Ingeborg uit Guatemala: ‘Doe niet zo raar, zegt mijn man. Orkanen komen hier toch nooit.’

door gepubliceerd op 12 november 2020Tags: , ,

De hele wereld zit aan de buis gekluisterd om de verkiezingen in de Verenigde Staten te volgen. Ondertussen hou ik al dagen de tropische storm Eta, die over zee onderweg is richting de kust van Nicaragua, in de gaten. De tropische storm wordt steeds sterker en verandert in een orkaan categorie 1, dan categorie 2…

Het National Hurricane Center geeft een pad aan waarbij het oog van de orkaan exact over ons dorp zal komen. Wij wonen in een zogenaamd ´hurricane hole´. Zes maanden per jaar woedt het orkaanseizoen over de Atlantische zee, maar door de gunstige ligging van het hele kleine stukje Guatemalteekse kust waar wij wonen, gebeurt hier eigenlijk nooit iets. Orkaan Mitch in 1998 is de laatste die hier écht grote schade heeft aangericht en dan vooral door regen en overstromingen, niet door rukwinden. Ik volg hoe Eta de kust bereikt in Nicaragua als een hele sterke orkaan en krijg een ongemakkelijk gevoel: dit zou wel een eens een herhaling van Mitch kunnen worden.

Catastrofale regenbuien

“Doe niet zo raar. Orkanen komen hier toch nooit”, mijn man is net als de rest van de autochtone bewoners van het dorp ervan overtuigd dat Livingston om een of andere reden speciale bescherming geniet. Mopperend klimt hij de trap op om op mijn verzoek de dakgoten schoon te maken en onze afwateringskanalen te checken. Ik kijk of we genoeg te eten hebben en laad zaklampen op, want de stroom zal wel uitvallen.

Eta raast inmiddels over Nicaragua en gaat richting Honduras. Hoewel de orkaan heel snel in sterkte afneemt, waarschuwt het NOAA nu al “rainfall will lead to catastrophic, life-threatening flash flooding and river flooding, along with landslides in areas of higher terrain of Central America.” Guatemala moet rekening houden met 380 tot 635 mm regenval en op sommige plekken zelfs tot 760 mm! Ondanks dat iedereen om mij heen doet alsof ik gek ben, begin ik me toch heel ongemakkelijk te voelen.

Dagen lang geen electriciteit

Op maandag is de lucht grijs in ons altijd zonnige, tropische dorp en begint het te regenen. En de regen stopt ook niet meer. In de nacht van maandag op dinsdag valt de elektriciteit ook uit. Op lokale nieuwspagina´s op Facebook beginnen de eerste foto´s te verschijnen van rivieren die buiten hun oevers treden en mensen die tot hun enkels door het water waden om hun weinige bezittingen te redden. In Puerto Barrios, de laaggelegen havenstad vlakbij, beginnen de straten en markten onder te lopen.

Overal blijft het regenen, dagenlang, ook landinwaarts en dat zorgt ervoor dat verschillende rivieren buiten hun oevers treden. Meer dan ooit. Meer dan in 1998! Vanuit drie provincies worden constant foto´s, filmpjes en hulpoproepen geüpload. Blijkbaar heeft niemand heeft de komst van Eta voorbereid of aan zien komen en niemand had gedacht dat het zo erg zou worden!

Op donderdag passeert de (inmiddels afgezwakt tot) tropische depressie ons dorp. Van mijn vader (die in Nederland waarschijnlijk één van de weinigen is die Eta momenteel nauwgezet volgt) krijg ik een berichtje met de bezorgde vraag hoe het is met de wind. Gek genoeg is het de hele dag vreemd windstil. De constante, denderende regen op het metalen dak begint me nu wel ontzettend te irriteren. De Rio Motagua (de grootste rivier van Guatemala) is inmiddels ongekend overbelast en dat betekent dat alle bananenplantages rond Morales helemaal ondergelopen zijn. Het water staat tot aan de dakgoten van de gebouwen. Mensen zijn met hun kinderen en dieren op daken geklommen en zitten daar nu in het donker in de regen met verder alleen de kleren die ze aanhebben.

Afgesloten van de wereld

Er is nog steeds geen hoop op elektriciteit. En dan valt ook het telefoonnetwerk uit. Wij wonen op een hoge helling en ik hoef me gelukkig absoluut geen zorgen te maken over overstromingen, maar met pijn in mijn hart denk ik aan al die mensen die nu gevangen zitten op hun daken. Ze kunnen helemaal nergens naartoe en misschien met het laatste beetje elektriciteit in hun telefoon hadden ze nog iemand kunnen bellen voor hulp. Een wanhopige oproep kunnen plaatsen op Facebook. Nu zijn ze echt van de hele wereld afgesloten op hun golfplaat eilandje. 

Vrijdagochtend is het ineens oorverdovend stil. De regen is opgehouden! Er breekt zelfs voorzichtig een zonnetje door. Met mijn ogen dicht sta ik in de tuin tussen de druppende planten om de zon en de warmte te voelen. Inmiddels ken ik de prognoses uit mijn hoofd en weet ik dat Eta hier de kust verlaten heeft en richting Cuba gaat. Ik vrees voor het lot van Cuba, maar wát ben ik blij dat het hier droog is. Twee uur later regent het weer. Gelukkig blijkt dat nog een laatste bui te zijn en dan hebben we eindelijk een droge nacht. 

Zaterdagavond klinkt er vanuit alle huizen om ons heen gejuich en geklap: na vijf dagen en nachten zonder is de elektriciteit terug! Er is ook af- en aan een zwak telefoonsignaal en nu wordt de omvang van de overstromingen pas echt duidelijk. Van alle kanten komen dramatische berichten: dorpen bedolven onder modderstromen, bruggen die weggeslagen zijn, mensen die al dagen en nachten vastzitten op daken zonder eten of drinken, familieleden die vermist worden. De overheid is vooral bezig met bruggen en wegen zo snel mogelijk provisorisch herstellen, want complete gebieden zijn geïsoleerd. 

Burgers als redders in nood

En zoals altijd in Guatemala: degene die de bevolking redt, is de bevolking zelf. Vissers- en taxibootjes worden aan zee op trailers geladen en in overstroomde gebieden in het binnenland weer te water gelaten om met gedoneerde benzine mensen op te halen. Met gevaar voor eigen leven, want verder vanuit het binnenland blijft het water richting zee stromen met gevaarlijke stroomversnellingen en grote draaikolken tot gevolg. Plantage-eigenaren trekken er met privé helikopters op uit om zo veel mogelijk mensen naar veilig gebied te krijgen. Hierbij verongelukt een helikopter en komt de piloot om het leven. Overal in het land worden acties ingezet om kleding, eten en benodigdheden in te zamelen die naar de getroffen gebieden gevlogen of gereden worden en met bootjes en tractoren tot zo dichtbij mogelijk de geïmproviseerde opvangcentra gebracht worden. 

Zoals altijd is er veel kritiek op de Guatemalteekse regering en president Giammattei: de president vliegt een rondje in zijn eigen helikopter over het gebied, maar wordt verweten geen vinger uit te steken. De overheid dropt voedselpakketten in overstroomde gebieden. In het water. Moeten die mensen (die waarschijnlijk niet kunnen zwemmen) van hun veilige golfplaten eilandje in het meters diepe kolkende, modderige water springen om daar een pakket te halen met maismeel en eten in blik dat ze niet kunnen bereiden? Ook worden er stukken plastic zeil gedropt. De Guatemalteekse bevolking is woedend: wat heb je aan een stuk zeil als je al dagen koud, nat en hongerig op een dak zit! Ze willen geen zeil, ze willen daar weg! 

Geen kwestie van even opdrogen

President Bukele van buurland El Salvador krijgt wel applaus. Hij had blijkbaar wél gerekend op Eta en had al een noodvoorraad aangelegd. Gelukkig is El Salvador uiteindelijk minder zwaar getroffen en hij besluit zijn buurlanden Guatemala en Honduras bij te staan. “Onze broeders in Guatemala en Honduras hebben hulp nodig. Daarom heb ik aan elk van de regeringen 100 reddingswerkers, machines, uitrusting en een miljoen dollar aan voedselpakketten ter beschikking gesteld, voor elk land, ten behoeve van 60.000 gezinnen”, zei Bukele op zijn officiële Facebookpagina. Karavanen van vrachtwagens rijden vanuit het kleine El Salvador de grenzen van Honduras en Guatemala over. 

Inmiddels zijn we een paar dagen verder. Op veel plekken begint het water langzaam te dalen, op sommige plekken stijgt het zelfs nog. De reddingsacties en voedselinzamelingen gaan onvermoeibaar door. Inmiddels worden ook de eerste lijken gevonden bedolven onder de modder. Mensen die geen veilige plek konden vinden. Heel veel kadavers van koeien, kippen, varkens, honden. Niet alleen huizen, maar ook bedrijfjes, oogsten en plantages zijn compleet verwoest. 

Dit is geen kwestie van ´even opdrogen en verder´. De wederopbouw zal héél lang duren. Nicaragua, Honduras en Guatemala huilen, terwijl de rest van de wereld druk bezig is met een nieuwe president…

Buen dia, ik ben Ingeborg. In 2004 kwam ik voor het eerst in Guatemala en ik wilde eigenlijk niet meer weg! Mijn Guatemalteekse man en ik hebben tussendoor nog een aantal jaren in België gewoond, maar we hebben uiteindelijk besloten dat we toch het liefst in ons ietwat geïsoleerde dorp Livingston wonen. Ik probeer zo duurzaam mogelijk te leven in een cultuur waar dat helemaal (nog) niet belangrijk gevonden wordt… hopelijk doet een groen voorbeeld volgen!