Is Zweden werkelijk immuun voor het Coronavirus?

door gepubliceerd op 13 april 2020Tags: , , ,

Zweden is normaal gesproken een tamelijk onopvallend land, daar ergens bovenin Europa. De laatste tijd echter haalt Zweden het nieuws in de hele wereld. Het land kiest namelijk een andere aanpak voor het Coronavirus dan vrijwel alle andere landen. En dat valt op.

Zelf volg ik al weken met verwondering het nieuws en de ontwikkelingen hier in Zweden. Dat doe ik vanuit hartje Stockholm. Vol in het Zweedse leven dus en helaas ook in het epicentrum van de Zweedse corona besmettingen.

Life as usual?

De expat-fora op social media ontploffen al weken. Al die mensen uit diverse culturen, die van familie en vrienden in hun thuisland horen hoe streng de maatregelen daar zijn, kunnen niet uit over de terughoudendheid van de Zweden in deze crisis. De expats nemen zelf ook vaak al verdergaande maatregelen zoals het beperken van sociaal contact, thuiswerken, minder vaak boodschappen doen etc. Ook de internationale school van onze zoon is al weken dicht, de sociale activiteiten zijn allemaal gecanceld en in het internationale bedrijf waar mijn man werkt is iedereen al geruime tijd vanuit huis aan het werk.

Waar in een groot deel van de wereld lockdowns van kracht zijn, variërend van ‘blijf zoveel mogelijk thuis, maar je kunt wel boodschappen doen en een frisse neus halen’ tot ‘iedereen binnen, en je mag drie keer per week een uurtje naar buiten op aangewezen dagen en tijden, afhankelijk van geslacht en achternaam of persoonsnummer’ is het in Zweden grotendeels life as usual. De scholen (tot 16 jaar) zijn nog gewoon open, net als de kinderdagverblijven. Restaurants en bars zijn in bedrijf en vanwege het mooie weer worden de terrassen volop opgezet. Veel mensen gaan gewoon naar hun werk en gebruiken daarvoor het openbaar vervoer.

Mensen flaneren onder de kersenbloesembomen in Kungsträdgården, picknicken in het park en joggen er lustig op los.

Dit tot grote ergernis van de expats hier. Een vriendin van mij, die boven een lagere school woont, die nog gewoon open is, heeft uit pure frustratie haar biezen gepakt en zit nu met man en kinderen in een vakantiehuisje net buiten Stockholm.

Zweden-corona-terras

Wetenschap onafhankelijk van politiek

De maatregelen hier in Zweden in het Corona-beleid worden bepaald door de regering, met als voorman minister-president Stefan Löfven, en het Folkhälsomyndigheten, met als belangrijkste persoon epidemioloog Anders Tegnell. Deze laatste kun je vergelijken met Jaap van Dissel van het RIVM. In Zweden zijn, in tegenstelling tot in veel andere landen, overheidsgerelateerde kennis- en onderzoeksinstituten onafhankelijk om te zorgen dat hun onderzoek en aanbevelingen niet gekleurd worden door politieke belangen.

Er is een duidelijke lijn in verantwoordelijkheden tussen regering en Folkhälsomyndigheten en die komt in deze Corona-crisis duidelijk naar voren. De regering is verantwoordelijk voor het over-all beleid maar moet te allen tijde de aanbevelingen, expertise en onafhankelijkheid van het Folkhälsomyndigheten respecteren. Dit is zó belangrijk in Zweden dat de regering voor de beslissingen in de Coronacrisis volledig leunt op de expertise van Folkhälsomyndigheten. Dat levert de nodige kritiek op. Er wordt de regering gebrek aan moed en daadkracht verweten, te weinig leiderschap.

Wat ook niet helpt is dat Anders Tegnell een beetje ‘anders’ is: tikje slungelachtig, niet altijd even diplomatiek in zijn bewoordingen en als hij op de televisie verschijnt ziet hij er qua kleding vaak uit alsof hij van zijn stoel heeft gegrist wat er toevallig lag.

LEES OOK: DE WERELD IS IN PANIEK BEHALVE ZWEDEN WAAR IK WOON!

The Herd Community theorie

Maar wat is die lijn van Folkhälsomyndigheten en de regering nu eigenlijk? Die is vooral gericht op flattening the curve. Men is er vrij duidelijk over dat waarschijnlijk een heleboel mensen besmet zullen raken en er ook vele doden te betreuren zullen zijn. Dat is onvermijdelijk op weg naar herd immunity (groepsimmuniteit red.), zo stelt men. De cijfers van vandaag (13 april) laten zien dat 10.483 mensen besmet zijn. Het vermoeden is dat dit getal in werkelijkheid veel hoger ligt want er wordt weinig getest in Zweden.

Er zijn tot nu toe 899 mensen overleden aan het Coronavirus en er zijn 839 mensen op de intensive care opgenomen (geweest). In Zweden lijkt de rapportage in het weekend beduidend minder adequaat dan door de week. Zo met het lange Paasweekend kan dat zomaar een vertekend beeld van de cijfers geven. Verontrustend is dat het aantal ziekenhuisbedden in Zweden ten opzichte van het aantal inwoners het laagst van Europa is. Ook zijn er schrikbarend weinig beademingsapparaten beschikbaar.

Zweden-corona-supermarkt

Gezondheid versus economie

Bij de besluitvorming wordt relatief zwaar geleund op cijfers, statistieken en modellen. Ook de impact op de economie is een factor van relatief groot belang. Vooralsnog wordt er vooral opgeroepen om thuis te blijven als je je ziek voelt, je handen goed te wassen, te niezen en hoesten in de elleboog en niet te reizen als dat niet noodzakelijk is. Er zijn maatregelen genomen in het openbaar vervoer om te zorgen dat mensen niet opeengepakt staan en de chauffeur beschermd is. De middelbare scholen (vanaf 16 jaar) en de universiteiten zijn dicht, mensen zijn verzocht waar mogelijk vanuit huis te werken en sinds kort is het aantal mensen dat bij een evenement mag zijn teruggebracht van 500 naar 50. Ook is mensen aangeraden twee meter afstand van elkaar te houden.

Zweden-corona-abri

Als je puur kijkt naar wat op papier staat, lijkt het alsof er weinig en soepele maatregelen zijn, en dat terwijl de cijfers toch niet te verwaarlozen zijn. De overheid doet vooral aanbevelingen en er worden geen boetes uitgedeeld.  In de praktijk pakt dat toch anders uit. Mensen houden uit zichzelf afstand, ze gaan beduidend minder naar restaurants en bars, Gamla Stan (de oude stad) is compleet verlaten, er verschijnen plexiglas schermen om kassières te beschermen en er zijn speciale winkeluurtjes voor ouderen.

Kortom, veel dingen die in andere landen gebeuren worden in Zweden ook gedaan; alleen komt het hier grotendeels uit de mensen zelf.

Zweden-straat-corona

Social distancing past bij Zweden

Waarom het in Zweden toch net weer anders gaat dan in andere landen is op vele oorzaken terug te voeren. Zo loopt in Zweden de verspreiding van het virus achter bij vele andere landen, dus is het logisch dat de maatregelen ook wat later op gang komen. Daarnaast speelt mee dat het land relatief dunbevolkt is; 10 miljoen mensen op een oppervlakte van ruim 400.000 km2, meer dan 10 keer zo groot dan Nederland; er zijn hele gebieden waar nog nauwelijks besmettingen zijn. In Zweden zijn relatief veel eenpersoonshuishoudens en zie je erg weinig dat meerdere generaties onder één dak leven. En van nature houden de meeste Zweden letterlijk en figuurlijk afstand.

Social distancing zit een beetje in het nationale karakter, net als nuchterheid, niet overhaasten, erg gesteld zijn op individuele vrijheid, avers van veranderingen en het grote belang van consensus. Drastische maatregelen van vandaag op morgen zullen dan ook niet goed vallen: Zweden zijn niet onder de indruk van testosteron-daadkracht en spierballentaal.

Je ziet dat de regering kiest voor een lijn van aanbevelingen (die door de Zweden worden geïnterpreteerd als een opdracht), voorzichtig aankondigen en inmasseren, maar met name een beroep doen op de eigen verantwoordelijkheid en het gezond verstand van eenieder.  Zweden zijn over het algemeen gezagsgetrouw en hebben een groot vertrouwen in de overheid; die heeft in hun ogen al jaren bewezen goed voor iedereen te zorgen. Komen er dus maatregelen, dan houdt men zich er over het algemeen aan.

Schijnveiligheid

Inmiddels heeft de Zweedse regering een nieuwe tijdelijke wet ingesteld waarmee ze een grotere ruimte krijgt om tijdens deze Coronacrisis snel beslissingen te nemen, zoals het sluiten van winkels, havens, bedrijven etcetera. Maatregelen die mensen verbieden naar buiten te gaan worden echter als te impactvol gezien en vereisen nog steeds vooraf goedkeuring door het parlement.

De grote vraag is nu of de huidige maatregelen en de speelruimte van de regering om indien nodig aanvullende maatregelen te nemen, genoeg is om de verspreiding onder controle te krijgen en te zorgen dat het gezondheidssysteem niet bezwijkt. De meeste Zweden denken van wel, en maken zich niet zo druk. De grootste uitbraken zijn te vinden in de armere, dichtbevolkte migrantenbuitenwijken van Stockholm, waarschijnlijk grotendeels te wijten aan culturele verschillen en taalachterstand. De Stockholmers in de gegoede buurten wanen zich daardoor relatief veilig. Dat is helaas waarschijnlijk schijnveiligheid als ze de richtlijnen niet in acht blijven nemen.

Too little, too late?

Ikzelf maak me zorgen over het feit dat mensen het onvoldoende serieus lijken te nemen; toch op terrasjes gaan zitten, toch naar de kroeg gaan, toch de gym bezoeken en vragen of ze alweer terug naar kantoor kunnen komen. Naar mijn mening gebeurt er too little, too late.

De afgelopen week zal waarschijnlijk behoorlijk bepalend blijken. Het was Paasvakantie, het weer was mooi en de Zweden stonden te popelen om massaal naar hun zomerhuisjes te gaan. De regering heeft opgeroepen om dat niet te doen en ook Koning Carl XVI Gustaf heeft in zijn toespraak het belang om thuis te blijven benadrukt. Maar ik betwijfel of ze de verleiding hebben kunnen weerstaan…..

De nieuwste berichten zijn dat er in de Stockholm regio een plateau is bereikt in de besmettingen. In de komende weken zal duidelijk worden of er daadwerkelijk een stabilisatie is en een opmaat naar verbetering of dat het een vals plat bleek.

De tijd zal moeten leren of de Zweden de juiste weg hebben gekozen of dat achteraf blijkt dat ze verkeerd gegokt hebben. En nu is het tijd om een frisse neus te halen; we moeten alleen nog beslissen of we ons wandelrondje linksom of rechtsom lopen vandaag.

Over dit Wereldwijf: Amanda Rooden - Zweden

Amanda Rooden - Zweden
Hej, ik ben Amanda en ik woon sinds begin 2018 met mijn man en jongste zoon in het buitenland. Eerst in hartje Tokio, en nu in Zweden. Onze oudste zoon studeert in Rotterdam. Ik heb mijn baan als HR-manager opgezegd om me in andere culturen onder te dompelen. Dat bleek een goede keuze en ik geniet volop van mijn leven in Japan en Zweden. Via De Wereldwijven laat ik jullie graag meegenieten.