Redt burgerlijke ongehoorzaamheid de democratie in Senegal?

Helga Smit

Het zal je misschien ontgaan zijn, maar onlangs waren er presidentiële verkiezingen in Senegal, één van de democratieën in Afrika. In Senegal wordt om de zes jaar een nieuwe president gekozen. Die verkiezingen waren op zondag 24 maart jl. Helaas verliepen de maanden voorafgaande aan de verkiezingen niet vlekkeloos. Er waren veel demonstraties en politiegeweld met doden en veel vernielingen. 

Zal de democratie in Senegal stand houden? In omringende landen is dat namelijk de afgelopen tijd allesbehalve het geval geweest.

Democratie in gevaar

In maart 2023 riep de populaire oppositieleider Ousmane Sonko op tot burgelijke ongehoorzaamheid (door middel van manifestaties en demonstraties) van zijn aanhangers nadat hij werd beschuldigd van verkrachting en doodsbedreiging. Bij een eventuele veroordeling bestond namelijk de kans dat hij niet meer in aanmerking zou kunnen komen voor de presidentverkiezingen in 2024.

In juni van datzelfde jaar werd Sonko opnieuw voorgeleid. Nu echter voor het corrumperen van de jeugd. Of anders gesteld: het opzetten van de jongere generatie tegen de gevestigde macht. Hiervoor werd hij veroordeeld tot twee jaar cel en dat betekende dat hij niet mocht deelnemen aan de verkiezingen. Evenals in maart 2023 braken er hevige onlusten uit, vooral in de grote steden. Winkels en scholen gingen uit voorzorg dicht, er werd geplunderd, auto’s in brand gestoken en de politie trad hard op. Met doden als gevolg en diverse actievoerders werden vastgezet. 

Afgelopen februari zouden de verkiezingen plaatsvinden maar daar stak president Macky Sall een stokje voor. Hij wilde de verkiezingen verplaatsen naar december 2024. Dit gaf opnieuw veel onrust, weer geweld en er ontstond een gespannen sfeer. Ondertussen werden nu ook journalisten opgepakt en de persvrijheid ingeperkt. De democratie balanceerde op een dunne draad… Echter, de constitutionele raad – een rechtelijke instelling die de verkiezingen controleert – gaf aan dat het verplicht was om zo snel mogelijk verkiezingen uit te schrijven. Opnieuw werd gekeken naar een datum en dat werd 24 maart jl.

Wie wordt de nieuwe president?

Ondertussen werden veel politieke gevangenen vrijgelaten. Ook Sonko werd een week voor de verkiezingen vrijgelaten maar hij kon zich niet meer verkiesbaar stellen vanwege zijn veroordeling. De aanhang van Sonko groeide de laatste maanden en dat werd duidelijk tijdens demonstraties waar veel aanhangers een groen/rood polsbandje droegen waarmee ze hun politieke voorkeur kenbaar maakten.

Helaas moesten er blijkbaar demonstraties aan te pas komen om ex president Macky Sall duidelijk te maken dat zijn termijn als president erop zat. Eén keer ben ik zelf in een demonstratie terecht gekomen op het universiteitsterrein, dat vond ik beangstigend; mensen met doeken voor hun gezicht die stenen gooiden tegenover een politiemacht met stokken en rookbommen. Gelukkig hielp een bewaker mij uit de situatie en kon ik door een zijuitgang naar buiten.

Uiteindelijk won oppositiekandidaat Bassirou Diomaye Faye de verkiezingen die overigens ook net een week daarvoor was vrijgelaten uit de gevangenis. Feitelijk een kamerraad van Sonko en met dezelfde ideeën: pro Afrika, de aanpak van corruptie en bestrijding van de jeugdwerkloosheid.

Democratie en hoop op een betere toekomst

De uitslag van de verkiezingen en de nieuwe democratisch gekozen president, heeft de mensen goed gedaan. Er heerst een opgelucht gevoel en er is hoop. Wederom heeft het volk gekozen en is de democratie hersteld! Er is duidelijk gestemd voor een nieuwe koers waar iedereen profijt zal krijgen van de groeiende economie, mits alles gaat zoals beloofd. Maar waar geldt dat niet?

Dat deze heropleving van de democratie echter niet zonder slag of stoot gegaan is, is nog duidelijk te zien aan bijvoorbeeld de bushokjes die veelal kapot zijn gemaakt tijdens de demonstraties. Toch kijken de Senegalezen daar niet op terug. Het leven in het hier en nu staat centraal evenals een betere toekomst waarin men hoopt dat het leven minder zwaar zal zijn. Want net als elders in de wereld, heeft ook hier de inflatie toegeslagen sinds de corona tijd waardoor het leven duurder is geworden. 

Alhoewel de betrokkenheid bij de politiek redelijk groot is onder Senegalezen, staat hun dagelijks leven vooral in het teken van het verkrijgen van inkomsten door middel van handel of een klus voor iemand doen en zorgen dat er eten is. Dat was heel duidelijk te merken tijdens de demonstraties. Op dat moment werd alles stilgelegd maar zodra het weer kon, ging iedereen weer aan de slag. Overigens stond lang niet iedereen achter de demonstraties. Zeker onder de ouderen heerste een diep respect voor de zittende president, een autoriteit waar je heilig in gelooft en altijd achter blijft staan. De jongeren daarentegen, veelal studenten, kregen door de oppositieleider Sonko een kritische blik en zagen de misstanden onder president Macky Sall.

Jong, oud, man en vrouw: grote politieke betrokkenheid

De afgelopen maanden werd in het dagelijkse leven dikwijls over de politiek gepraat. Zowel mannen als vrouwen waren daar mee bezig en men kon openlijk naar je politieke voorkeur vragen. Ook waren er discussies onderling waarin je, je eigen standpunten kon aangeven. En al was je het niet met elkaar eens, met een lach en een grapje en zonder hard feelings werd even later het dagelijkse leven weer opgepakt.

Veel Senegalezen volgden het politieke nieuws nauwkeurig om een goede keus te maken. Het uitbrengen van je stem moest gebeuren in de plaats waar je staat ingeschreven. Een collega van mij moest zeker 300 kilometer reizen om haar stem uit te brengen! Maar dat had ze er graag voor over, ondanks dat ze maandag weer op haar werk moest zijn. Zo belangrijk wordt het stemmen, gezien in Senegal.

Na een jaar van onrust en onzekerheid is er nu rust, de democratie heeft zegegevierd! Nu afwachten wat de toekomst gaat brengen. Ik heb ik alle vertrouwen in.

Over dit Wereldwijf: Helga Smit - Senegal

Nangadeff! Ofwel hallo in het Senegalees (Wolof). Sinds september 2019 woon ik in Saint Louis, een prachtige oude stad in het Noorden van Senegal. Na diverse reizen door West-Afrika vertrok ik op 55 jarige leeftijd uit Nederland om een nieuwe bestaan op te bouwen in Senegal. Samen met mijn Senegalese echtgenoot (gids in Saint Louis) runnen we een Bed&Breakfast en organiseren we excursies en ben ik emigratiecoach. Daarnaast doe ik vrijwilligerswerk op een kleuterschool en geef ik yoga les aan kinderen. Via Wereldwijven deel ik graag mijn ervaring vanuit dit warme land.