Als we allemaal rijk en gelukkig zijn, waarom zijn we dan bezorgd en ontevreden?

Femke Struiksma

We leven in een tijdperk van ongeëvenaarde materiële welvaart. Waarom kampen we dan met een epidemie van stress gerelateerde ziekten, maatschappelijke onrust en spirituele uitputting? Femke vroeg het zich af en schreef een Boeddhistische reflectie op onze eeuwige zoektocht naar zingeving en geluk.

Op een ochtend in het noorden van India, zo’n 3.000 jaren geleden, wandelt de Boeddha langs de rivier. Daar ontmoet hij Singalaka, een jonge rijke landeigenaar, die zich met veel ritueel vertoon staat te wassen. Dat doet hij elke morgen terwijl hij nederig buigt naar de zes windstreken, die symbool staan voor de goden die daar resideren. “Burgerzoon!”, spreekt de Boeddha. ‘Waar ben je nou mee bezig?’ Tja, dat weet Singalaka eigenlijk zelf ook niet. Iets met je voorvaderen eren en dat dit nu eenmaal zo hoort als je gelukkig en deugdzaam wil leven, ofzo. De Boeddha lacht en legt hem dan rustig uit dat het zo niet gaat werken.

Ontspullen of glutenvrije detox?

Singalaka zocht zijn heil in religieuze badrituelen, de moderne mens probeert het met lifestyle trends. De ene week storten we ons massaal op ‘ontspullen’ via Marie Kondo, de volgende week op een glutenvrij detox-dieet, het zoveelste zelfhulpboek of elke dag een paar minuten McMindful mediteren, bij voorkeur via een hippe app. Niet alleen het huis, ook het Zelf moet immers continu worden opgeruimd. Van kristaltherapie tot goat yoga, niets is te gek zolang het de belofte van een rijker, betekenisvoller bestaan brengt. Zelf doe ik er vrolijk aan mee, hoewel ik het in mijn yoga- en meditatiepraktijk voorlopig nog zonder geiten af kan.

Rijk en gelukkig?

Het geluksvraagstuk is de laatste jaren ook steeds vaker onderwerp van sociaal-wetenschappelijk onderzoek. Met dat onderzoek is iets raars aan de hand. Neem als voorbeeld een welvarend land als Nederland. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) geven Nederlanders zichzelf gemiddeld een geluksscore van 7,4. Datzelfde CBS rapporteert ook dat 43% van de Nederlanders zich heel eenzaam voelt. TNO rapporteert dat 1 op de 6 Nederlanders met burn-out klachten kampt, met als gevolg dat de kosten van stress-gerelateerd inmiddels 1,8 miljard euro per jaar bedragen. Daarnaast zijn al die welvarende, gelukkige mensen in toenemende mate vatbaar voor complottheorieën over overheidsinstanties, artsen, rechters, de zogenaamde main stream media en wordt de toon van het maatschappelijk debat gedomineerd door populistische partijen als de PVV en FvD, die rechtstreeks aan de angstgedreven onderbuik appèleren.  

Als we allemaal zo rijk en gelukkig zijn, waarom zijn we dan chronisch bezorgd en ontevreden?

De Boeddha geeft raad

In het Westen zijn we geconditioneerd om ons geluk aan het vermijden of bereiken van een bepaalde omstandigheid of gesteldheid te ontlenen. Had ik maar een betere baan, relatie of woning. Was ik maar tien kilo lichter, had ik maar meer tijd voor mezelf. Dan was het vast allemaal beter. Tot het volgende verlangen zich aandient, waardoor het hele proces opnieuw in gang wordt gezet.

Het Boeddhisme neemt tot uitgangspunt dat alles wat aan condities onderhevig is vergankelijk is en dus tot dukkha – een knagend gevoel van verlangen, onrust of onbehagen – leidt. De sleutel tot duurzaam geluk ligt dan ook niet in het bevredigen van fysieke, mentale en spirituele verlangens, maar in het uitdoven van het verlangen zelf. Pas dan ben in je staat om het leven in volle rijkdom te ervaren.

Hoe kan ik dienen?

En Singalaka? De Boeddha daagt hem uit zich te richten op de rollen en taken die hij in de samenleving vervult en daar het beste van te maken. De Boeddha vervangt de zes goden door zes groepen mensen, namelijk ouders (in het oosten), leraren (in het zuiden), gezin (in het westen), vrienden en metgezellen (in het noorden), bedienden/ondergeschikten (in het nadir) en geleerden (in het zenith). Wanneer hij hen goed behandelt, zullen zij op hun beurt bescherming bieden aan degene die hen hoog houdt. De ultieme geluksvraag is dan niet ‘wat wil ik?’ maar ‘hoe kan ik dienen?’. Dat is het kompas. Namaste.

Een uitgebreid essay over dit onderwerp verschijnt binnenkort in de lente-editie van het New Financial Magazine onder de titel ‘Welvaartsziek’.

Over dit Wereldwijf: Femke Struiksma - Taiwan

Femke Struiksma - Taiwan
Femke woont sinds november 2020 in Taipei (Taiwan). Daarvoor woonde en werkte ze vier jaar in Houston (USA). Als oprichtster van Dutch Dharma ontwikkelt ze yoga-, mindfulness en meditatietrainingen voor volwassenen, kinderen en scholen. Ze schrijft erover voor diverse media. Voor De Wereldwijven schrijft ze elke maand een Boeddhistische reflectie op het thema van de maand.