Internationale Vrouwendag – Vrouwen in Senegal

Helga Smit

Ieder jaar wordt Internationale Vrouwendag op 8 maart op grote wijze gevierd in Senegal. Er zijn verschillende optochten en feestjes. Op de kleuterschool waar ik vrijwilligerswerk doe, ben ik uitgenodigd om na schooltijd samen met de leraressen, het feest te vieren met muziek en heerlijk eten (kip.) Er is zelfs stof gekocht voor iedereen zodat alle dames goed gekleed en eenduidig aan het feest kunnen verschijnen en het solidariteitsgevoel versterkt.

Een pracht feest zal het worden en ik verheug me erop. Echter, wat voor positie hebben vrouwen in Senegal en zijn ze wel geëmancipeerd in de Senegalese samenleving?    

Wereld - Vrouwen in Senegal
Foto’s: Helga Smit – meisje op school

Vrouwen in Senegal – divers en kleurrijk

Het straatbeeld in Senegal kenmerkt zich door een grote diversiteit aan vrouwen. Vrouwen met of zonder hoofdoek, lange of korte jurk, strakke jeans of juist een joggingbroek. Ook komen ze net zoals mannen in restaurants, werken ze in winkels en rijden ze in auto’s. Op het eerste gezicht lijkt het een samenleving waarin mannen en vrouwen gelijkwaardig aan elkaar zijn en nemen ze allebei deel aan het openbare leven. Ze gaan naar school en bekleden diverse functies van verkoopster op straat tot arts. 

Wie echter verder kijkt, ziet wel degelijk verschillen. Zo zijn het de mannen die werken in de bouw, visserij en als taxichauffeur. Vrouwen zie je meer vertegenwoordigd in het verkopen van eten en drinken, dat ze dikwijls eerst thuis zelf klaargemaakt hebben. Het klaarmaken van eten is overigens sowieso een vrouwentaak. Een uitgebreide maaltijd zal je een man niet snel zien maken. Wel zie je steeds meer mannen zelf de was doen. Iets dat in Senegal een intensief werkje is omdat de meeste mensen geen wasmachine hebben.

Koken is nog altijd een dagtaak!

Het klaarmaken van eten is echt een vrouwending en de vrouwen zijn er een groot gedeelte van de dag mee bezig omdat er twee keer op een dag warm wordt gegeten, rond een uur of 14.00 ’s middags en ’s avonds rond 20.30. Vrouwen doen ’s morgens de inkopen op de markt of bij de kleine kruidenier en gaan daarna aan de slag. De kookkunst hebben ze veelal geleerd van hun moeder, net zoals het schoonmaken. Alhoewel het aantal meisjes dat naar school gaat, de afgelopen jaren sterk is gestegen, blijven toch vooral vrouwen zorgdragen voor het eten en het huishouden. Uiteindelijk hoort de vouw als toekomstige echtgenoot dat goed te doen.

Ook is er een groot verschil tussen platteland en stad. De vrouwen in de dorpen zijn doorgaans traditioneler in vergelijking met de vrouwen in de stad. Vrouwen in de stad hebben meer mogelijkheden om werkzaamheden buiten het huis te vinden. Ook komen zij eerder in aanraking met vrouwen die zich anders kleden en bijvoorbeeld een korte jurk of de haren los dragen. In de dorpen is de sociale controle groter waardoor het afzetten van de gevestigde orde lastiger is. Een jurk tot bijvoorbeeld boven de knie? Dat is taboe. Veelal komen vrouwen in Senegal op het platteland ook minder in aanraking met sociale media omdat internet ontbreekt (dat hen op andere ideeën of gedachten zou kunnen brengen).

Langzame verschuiving rollenpatronen (in een geregeld huwelijk)

Waar mannen ’s morgens de deur uitgaan, zijn het de vrouwen die thuis de boel draaien en zorgen dat alles op tijd gaat. De laatste jaren zie je een tendens ontstaan dat vrouwen zich daartegen gaan verzetten. Net zoals op televisie in reclames en soaps waarin het gezin wordt gepromoot, willen ze samen met hun man invulling aan het leven geven; het romantische beeld. Dit geeft nogal eens onenigheid tussen echtlieden omdat het huwelijk vanuit het verleden niet gebaseerd is op romantiek. De man en de vrouw doet ieder zijn ding! 

Helaas leidt de onenigheid vaker tot een scheiding en komen vrouwen alleen te staan en dat is nog niet zo makkelijk in Senegal. De samenleving hier gaat ervan uit dat je getrouwd bent… Zo is het kopen van een schaap voor het Tabaski feest altijd een mannending geweest. Daarin komt nu wat verandering en kopen vrouwen nu ook een schaap. Echter als het gaat om documenten of papieren bij de overheid, bijvoorbeeld een bewijs van ‘in leven zijn’, dan is het nog steeds zo dat de man een handtekening moet zetten. Een vrouw kan dat dikwijls niet zelfstandig doen.

Tja, aan de buitenkant lijken mannen en vrouwen in Senegal gelijk te zijn, maar als je goed kijkt, is die gelijkheid er nog lang niet. Gelukkig gaan steeds meer meisjes naar school en dat zal op een gegeven moment de gelijkheid bevorderen. Ze komen immers in allerlei beroepen (verschillende plekken in de samenleving) terecht. De tijd om het huishoudelijk werk te doen zal minder worden en er zal meer een appèl worden gedaan op de mannen die nu nog ’s morgens de deur dichttrekken en zich ’s avonds pas laat weer aandienen.

Over dit Wereldwijf: Helga Smit - Senegal

Nangadeff! Ofwel hallo in het Senegalees (Wolof). Sinds september 2019 woon ik in Saint Louis, een prachtige oude stad in het Noorden van Senegal. Na diverse reizen door West-Afrika vertrok ik op 55 jarige leeftijd uit Nederland om een nieuwe bestaan op te bouwen in Senegal. Samen met mijn Senegalese echtgenoot (gids in Saint Louis) runnen we een Bed&Breakfast en organiseren we excursies en ben ik emigratiecoach. Daarnaast doe ik vrijwilligerswerk op een kleuterschool en geef ik yoga les aan kinderen. Via Wereldwijven deel ik graag mijn ervaring vanuit dit warme land.