Terug naar het eenvoudige groene plattelandsleven

Wereldwijf Wilma van der Maten, heeft duurzaam toerisme opgezet in Pakistan en organiseert trips naar het platteland. Naast de prachtige onbedorven natuur met wit besneeuwde bergtoppen, diepe meren en super blauwe rivieren wacht de reiziger ook een ongekende schat aan cultureel erfgoed. 

Haar jachtig en reislustig leven heeft ze de rug toegekeerd en vanuit Pakistan probeert ze kleinschaliger te denken.

Eco Toerisme
Foto’s: Wilma van der Maten – Wilma voor de Nanga Prabat berg. Hoofdfoto artikel: verlaten moskee bij Khanpur Lake.

Het roer om

Vanuit het Covid ‘gevaarlijke’ Pakistan volg ik met verbazing de lange rij wachtende vakantiegangers op de overvolle Europese vliegvelden. Brachten de lock-downs tijdens deze pandemie ons geen enkele bezinning? Het lijkt wel of de drang naar verre reizen onder het virus alleen maar is toegenomen. Is met 1.5 miljard reizigers per jaar toerisme nog wel verantwoord? Met klimaatverandering dat als een zwaard van Damocles boven ons hangt, verzieken we langzaam Moeder Aarde. Wordt het niet tijd voor een groene vakantie?

Als ik echter weer terug in de dagelijkse file sta, mis ik de lock-down… Hoe genoot ik van de stilte op straat, de frisse blauwe lucht en de zingende vogels bij het ontwaken voor mijn raam. De maanden thuis na jaren jachtigheid brachten me tot inkeer. Wilde ik zo oud worden? Was ik eigenlijk wel gelukkig?

Ik had genoeg van het verre reizen. Als ik voor alle uren wachten op vliegvelden, bus- en treinstations van de afgelopen twintig jaar zou zijn uitbetaald, had ik er een huis van kunnen kopen. Tijdens mijn correspondentschap in India, Indonesië en Pakistan kwam ik bijna het vliegtuig of de auto niet meer uit. Ik viel telkens met mijn neus in de boter.

‘Met zoveel dodelijke aanslagen, staatsgrepen en natuurrampen bevond ik me als journalist in een van de populairste nieuwslanden. Totdat Indonesië met een burger president een ‘normaal’ land werd en het Pakistaanse leger de Taliban de grens overjoeg.’

Weg was mijn nieuws carrousel. Was ik er rauwig om? Welnee. Het werd tijd voor een nieuwe draai in mijn leven.

Bekoring van het platteland

Het was even zoeken. Er moest een combinatie te bedenken zijn voor een afgestudeerde antropoloog met een grote interesse voor geschiedenis. Voor de ontdekkingsreiziger op het platteland en verwoede wandelaar in de natuur.

‘Ik dacht terug aan de interviews die ik als journalist in het groen doorbracht. Zittend op de charpai (een traditioneel Pakistaans bed) en terwijl ik al slurpend aan een kop zoete thee met romige buffelmelk. Dat waren toch wel de hoogtepunten tijdens mijn werk.’

Ik wist het, ik ging reisjes met vrienden naar het platteland organiseren. Dus beklommen we heuvels en namen we de boot naar de mooiste Boeddhistische stoepa op een heuvel in het meer. Fietsten we en doken met kleren en al de rivier in. Of aten ons buikje vol met desi, Pakistaans huisgemaakt eten, sliepen we onder de sterren en voelden ons overgelukkig. Voldaan en met een opgeladen ‘batterij’ keerden we huiswaarts.

Et voila! Met mijn dochter bedachten we samen Rural Travel Pioneers. Ik registreerde mijn bedrijf en vloog op en neer naar Nederland om een zakenvisum te halen. En toen kwam Covid en toeristisch Pakistan ging op slot.

Covid is nog steeds een stoorzender. Bij iedere golf ligt het reizen weer even stil, maar daarna pakken we de draad weer op. Ondertussen hebben we al de mooiste reisjes gemaakt. Vergelijk mijn bedrijf met het populaire Nederlandse programma ‘weg van de snelweg’. We zoeken bijzondere en vaak afgelegen plekken op. Ieder dorp ligt wel vlakbij een rivier, meertje of waterval.

Eco Toerisme
Stoepa in de Swat Vallei

Rijk verleden

Pakistan dat voorheen hoorde tot het Indische subcontinent, heeft door de eeuwen heen veel ‘indringers’ gekend. Boeddhistische koningen lieten de meest indringende stoepa’s en kloosters achter op een uur rijden van Islamabad.

‘Alexander de Grote kwam met zijn soldaten uit Grieks Macedonië en in hun spoor lieten ze nakomelingen met blauwe ogen achter.’

Gedurende de Hindoe en de Sikh koninkrijken, werden hoog in de groene heuvels romantische tempels en gurdwara’s gebouwd. In de huidige Islamitische republiek is er niet zoveel meer van over, maar nog genoeg voor een spannend verhaal bij het kampvuur. Uit de tijd van de Mogols, de Islamitische vorsten, is het meest bewaard gebleven zoals de Badshahi moskee in Lahore en de Shah Jahan moskee in de zuidelijke provincie Sindh. 

We hoeven niet ver weg. Ik hoef mijn raam maar uit te kijken en zie de groene Margalla Hills, de uitlopers van de Himalaya. Onze eerste bestemming ligt op een uur door de heuvels rijden. Er is geen mooier dorp te vinden dan Chanjah. Het ligt verstopt in een groene vallei, aan een rivier met azuurblauw water en ondoordringbare bossen waar geen pijnboom is gekapt.

De mensen in de omgeving leerden ons kennen via onze verslaggeving op Facebook en boden hun diensten aan. Ze zijn dolgelukkig met de bezoekers uit de grote stad.

Platteland onderontwikkeld en vies?

Voor de Pakistanen is mijn toeristische concept nog even wennen. Hier bestaat een strikte scheiding tussen het platteland en de stad. Al is bijna iedere stedeling in een dorp geboren, toch wordt er neerbuigend gekeken naar een plattelander.

‘Dorpen zijn vies. Er is geen riolering. De drollen drijven door de gootjes. De mensen zijn niet hygiënisch en het eten maakt ons ziek. Wat heb je daar toch te zoeken’, roepen mijn Pakistaanse vrienden verbaasd. Totdat ik de eerste foto’s op sociale media plaatste.

‘‘Is dat ons mooie Pakistan?’, klonk het toen toch enigszins hypocriet.’

De meeste Pakistanen zijn nooit op het platteland geweest. Op onze trip ‘bezoek-een-historisch-fort-en-plant-een-boom’ buiten de stad Jhelum, bekenden de gasten dat ze wel in Parijs, Dubai en Londen, maar niet eerder buiten Islamabad waren geweest. De kinderen bleven spelen. Zelfs na het vele rennen over de trappen van het grootste militaire fort van Azië, Rothas, waren ze niet kapot te krijgen.

Pakistaanse families boeken liever een hotel op een drukke plek. Ze zetten de airco aan, kijken televisie, bezoeken de drukste toeristische plek (die inmiddels vol afval ligt), om daarna huiswaarts te keren.

Eco Toerisme
Langste houten hangbrug in de provincie Gilgit Baltisan

Mensen met andere wensen

De jonge generatie is avontuurlijker. Zij willen graag mee naar afgelegen meren op hoge bergen, kamperen in een tent en willen hun eigen potje koken. De overheid denkt echter deze groep te lokken met kampvuren, keiharde muziek en traditionele dansavonden.

Tijdens de gesprekken op uitnodiging van ministers en staatssecretarissen voor toerisme zijn deze keer op keer teleurgesteld als ik uitleg dat een Westerse natuurliefhebber juist met het krieken van de dag op staat en de avond in alle rust doorbrengt, luisterend naar de tjirpende krekels. 

Ze beseffen ook wel dat het antwoord op een betere bescherming van het milieu vanuit de bevolking moet komen. En dat massatoerisme, vooral in het bergachtige noorden met de kwetsbare gletsjers, veel schade veroorzaakt. En ook dat nu na twintig jaar wereldwijde strijd tegen het terrorisme, waarbij ook Pakistaans grondgebied werd gebruikt, het land een nieuwe visie voor toerisme moet ontwikkelen.

Economische groei voor wie?

Premier Imran Khan mag toerisme dan wel tot een van de pijlers van de economische groei rekenen, slechts een deel daarvan komt bij de gewone mensen terecht. Iedereen schrikt als ik vertel dat de provincie Gilgit Baltistan, de parel in de kroon van het land met de hoogste bergen van de wereld, ook bijna de armste is. Er is geen gas en in de zomer is er een groot tekort aan water en elektriciteit. Hier leeft eenderde van de mensen onder de armoedegrens.

Voor de Covid crisis bezochten twee miljoen vakantiegangers, op een lokale bevolking van twee miljoen, deze populairste zomer bestemming in Pakistan.

‘Echter, het zijn vooral de eigenaren van de grote hotels en resorts die van het massatoerisme profiteren. Maar zij maken zich niet druk om het milieu en blijven hun afval in de rivieren dumpen.’

Mijn foto’s en korte reisverslagen op social media over het mooie Pakistaanse platteland beginnen langzaam aan te slaan. Ik krijg meer boekingen. En ik word steeds vaker gevraagd in een panel mee te discussiëren over duurzaam toerisme. Pakistan heeft, net als het Westen, nog een lange weg te gaan. We liggen toch liever op een bed bij het zwembad of aan het strand van een luxe hotel. En reizen ver weg waar we verzekerd zijn van zon.

Tijdens al mijn reisjes leer ik om meer en meer los te laten. Te genieten van de natuur en van wat het leven brengt. In Azië gelooft men, ‘je einde is bij je geboorte vastgelegd. Daar kun je niets aan veranderen’.

Des te belangrijker dus om nog meer te genieten en te blijven berichten over duurzaam groen toerisme. Toch? 

Over dit Wereldwijf: Wilma van der Maten - Pakistan

Hi, Ik ben Wilma van der Maten (1964) en werkte na mijn studies journalistiek en antropologie jarenlang op verschillende redacties van Nederlandse radiostations. Tot ik in 1991 voor de NOS naar Indonesië samen met mijn partner destijds vertrok. Samen adopteerden we de drie maanden oude baby Naomi. Na 25 jaar journalistiek heb ik een toeristenbedrijf in Pakistan opgezet. Sustainable village toerisme waarmee vooral de lokale economie van het dorp wordt gesteund.