Nu er det jul! Het is kerst in Denemarken en dat is te merken

Vier jaar geleden bracht ik voor het eerst de kerstdagen door bij mijn schoonfamilie. Het werd een meer dan warm welkom en gaf me mijn eerste inkijkje in de Deense kersttradities. Kerst is in Denemarken een van de belangrijkste gebeurtenissen van het jaar en de kersttradities geven de Denen troost en houvast in de koude en donkere decembermaand. 

Nu ik zelf inmiddels twee jaar in Denemarken woon begin ik de tradities steeds beter te begrijpen en omarmen, zeker nu wij dit jaar voor het eerst kerst vieren als nieuwbakken familie.

Tradities, tradities, tradities

Kerst is namelijk zoveel meer dan alleen kerstavond. Het begint al lang van te voren met de voorpret, het aftellen naar kerst en de veelal traditionele en soms generaties oude kerstversieringen, inclusief kerstkabouters ofwel ‘nisser’. Er zijn ongeschreven regels over wanneer, waar en met wie je welk eten en drinken nuttigt. En de climax is op 24 december, wanneer alle Denen met hun familie aan het kerstdiner zitten, rondom de kerstboom dansen en de kerstcadeautjes worden uitgepakt

Je zult de Denen niet horen mopperen als de kerstversiering eind oktober zachtjes aan weer in de winkels begint te verschijnen. De Denen omarmen het kerstgevoel zo vroeg mogelijk. De eerste vrijdag in november, de dag waarop een van de grootste bierbrouwers zijn jaarlijkse kerstbier presenteert (‘J-day’, J van ‘Julebryg’ ofwel kerstbier) wordt door sommigen als een ware feestdag gezien. Het seizoen is begonnen. 

Aftellen naar kerst is een belangrijk onderdeel van de voorpret. Er wordt afgeteld door middel van adventskransen, kalenderkaarsen, cadeaukalenders, en kleine cadeautjes in de kerstsokken. Ook op tv wordt afgeteld, door middel van een speciale ‘kerstkalender’ tv-serie, waarin in 24 delen een verhaal wordt verteld over kerstgezelligheid en gemeenschapszin. Elke zender zendt zijn eigen serie uit. Dit jaar zijn er niet minder dan vijftien verschillende ‘kerstkalenders’ op tv te zien. Kaarsjes aan, snoep op tafel en kijken maar!

Een hele maand Kerstlunches

Ik dacht altijd dat het alleen Nederlandse studenten waren die buiten de kersttijd kerstdiners hielden (bijvoorbeeld in februari), maar de Denen hebben zoveel te vieren rondom kerst dat ze er normaalgesproken de hele maand voor gebruiken. En soms ook een stukje van november en januari. Bijna elk bedrijf, elke vriendengroep en elke familie heeft een traditie van Julefrokost ofwel kerstlunch, welke ook prima als avondeten kan worden genuttigd. Uiteraard wordt er elke keer hetzelfde gegeten, onder andere haring in currysaus, gepaneerde vis op roggebrood en gehaktballetjes.

Ongeveer elke 20 minuten wordt er geproost met een glaasje akvavit (een soort Scandinavische wodka), dus de stemming zit er al snel behoorlijk in. De kerstlunches op het werk zijn dan ook berucht: het loopt regelmatig een beetje uit de hand. Maar dat hoort er allemaal bij. Dit jaar zijn dankzij de corona-pandemie een heleboel kerstlunches afgelast, tot groot verdriet van de Denen. 

De kerstviering begint al op de avond voor kerst, ofwel ‘kleine kerstavond’ op 23 december. Er wordt rijstepap gegeten met kaneel en suiker. Er wordt ook een bordje klaar gezet voor de kerstkabouters, om ze gunstig te stemmen voor kerstavond. En alleen op deze avond wordt er een kabouterbiertje (een speciaal donker witbiertje met een laag alcoholpercentage) gedronken.

TJuleaften, watsdat?

Op 24 december staan de Denen de hele dag in de keuken. Aan het einde van de middag zitten alle kinderen (en de gelukkigen die niet hoeven bij te dragen aan het diner) voor de televisie om de klassieke Disney-kerstuitzending te kijken, die sinds 1969 vrijwel elk jaar op de Deense tv wordt uitgezonden. Daarna wordt er gegeten: geroosterd varkensvlees met een knapperig vetlaagje, gebraden eend, rode kool en gekarameliseerde aardappels staan op bijna elke kersttafel.

En als toetje Risalamande (van het Franse ‘à l’amande’); rijstepap met room en kersensaus, waar een hele amandel in verstopt is. De gelukkige vinder krijgt een speciaal amandel-kerstcadeautje. De eerste keer dat ik het at was ik als de dood dat ik de amandel zonder het door te hebben had ingeslikt. De (enorme) schaal was immers als bijna leeg en de amandel was nog niet gevonden…inmiddels weet ik beter, deel van de charme is dat de vinder zijn vondst nog even voor zich houdt. Die schaal moet tenslotte leeg, toch?

Niet alleen maar materialisme

Na het eten is het eindelijk tijd voor de cadeautjes. Maar niet voordat de kaarsjes in de kerstboom zijn aangestoken. De oudste persoon in het gezelschap heeft de eer de lichtjes te ontsteken, terwijl de overige aanwezigen op de gang wachten. De overige lichten worden gedimd en bij terugkomst verzameld iedereen zich om de boom, pakt elkaars hand en danst al kerstliederen zingend rondom de kerstboom.

In Nederland werd er wat grappend gereageerd toen ik dit vertelde. En ik voelde me de eerste keer ook wat opgelaten toen ik daar zo rond die boom heen liep. Maar ik zag het plezier bij de kinderen, en de glinstering in de ogen van de volwassenen, die zich ook weer heel eventjes kind voelden. En ik kijk er naar uit om dit jaar met mijn zoontje op de arm rondom de boom te dansen en samen de traditie voort te zetten. Een ritueel van samenzijn en dankbaarheid, voordat de stapel cadeaus wordt uitgepakt.

Minder stress

Hoewel er de Denen er dus een volle decembertijd op na houden ervaar ik deze tijd als minder stressvol dan toen ik nog in Nederland woonde. Geen gemopper over pepernoten die te vroeg in de winkels liggen, geen controverse rondom de helpers van Sinterklaas, geen dubbele lading cadeaus met in korte tijd Sinterklaas en kerst, geen stress van drie kerstdiners in drie dagen (want hier is de schoonfamilie volgend jaar pas weer aan de beurt), geen dilemma’s over het kerstmenu. Kerst is een tijd van lichtpuntjes, vrolijkheid en genieten. Maar bovenal is kerst van de Denen samen. Zelfs een Corona-pandemie krijgt ze er niet onder. 

Dit jaar is in veel opzichten een andere kerst dan anders. Niet alleen vanwege Corona, waardoor we mijn familie in Nederland niet kunnen opzoeken en kerst in kleine kring moet plaatsvinden, maar ook omdat het de eerste kerst is voor ons zoontje. En hoewel hij nog klein is en er nog niet zoveel van begrijpt, zie ik hoe graag mijn vriend hem al wil onderdompelen in alle mooie tradities. Zodat onze zoon net zulke mooie en warme herinneringen aan kerst zal hebben als hij zelf. 

Over dit Wereldwijf: Anita de Zeeuw - Denemarken

Anita de Zeeuw - Denemarken
Hej! Reizen geeft mij inspiratie en helpt mij de wereld om mij heen beter te begrijpen. Eind 2018 heb ik mijn baan in Nederland opgezegd en mijn huis verkocht om een nieuwe start te maken samen met mijn Deense vriend in Denemarken, en in 2020 verwachten wij gezinsuitbreiding! Ik schrijf vanuit mijn nieuwe land over mijn verwonderingen en belevenissen.