Femmie woont en werkt dichtbij de Gazastrook, een gebied met ‘ongoing trauma’

Begin februari maakte minister Kaag (buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking) met een delegatie Nederlandse ondernemers een economische missie naar Israël en de Palestijnse gebieden. Tijdens de missie sprak de minister persoonlijk met een aantal Nederlanders die in het gebied langs de grens met Gaza wonen. Femmie was een van hen, uitgenodigd door de Nederlandse ambassade om haar verhaal te doen.

Haar verhaal, zoals ze dat aan de delegatie voorlas, deel ik graag met iedereen die het wil lezen. Omdat het zo indrukwekkend is. Femmie Shifman – de Ruiter (64) woont sinds 1976 in kibboets Yad Mordechai, twee kilometer ten noorden van de Gazastrook. Ze werkt daar als ergotherapeute voornamelijk met kinderen van nul tot zes jaar. Zelf is zij moeder van drie volwassen kinderen en heeft ze vier kleinkinderen.

Van open tot gesloten grenzen

‘Ik heb sinds 1979 de vele veranderingen in dit gebied dichtbij de Gazastrook meegemaakt. Vroeger konden we de grens gewoon over en gingen we daar naar het strand. En ook de Arabische werkers die hier dagelijks in de kibboets werkten als bouwvakkers en loodgieters, Abed, Ali, Yoesoef, konden toen nog gewoon de grens passeren… Van het open industrieterrein in het noordelijke deel van de Gazastrook, waar we de meubels kochten die nog steeds in ons huis staan, de moord op een kibboets-lid in 1992 tijdens zijn werk in een moderne kas in de Gazastrook tot het oprichten van het dorp Netiv Ha’asara en het sluiten van de grens in 2005.’

‘We leven in een mooi gebied, wat plotseling verstoord kan worden, en je weet maar nooit wanneer en waar. Echt surrealistisch. Onze nu volwassen kinderen hebben hier hun jeugd doorgebracht. Ze hebben Qassams zien vallen in de kibboets. En was er in die eerste 10 jaar wel alarm, je kon nergens heen om jezelf in veiligheid te brengen. Als dat dan ’s nachts tweemaal was, baalde je enorm want je moest de volgende dag gewoon weer werken.’

Dat onveilige gevoel sluipt erin

‘Natuurlijk ben je altijd weer blij dat het zonder lichamelijk letsel is afgelopen. Maar heel langzaam sluipt zonder het te merken dat onveilige gevoel naar binnen. Die ommekeer merkte ik bij mijzelf, toen ik ongeveer 15 jaar geleden, schrok bij het horen van de geluidsinstallatie op de markt in Ashkelon; de luidsprekers die Tseva Adom riepen, waarna je in 15 seconden dekking moet zoeken.’

Sindsdien maken de psychologen overuren. Ze bouwen aan nieuwe theorieën en modellen en geven ons middelen om de emotionele schade proberen te beperken.

‘Benaming voor een nieuwe situatie: We wonen in een gebied met Ongoing Trauma ervaring geen Post trauma meer. Er worden wetenschappelijke artikelen geschreven en het onderzoek wordt voortgezet. Op mijn werk worden ook alle veranderingen in het veiligheidsgevoel van kinderen gevolgd. Werken aan een betere pencilgrip is ineens een stuk minder belangrijk als je tijdens de behandeling twee maal naar een beschermde ruimte moet rennen. Of nee sorry ‘lopen’ om geen paniek te scheppen.’

‘En daar sta je dan tezamen met de psycholoog, die met zijn PTST client (een Qassam viel op zijn huis) uit de aanliggende kamer naar dezelfde beschermde ruimte komt. Hier en daar vallen er slachtoffers die je persoonlijk kent. Zie je moeders en kinderen die je behandelt op het journaal, geinterviewd worden. Een vader die oog in oog staat met een via een tunnel vanuit de Gazastrook aangekomen soldaat. Of moet het een terrorist genoemd worden? ‘

Raketten en vuurballonnen

‘Niemand begrijpt wat er hier gebeurt in dit gebied rondom de Gazastrook. Men heeft niet het gevoel dat de problemen hier herkend of erkend worden door Israël. Vijftig raketten hier in dit gebied, vuurballonnen die de velden en bossen verbranden, iedere twee maanden spannende dagen waarin de scholen zijn gesloten en de wegen afgesloten worden. Het heeft totaal geen effect in Jeruzalem of Tel Aviv.’

‘Iron Dome, het afweersysteem dat ontwikkeld is om ons te beschermen, laat ons schrikken door zijn onaangekondigde knallen en de metaalregen. Zijn wij vijfde of zesde rangs burgers? Oké we krijgen hier belastingvoordelen en de Israëlische burgers leven echt heel erg mee, hartverwarmend als er weer een operatie aan de gang is. Een operatie waarin je hele veiligheid in gevaar wordt gebracht en dagelijks leven wordt lamgelegd, om over fysieke, de financiële en emotionele gevolgen maar niet te praten.’

Pionnen op een schaakbord

‘Maar het gevoel van pionnen te zijn op het grotere schaakbord, geeft me een gevoel van hulpeloosheid en uitzichtloosheid. Die hele generatie jonger dan twintig jaar, weet hier niet hoe een leven zonder gevaar en angst eruit kan zien. Dit is hun jeugdervaring en deel van hun leven. Normaal is dat zeker niet.’

‘En dan denk ik vaak aan die moeders in de Gazastrook, die kinderen daar die geen lichamelijke bescherming en geen psychologische begeleiding hebben, aan Abed, Ali en Yoesoef. Wie ziet er mogelijkheden dat we aan alle zijden gewoon onze kinderen in vrede kunnen laten opgroeien? Zodat ik tijdens mijn pensioen als ergotherapeute schoolkinderen in de Gazastrook gewoon een goede pencil grip kan aanleren. Maar misschien is dat niet nodig en zit het wel goed met die fijne motoriek van deze kinderen na het oefenen in het knopen en strikken van (vuur)ballonnen…’