Mama Mlezi en mijn cirkel van onvoorwaardelijk moederliefde

Het heeft voor mij jaren geduurd om in te zien wat moederliefde echt betekent. Om te begrijpen hoe onvoorwaardelijk die liefde vol steun en zorg is die je als kind van je moeder door het leven draagt. Aan de andere kant kunnen moeder-dochter relaties juist ook heel problematisch zijn. Vol strijd, bewijsdrift en onzekerheid. Al zijn de ervaringen met moederliefde enorm divers en complex, het feit blijft dat moeders ons allen het leven hebben gegeven.

Wat is de definitie van moederschap? Betekent moederschap slechts kinderen krijgen en grootbrengen? Of is het zorgen voor een kind dat afhankelijk is van jou om te kunnen overleven? Of heeft het een andere essentie? Simpelweg het doorgeven van levenswijsheid, zowel bewust als onbewust?

Meer dan een moeder

In mijn eigen leven staat moederschap centraal voor mijn weg naar zelfrealisatie. Het thema moederschap is voor mij vele malen groter dan het krijgen van kinderen. Ik beschouw moederschap als een zoektocht waarin we ons uiteindelijk verbinden met onze plek in dit leven.

In mijn jeugd leerde ik over de complexheid van het hebben van meer dan één moeder. Mijn vader was geboren bij zijn moeder maar opgegroeid bij zijn oma van vaders kant. Als klein kind wist ik niet over het bestaan van zijn biologische moeder. Totdat ik hem op mijn twaalfde vroeg waarom hij zo weinig op oma leek. Hij vertelde mij het verhaal van zijn biologische moeder die niet voor hem kon zorgen en waar hij geen contact mee had.

Nooit had ik gemerkt dat mijn vader enkel ‘half’ de broer was van mijn tantes, en dat er een verschil in bloedband bestond in onze familie. Het ontdekken van deze familiekwestie voelde voor mijn oma als verraad. Ze was als de dood dat mijn ontdekking van deze biologische oma, mijn liefde voor haar zou doen verdwijnen. Haar angst was zo onwaar. Als twaalfjarige had ik niet kunnen weten hoe vaak ik later nog terug zou denken aan dit verhaal. Juist deze niet-bloedeigen oma heeft mij diep geïnspireerd in mijn eigen reis van moederschap.

Mama Mlezi

Mijn man kent het bovenstaande verhaal ook heel goed, al is het vanuit een ander perspectief. Hij is opgegroeid met een halfbroertje en –zusje in een gezin van totaal acht kinderen. In het Swahili is er een naam voor de niet-biologische moeder, Mama Mlezi. Het is een belangrijke titel, die uitdrukking geeft aan de waarde voor de moeder die dan wel niet het kind gebaard heeft maar dit kind wel opvoedt als haar eigen kind. Zijn moeder was een prachtig voorbeeld van een Mama Mlezi. Ze heeft zich ontfermd over deze twee kinderen als waren het haar eigen kroost en een hechte familieband gesmeden. Net als mijn oma, heeft ook mijn schoonmoeder mij geraakt met haar moederliefde, die vele malen verder ging dan haar eigen biologische kinderen…

Ik werd al vroeg Mama Mlezi van de twee kinderen van mijn man. 23 jaar was ik, in een nieuwe relatie met een man met twee kleine kinderen. Hoe moest ik hier in godsnaam mee omgaan? We spraken niet eens dezelfde taal en kwamen uit een totaal andere cultuur. Hoe kon ik een moeder zijn voor deze twee kleintjes? Ik haalde inspiratie uit de voorbeelden van de vele moeders om mij heen, en putte kracht uit de bron van mijn familiewijsheid. Bij de ups en downs van het vormen van een gezin was een liedje van de Beatles mijn mantra en liet ik de kracht van Moeder Maria toe in mijn leven:

“… when I find myself in times of trouble,
Mother Mary comes to me,
speaking words of wisdom, let it be…”

Mijn moeder, mijn rots in de branding

Ik mag mezelf prijzen met een hele goede en warme band met mijn eigen moeder. Ook wij hebben onze botsingen en conflicten gehad, maar ze is de rode draad in mijn reis naar moederschap. Toen ik als 18-jarige naar Afrika vertrok om eens te proeven en voelen hoe het Afrikaanse continent mij zou raken heb ik nooit gerealiseerd dat zij toen al wist dat ze mij de volgende 12 jaar het beste kon geven door mij in liefde los te laten. Samen zijn en tegelijkertijd juist loslaten, een thema van die periode. Al die keren het afscheid op Schiphol, de tranen die al drie dagen voor vertrek begonnen te vloeien, en ook de spanningen en verwachtingen van die korte periodes van intens samenzijn.

Door de jaren heen is het gevoel dat ze er voor mij is enkel gegroeid. Mijn kinderen zijn in mijn ouderlijk huis geboren, en hebben de eerste weken de liefde van hun oma elke dag gevoeld. Ook al leefde ik al die jaren 10.000 km bij haar vandaag, en heb ik me ook vaak heel alleen gevoeld, mijn moeder was er.

Er staat me een gebeurtenis bij waar ik ’s nachts met zeer hoge koorts ijlend in het ziekenhuis was opgenomen en alles wat ik wilde was mijn moeder bellen. Op dat moment kom ik me niet verplaatsen in wat zij gevoeld moet hebben in termen van onmacht, bezorgdheid en gewoon weg angst toen ze mij zo ziek aan de lijn kreeg. Met onze terugkomst naar Europa was ze daar weer voor ons. Terwijl ik grote moeite had met de uitdagingen rondom baan, werk en inkomen en de culture shock, sprak ze me dagelijks toe hoe ik moest vertrouwen op het leven. Ze was de liefdevolle rots waar ik me aan vast kon houden. Deze steun en wijsheid zal ik mijn hele leven met me mee dragen… Eerlijk gezegd, heb ik pas met onze terugkomst in Europa gerealiseerd wat zij gemist moet hebben al die jaren, en wat ze gegeven heeft als moeder, namelijk het loslaten in liefde voor haar dochter om haar eigen weg te gaan.

Mijn krachtige schoonmoeder

Ook mijn schoonmoeder heeft eenzelfde daad van moederliefde getoond. Naarmate de jaren verstreken in Tanzania en wij dichter bij een besluit kwamen om Tanzania te verlaten voor een betere situatie voor ons gezin hebben we er met haar goed over kunnen praten. Mijn schoonvader had haar jaren daarvoor verlaten en wij zorgden voor haar op zowel financieel als op sociaal vlak. We waren dicht bij haar in de buurt gaan wonen en ze kwam een paar keer per week langs om mee te eten of voor een praatje.

Ons vertrek zou een enorme impact hebben op haar leven. Maar ze bleef ons aanmoedigen om op zoek te gaan naar een beter leven, om te dromen en keuzes te maken die voor ons het beste zouden zijn. Ook zij heeft haar eigen behoeftes op zij gezet en haar moederliefde laten gelden als zegening voor onze nieuwe toekomst. Beide moeders maakten dezelfde beweging, en lieten hun moederliefde onvoorwaardelijk doorvoelen in ons leven.

De bloedband voorbij

Naast mijn eigen reis in het moederschap, is ook mijn zusje een Mama Mlezi voor het eerste kind van haar man. Zo bijzonder dat wij beiden deze vorm van moederschap mogen ervaren in ons leven. Zij heeft me ooit gevraagd of ik het verschil voelde tussen mijn ‘bloedband’ kinderen en de andere kinderen in mijn gezin. En hoe ik er mee om ging om niets herkenbaars van mijzelf te zien in hun uiterlijk of gedrag. Ik vertelde haar dat ik mezelf op die vlakken inderdaad niet herken, maar dat ik daar geen betekenis aan geef. Ik geef juist wel betekenis aan de intentie waaruit ik moeder ben voor deze kinderen. Met als geloof dat wat je geeft op een dag weer bij je terugkomt.

Nog niet te lang geleden, kreeg ik ineens iets terug, toen ik het totaal niet verwachtte. De relatie tussen mijzelf en de biologische moeder van mijn twee stiefkinderen is zeker niet makkelijk geweest. Zoveel mogelijk hebben we elkaar ontvlucht. Maar met de groei van mijn moederschap veranderde dit en durfde ik anders te kijken naar onze verhoudingen. Ik ging beseffen dat zij in hun leven de eerste was, en dat ik de tweede moeder was. En dat dit okay was, dat dit feit niks veranderde aan de liefde de we voor elkaar voelen. Mijn dochter was diep geraakt en opgelucht met deze boodschap.

Deel van een groter geheel

Het inzicht ontwikkelde zich in een paar jaar nog verder. Naast het accepteren van mijn plek als Mama Mlezi, voelde ik een grote dankbaarheid ontstaan voor de moeder die ervoor had gezorgd dat deze twee kinderen in mijn leven waren. Zonder haar waren ook zij er niet. Ik besloot, ook al hebben we al jaren geen contact, haar te bedanken voor deze prachtkinderen en ook voor het feit dat ze mij ze liet opvoeden. Er kwam geen reactie, en die had ik ook niet verwacht. Het was mijn uiting van dankbaarheid aan haar en ik hoefde er ook niets voor terug. Een paar dagen later, terwijl ik met mijn oma aan een kopje thee zat, ontving ik ineens een berichtje van haar terug. Terwijl ik het bericht lees beginnen de tranen te stromen…

Ze laat weten dat het haar een paar dagen gekost om mijn bericht te verwerken. Hoe dankbaar ze is voor mijn erkenning van haar plek en opoffering. Ze geeft aan dat de kinderen, nu bijna volwassen, alleen maar zo zijn zoals ze zijn door mijn liefde en zorg, en hoe dankbaar zij daar voor is. Mijn oma ziet mijn tranen en houdt me vast. Juist die dag, in het samenzijn van mijn niet-bloedeigen oma, komt dit berichtje door. Haar moederliefde stroomt ook door mij. Ik voel me deel van een veel groter verhaal, waar dit soort moederliefde onlosmakelijk verbonden is aan de plek die we innemen in het leven.  De cirkel van moederschap, aan de bloedband voorbij, is compleet.