat deze rellen vorige week in Pretoria zijn ontstaan. Een Nigeriaan wilde daar drugs verkopen aan een klein jongetje. Een taxichauffeur zag het gebeuren en sprak de man er op aan. Die schoot de taxichauffeur vervolgens neer.

Een smeulend vuur

Dit incident was olie op het zacht smeulende vuur. Zuid Afrikanen in townships roepen nu dat buitenlanders de drugs brengen en daarnaast hun banen en bedrijven in pikken. Auto’s gaan in brand, winkels worden geplunderd en enkele buitenlanders zijn in brand gestoken. Desondanks zijn ook sommige Zuid Afrikaanse winkels zelf geplunderd. Het lijkt er daardoor op dat het meer een criminele groep is die ineens om zich heen grijpt. De assistent vertelt dat haar twee jonge kinderen tien minuten naar school moeten lopen. Dat ze zo bang is dat hen iets overkomt, omdat ze Zimbabwaans zijn. Dat ze hoopt dat men niet huizen ingaat om buitenlanders te pakken. 

De doodstraf

Terwijl mijn hoofd steeds meer buitenaards wordt door zilverfolie, roept de witte kapster verbitterd dat de doodstraf terug moet komen. “Dat zal ze leren en alleen dan zullen deze ellendige criminelen stoppen.” Ze kijkt me enthousiast aan in de hoop dat ik meedoe met haar mantra.

Als ze geen aansporing krijgt van mij, vervolgt ze haar relaas: “In Diepsloot durft de politie nauwelijks meer te komen. Daarom heeft de township nu zelf het heft in handen genomen. Als je iets crimineels doet, bijvoorbeeld iets steelt, dan krijg je een brandend autoband om je heen.” De assistent voegt toe: ”Vroeger kon ik niet buitenshuis met mijn telefoon lopen. Nu kan ik zelfs veilig met headphones op rondlopen.”

In Zimbabwe is niets te krijgen

We bespreken of ze naar Zimbabwe zou kunnen terugkeren zodra de onrust menens is. Er zijn echter zoveel Zimbabwanen in dit land, dat de grens verstopt raakt als velen tegelijk zouden vertrekken. Misschien zou ze haar twee kinderen alvast kunnen brengen naar haar zus in Harare, de hoofdstad. Dat is een busreis  van dertien uur.

Zuchtend legt de assistente uit dat er niets te krijgen is in Zimbabwe. Alles krijgt haar familie daar opgestuurd. Niet alleen geld, maar vooral goederen. Shampoo, suiker, kleren tot aan lippenstift toe. Er is daar weinig te krijgen en wat er is, is te duur. Maar voorlopig is het nog rustig in haar township Diepsloot. “This too will pass”, zegt ze, met een blik waarin ze veel ouder lijkt dan haar 30 jaren. 

De heftige armoede naast mijn bubbel

Ik weet niet of ik kippenvel heb van de föhn op mijn haar of de realiteit die binnenkomt. Af en toe word ik weer hard op de feiten gedrukt in dit land. Hoe ik in een enorme bubbel woon en hoe heftig de armoede is, op slechts een paar kilometer afstand van mij. Hoe een land met haar vreselijke geschiedenis ineens zelf xenofobisch doet tegen andere nationaliteiten. Het doet me beseffen hoe ongelooflijk goed ik het heb en hoe rijk wij wel niet zijn. Of mijn haar goed zit of niet.