Sterke vrouwen gedwongen op de vlucht

Rosanne Peuscher

Rosanne is arts en heeft bijna 10 jaar in Suriname gewoond. Door een onverwachte wending keerde ze tijdens de pandemie terug naar Nederland met haar gezin. Als flying doctor bezocht ze geregeld inheemse volkeren in de regenwouden van Suriname. In haar beroep als arts heeft ze veel vrouwen ontmoet, niet alleen in Suriname. Sterke vrouwen, vol moed en wil tot overleven.

In dit blog staat Rosanne stil bij die momenten in haar leven waar ze een krachtige vrouw ontmoette. Een eerbetoon aan hen, een hommage aan De Vrouw.

Vluchtelingen
Foto’s: Rosanne Peuscher

Suriname, juli 2019

Ik zit in een oud wit busje, verlicht door een tl-lamp. Het is twee uur ‘s nachts en het busje staat geparkeerd in één van de vele straten in Paramaribo waar het ‘s nachts wemelt van prostituees en hun klanten. Ik ben hier omdat ik meewerk aan een onderzoek naar HIV infectie bij sekswerkers in Suriname. De sfeer buiten mijn busje is er één van niet gezien willen worden, van je verstoppen in de warme nacht.

“Dan steek jij je hoofd om de hoek van de autodeur en groet je. Ik schat je dik in de vijftig. Je bent flink ouder dan de andere dames die ik deze avond heb zien langskomen. Je hebt een blauwe spijkerbroek aan, een fleurige blouse en je gezicht is subtiel opgemaakt.”

Ik begin te praten in het Nederlands en na wat pogingen in Spaans en Engels besluiten we de conversatie voort te zetten in het Sranangtongo, de Surinaamse eigen taal. Ik neem een HIV test bij je af en de vijftien minuten die we moeten wachten op de uitslag van de test besluit je in mijn bus af te wachten.

En daar zitten we dan. Twee elkaar onbekende vrouwen samen in een oud wit busje, midden in de nacht in het centrum van Paramaribo. Je begint te praten. Ik zak iets onderuit terwijl ik luister naar je verhaal. Je heet Maria, bent 55 jaar oud en hebt vier kinderen. Je was leerkracht op een basisschool in Venezuela.

Twee streepjes

De dictatuur en de crisis hebben gemaakt dat de school waar je werkzaam was, gesloten werd, je echtgenoot verdween en jij, als alleenstaande moeder, op zoek moest naar eten en drinken voor je vier kinderen. Je vlucht, in angst, uit Venezuela en komt in Suriname terecht. Ook hier ben je niet de enige vluchteling die werk zoekt en uiteindelijk beland je op de straat, als sekswerker. Het geld wat je verdient stuur je terug naar je kinderen in Venezuela. We praten over de situatie in Venezuela, je kinderen en hun toekomst, je liefde voor het onderwijs en dan zijn de 15 minuten om en zie ik twee streepjes op mijn test.

Shit!, het leven wordt er niet bepaald makkelijker op. Ik had je willen behoeden voor nog meer ongeluk in je leven, maar helaas heb ik dat niet in de hand. Vluchteling, sekswerker en nu ook HIV positief.”

Sinds 2014 vluchtten meer dan 6 miljoen mensen uit Venezuela vanwege onderdrukking, geweld en economische crisis. Deze crisis bracht, na Syrië, de grootste vluchtelingenstroom ter wereld op gang.  Vluchtelingen zijn mensen die gevlucht zijn voor oorlog, conflict, vervolging of geweld en die hierbij een internationale grens zijn overgegaan. Momenteel zijn er meer dan 26 miljoen mensen ter wereld die onder deze definitie vallen waarvan één miljoen kinderen geboren als vluchteling.

Vluchtelingen

Lesbos, augustus 2021

Ik kijk naar het meisje dat voor me staat. Ze draait rondjes in een schitterende rode jurk. De jurk heeft ze gekregen van jou, haar moeder, om de wereld voor haar iets vriendelijker te maken. Je dochter draait en draait en draait en lacht. Ze roept me iets toe en jij vertaalt het voor me. Ze is een prinsesje. Ik knik bevestigend. Een prinsesje, dat is ze.

Met bewondering kijk ik naar jou. Jij, die de jurk eigenlijk niet kan betalen maar die er alles aan doet om het leven voor je dochter iets dragelijker te maken. Jij, een intelligente Afghaanse vrouw genaamd Sweeta, die werkte voor het ministerie van onderwijs tot je moest vluchten voor de Taliban. Je komt uit een welvarende Afghaanse familie en dus met genoeg geld om de gevaarlijke tocht naar Europa te financieren. Via Iran, via Turkije, via een illegaal rubber bootje kwam je hier, op het Griekse eiland Lesbos.

“De reis heeft krassen op jouw ziel achtergelaten, maar daar ben je, Europa! Al vanaf de start van jouw reis was dit het doel. Drie afwijzingen en drie jaar later zit je nog steeds vast op het Griekse eiland.”

De regels geven aan dat je asiel moet aanvragen in het eerste veilige land op je vlucht. Voor alle Afghanen is dat Turkije. En terwijl er al bijna vier miljoen vluchtelingen in Turkije zitten, wil Europa deze Afghanen niet opvangen. Europa heeft zijn grenzen gesloten. Boten worden teruggeduwd en vluchtelingen worden aangekeken als criminelen. In 2020 verdronken er ten minste 1400 mensen in de Middellandse zee tijdens hun vlucht naar vrijheid.

Wachten op vrijheid

Ik ontmoet jou op Lesbos, waar je in het kamp werkt als tolk. Gedurende mijn tijd op Lesbos werken we samen, eten we samen en lachen we samen. Jouw dochtertje werd geboren in Moria, het vluchtelingenkamp dat in augustus 2020 in vlammen op ging. Er heerste in heel Europa verontwaardiging over de ‘inhumane’ omstandigheden in de kampen en de EU beloofde binnen twaalf maanden menswaardige omstandigheden. Die zijn inmiddels verstreken en de meeste bewoners van Moria wonen nu in het nieuwe kamp Mavrovouni. Ik kijk naar het kamp en zoek de menswaardigheid in het grijs en tussen het stof.

“Tenten vastgezet met stenen, dixie toiletten op een rijtje. Er staan geen bomen, er is geen groen. Op de stenen spelen kinderen. Ze mogen het kamp niet verlaten en spelen achter het prikkeldraad.”

In de avond zie ik vele bewoners van dit kamp met geïnfecteerde wonden. Mensen die op zoek waren naar vrijheid en veiligheid hebben het hier in ieder geval niet gevonden. En terwijl ik zit op een rots in het kamp kijk ik naar jouw dochter in haar rode jurk en hoop ik dat ze haar ambities om prinses te worden kan waarmaken. 

Vluchtelingen

Amsterdam, maart 2022

Er is oorlog in de Oekraïne. Er komt een vluchtelingenstroom op gang waarbij behoefte is aan onderdak, voeding en medische hulp. Ik word gevraagd of ik medische ondersteuning kan bieden aan de vluchtelingen in Moldavië. Natuurlijk wil ik mijn bijdrage leveren en ik ga met mijn werk en  mijn gezin kijken hoe we dit mogelijk kunnen maken. Dezelfde dag lees ik een krantenartikel over de Poolse grens. Hoewel de grens met de Oekraïne wagenwijd open staat, worden er aan diezelfde grens elke dag honderden andere vluchtelingen geweigerd en terug gestuurd. Vluchtelingen uit Afghanistan, Congo of Syrië. Vluchtelingen die ook oorlog hebben meegemaakt en die ook op zoek zijn naar veiligheid. 

Als wereldburger heb ik de hoop dat de huidige vluchtelingenstroom uit Oekraïne voor ons een aangrijpingspunt is om verbintenis te zoeken. Verbintenis met Maria uit Venezuela en Sweeta uit Afghanistan. Twee vrouwen uit verschillende werelden, die machteloos waren in de crisis die hun land treft. Twee vrouwen, allebei moeder en allebei met een passie voor onderwijs. We vaak kijken naar verschillen, maar ik hoop op connectie en hoop op herkenning. Want herkenning leidt tot begrip. En begrip leidt tot actie.

“Terwijl we herkenning vinden in Oekraïense vluchtelingen en deze opvangen en ondersteunen bij de verwerking van wat hen is overkomen, hoop ik dat we ook de Maria’s en de Sweeta’s van deze wereld een kans geven om de krassen op hun ziel te kunnen laten helen. Ik hoop dat we opnieuw gaan kijken naar  de situatie van vluchtelingen uit andere conflictlanden en wat we voor hen zouden kunnen betekenen.”

En  ik hoop dat we alle kinderen, geboren als vluchteling, een kans geven om hun ambities te verwezenlijken. Dat ook zij mogen opgroeien in vrijheid en veiligheid. 

Over dit Wereldwijf: Rosanne Peuscher - Suriname

Ik ben Rosanne. In 2013 volgde ik mijn man voor zijn werk naar het tropische Suriname. Nu, bijna 8 jaar later en twee prachtige zonen rijker, wonen we daar nog steeds. Als tropenarts vlieg ik naar de meest afgelegen dorpen van dit prachtige land om de bevolking van gezondheidszorg te kunnen voorzien.