Coronavirus in Mali: Van Ebola en anti-Europese sentimenten tot voorraadbeheer en rust en reflectie

Monique Teggelove

Monique Teggelove - Mali

6 april 2020

Terwijl het hete seizoen zijn intrede doet, raast de Harmattan over het land. Alom wordt gehoest en geproest door het inademen van de met fijnstof gevulde lucht. De angst voor onveiligheid verbleekt bij de angst voor het Coronavirus. De laatste volle week van maart 2020 gaat in Mali de boeken in met de COVID19-uitbraak, de ontvoering van de oppositieleider en wellicht de laagste opkomst ooit bij de stembussen...

Bij mijn terugkeer in Mali eerder deze maand waren er op het vliegveld preventieve maatregelen genomen. Van top tot teen in witte pakken gehulde medewerkers voerden temperatuurchecks uit en elke reiziger diende een formulier in te vullen. Het is geen waterdicht protocol zoals we inmiddels weten, maar in vergelijking tot Schiphol, waar geen enkele zichtbare maatregel getroffen was, en Berlijn, waar hier en daar een poster aan de muur hing, voelde het toch beter aan.

Wat hebben we in Mali geleerd van Ebola?

Vanuit diverse monden in Europa hoor ik kritiek op de Malinese overheid, die te traag zou zijn en geen stelling durft te nemen over het sluiten van moskeeën en kerken of over een vergaand verbod op trouwpartijen en doopfeesten. Laten we hopen dat het niet nodig zal zijn om over te gaan tot een volledige lockdown; in een land, waar een aanzienlijk deel van de bevolking voor hun levensonderhoud afhankelijk is van wat er die dag verdiend wordt, zou het middel weleens erger kunnen zijn dan de kwaal.

Tijdens de Ebola-crisis wist Mali door snel en goed handelen twee uitbraken in de kiem te smoren. Preventieve maatregelen werden destijds door de meerderheid van de bevolking gerespecteerd en dat is nu niet anders. Zodra de realiteit aan de deur klopt, worden mensen zich bewuster en is er bereidheid om gedrag aan te passen. Ook in Mali.

Anti-Europese sentimenten

Ibrahim vertelt, dat er mensen zijn, die hem uit de weg gaan, omdat hij een Europese vrouw heeft. Onze gidsen vertellen over soortgelijke ervaringen. Teamleden bellen regelmatig en met veel vragen; ook over mijn gezondheid en over hoe lang ik alweer in het land ben. Bij mijn schaarse uitstapjes buitenshuis heb ik hier en daar opgetrokken wenkbrauwen en vreemde blikken opgemerkt. Het wantrouwen jegens alles wat Europees is, neemt toe en daar wordt ons hele team mee geconfronteerd.

Oude sentimenten met betrekking tot de koloniale tijd, weerstand tegen de internationale troepenmachten in het land en de angst dat het virus ingevoerd zal worden, versterken elkaar. Het Coronavirus is in de volksmond verworden tot het Europese virus. Dat het zijn oorsprong in China heeft, is men al vergeten…

Blijven of niet?

In Europa neemt COVID19 een vlucht en Mali besloot vluchten uit landen met besmettingen te weren. Al zou ik het willen, naar Europa gaan is momenteel geen optie. Het voelde heel even raar niet te weten wanneer ik mijn familie ga weerzien.

Als de ambassade melding maakt van een eventuele extra vlucht, besluit ik alle opties in overweging te nemen. Want laten we eerlijk zijn, Mali is dan nog gespaard, maar wat als er een uitbraak komt? Zal de schade te beperken zijn of zal de wankele gezondheidszorg onder de druk bezwijken?

Al snel blijkt dat er geen zekerheid is dat, als de vlucht er überhaupt komt, het mogelijk zal zijn door te reizen naar Nederland. Even onzeker is de kans dat Ibrahim op de vlucht wordt toegelaten. Dat we vele jaren samen zijn, hij een geldig visum heeft, geldt nu even niet. Dat we in het bezit zijn van maanden geleden geboekte tickets met een retourdatum, waarbij de duur van het visum ook nu gerespecteerd zou worden, zal bovendien niet opwegen tegen het feit dat we niet voor de wet getrouwd zijn.

Nog maar weer eens geconfronteerd met het onrechtvaardige systeem, kom ik tot de conclusie dat ik het uitzitten van een eventuele storm in Mali prefereer over reizen naar Nederland in quarantaine en het risico in Parijs te stranden.

Als ik het er die avond met Ibrahim over heb, kijkt hij me met grote ogen van ongeloof en hoofdschuddend aan: ‘Je gelooft toch niet serieus dat ik maanden in Europa ga zitten? Ga jij maar als je wilt, maar ik blijf echt hier.’

Case closed!

Van legen naar vullen

In februari had ik met succes alle kasten en de keuken onder handen genomen, me ontdaan van alles wat ik niet echt nodig heb en gekookt met wat er nog in huis was.

Maart vraagt om tegenactie. Ik heb net de deksels op de potten met huisgemaakte tomatensaus geschroefd, als op 25 maart de eerste besmettingen in Mali wereldkundig gemaakt worden. In de dagen erna neemt het aantal toe, evenals onze keukenvoorraad. Straten worden leger, mondkapjes doen hun intrede en menigeen verplaatst zich met zeep of handgel op zak.

Ik herinner me nog goed de pallets met blikken bonen en capucijners en de enorme hoeveelheden schoensmeer, die mijn ouders in de zeventiger jaren hadden gehamsterd bij de dreiging van een koude oorlog. En vooral hoe die voorraad ons heel veel jaren achtervolgd heeft met wekelijkse schoenpoets-verplichtingen en niet te pruimen capucijner-maaltijden. Ik vul onze keukenvoorraad aan tot een wat bescheidener niveau. Okay, wel met een doos zeep, een grootverpakking azijn en drie blikjes conserven. Je weet tenslotte maar nooit…

Verkiezingen en complottheorieën

Het virus, veiligheidsissues en de ontvoering van de oppositieleider en leden van zijn campagneteam, weerhouden de overheid er niet van de verkiezingen door te laten gaan.

Onderweg voor een boodschap, stuitte Ibrahim op een leeg verkiezingsbureau. Hygiënemaatregelen aanwezig en medewerkers op gepaste afstand van elkaar. Terwijl hij vanochtend nog dacht dat stemmen geen optie zou zijn, kon hij met respect voor een gezonde afstand tevreden aan zijn burgerplicht voldoen.

Tussen de verkiezingsbeslommeringen door draait de Malinese geruchtenmolen overuren. Uit Europa afkomstige tweedehands kleding zou besmettelijk zijn. De Malinese overheid zou omwille van de parlementsverkiezingen verzwijgen dat het virus al in Mali rondwaart. De ontvoering van de oppositieleider is een verkiezingsstunt. Er is een vaccinatie-experiment in voorbereiding. En meer.

De eerste twee geruchten werden door feitelijkheden ontkracht. Laten we hopen dat de derde onjuist is. De vierde lijkt helaas een kern van waarheid te hebben. Gisteren deed de overheid een formele waarschuwing uitgaan: mensen, die zich valselijk voordoen als medewerkers van het Ministerie van Gezondheid, kloppen in Bamako aan deuren om te vaccineren. Yek… wie of wat zit hier achter? Ik moet gelijk denken aan de film de The Constant Gardener.

Rust en reflectie

Het Papillon Reizen kantoor hadden we, nadat vanaf begin maart het opschorten van reizen begon, al voorlopig gesloten. Vanuit huis werk ik in alle rust aan long overdue projecten en grote offertes. Tot op heden zonder internetverbinding, want tja, er staat nog geen telefoonpaal in onze wijk en daardoor is het lastig draadjes trekken. Misschien morgen…

De rust in mijn hoofd, lijf en mailbox, waar ik zo lang naar verlangde, deed zijn intrede op een manier die ik met geen mogelijkheid had kunnen bedenken. En hoe raar het ook mag klinken, ik geniet van het thuiswerken, van het verkorten van de actiepuntenlijst en van uitgebreid met familie, vrienden en teamleden bellen. Er is tijd om op krachten te komen en voor bezinning en herijking.

Angstduiveltjes en vertrouwen

Heel af toe steekt er even een duiveltje de kop op. Hoe lang gaat dit duren? Is onze financiële buffer toereikend? Vertrouwen is het sleutelwoord. Ik voel het diep van binnen. Aan mij de taak om daarmee verbonden te blijven en de spirit van onze mensen hoog te houden. In de afgelopen tien jaar hebben we vaker voor hete vuren gestaan. We hoeven de uitkomst nog niet te kennen. De weg ontvouwt zich in haar eigen tempo en richting.

Blijf gezond en houd vertrouwen!

Over dit Wereldwijf: Monique Teggelove - Mali

Monique Teggelove - Mali
I-ni-tilé, ik ben Monique. Na jaren over de wereld gereisd te hebben, woon en werk ik sinds 2010 in Mali, waar ik samen met Ibrahim Papillon Reizen run. Met hart en ziel organiseren we reizen in West-Afrika met win-win voor klanten en lokale bevolking. Mali is een bron van inspiratie en verwondering; me uitdagend met open-mind naar de wereld te kijken. Naast reizen (organiseren), wandel ik graag. Ik schreef het boek Mijn Camino. Voor De Wereldwijven schrijf ik over mijn leven in Mali en omstreken.