Waarom zou je een ander eigenlijk helpen?

Femke (40) is Boeddhist en werkt als docent yoga, mindfulness en meditatie. Medio november verhuisde ze van Houston (USA) naar Taipei (Taiwan). Voor De Wereldwijven schrijft ze elke maand een Boeddhistische reflectie op het maandthema. Deze maand: changemakers.

Op een ochtend zitten we met het hele gezin wandelklaar in de taxi. We gaan vandaag naar Mount Quanyin, aan de overkant van de baai in New Taipei City. Aan de voet van de berg liggen diverse Boeddhistische tempels die – net als de berg – in het teken staan van compassie als stuwende kracht voor persoonlijke en maatschappelijke verandering.

Boedhisme
Foto’s: Femke Striuksma – Mount Quanyin

Duizend ogen en duizend handen

‘Wat is Quanyin?’, vraagt mijn zoon Klaas (3). ‘Quanyin heeft duizend ogen en duizend handen.’, antwoord ik. ‘Met haar ogen ziet ze alle auwies en met haar handen maakt ze alle auwies beter.’ ‘Ook de auwies van Klaas?’, vraagt hij. Ik knik bevestigend. ‘Als ze ziet dat iemand auwie heeft, dan gaat ze helpen, ze geeft je wat je nodig hebt. Dat moeten wij ook doen en Quanyin laat zien hoe het moet.’ Hij denkt er even over na. ‘Gaat ze helpen?’, vraagt hij. ‘Waarom, mama?’

Tja, waarom eigenlijk. Waarom zou je een ander helpen? Ben ik mijn broeder’s hoeder? Mijn peuter vraagt hier onbewust, quasi-nonchalant welk ethisch fundament ten grondslag ligt aan de universele, spirituele overtuiging dat compassie een essentiële voorwaarde is voor individuele en collectieve vooruitgang. Vroeger werd die vraag beantwoord met:”Omdat God het wil.” Nu de samenleving steeds verder seculariseert en iedereen zijn eigen, gefragmenteerde vorm van spiritualiteit bij elkaar sprokkelt moet er een beter antwoord komen. Dat begint met de vraag wat compassie eigenlijk is.

Compassie

In de volksmond wordt compassie vaak uitgelegd als mee-lijden, het vermogen om de pijn van de ander te voelen. Dat is, vanuit Boeddhistisch perspectief, veel te kortzichtig. Compassie is niet een uitnodiging om je te laten meeslepen met de gevoelens van de ander, deze te valideren of om wangedrag te rechtvaardigen.

Het is ook geen morele opdracht om de ander zielig te vinden of te redden. Op het moment dat je mensen op die manier tot gedragsverandering aanspreekt, bijvoorbeeld door zonder nadere onderbouwing te roepen dat de rijken de armen moeten helpen, of de sterken de zwakken, zaai je vooral verdeeldheid. Een activistische oproep tot solidariteit krijgt zo al snel het karakter van shaming. Dat werkt averechts, tenminste, als je doel is om vanuit compassie meer solidariteit en duurzame verandering te realiseren.

Boedhisme

Een mindset

Compassie kun je niet verwachten, eisen of afdwingen: je moet een laag dieper gaan. Zoals bij alles in het Boeddhisme onstaat ook compassie vanuit inzicht. Meer specifiek, het inzicht dat jouw welzijn en jouw kwaliteit van leven bestaan bij de gratie van anderen. Het eten dat je eet, het huis waar je in woont: je bent voor alles wat je hebt of wil volledig afhankelijk van anderen. En zij van jou. Dat inzicht ontstaat op het moment dat je vanuit voldoende rust, verstandige aandacht en welwillendheid naar de wereld om je heen kunt kijken.

In die context is compassie een emotionele en mentale grondhouding – een mindset – die maakt dat je niet alleen kunt doorzien waar het probleem van de ander echt zit maar ook vreugde ervaart bij de gedachte dat je kunt bijdragen aan de oplossing. Bikkhu Analayo vergelijkt het met de zon, vlak voor zonsondergang. Het donker is nabij maar de zon schijnt onverstoord door, nog feller dan voorheen zodat de lucht in een adembenemend kleurenspel veranderd. Als je vanuit die intrinsieke houding in de wereld kunt staan word je zelf niet uitgedoofd als je met duisternis wordt geconfronteerd.

Ondertussen rijdt de taxi verder het kronkelige bergpad op. ‘Waarom moet ik helpen, mama?’, vraagt Klaas nogmaals. ‘Jij moet mensen met auwies helpen omdat jij zelf ook hulp nodig hebt als jij auwie hebt.’, antwoord ik. Hij knikt instemmend. Uiteindelijk is het zo simpel dat een kind van drie het kan begrijpen en toch zo moeilijk dat zijn mama van 40 nog steeds elke dag bewust moet oefenen om het daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Net als jij.  

Noot bij hoofdfoto van schrijfster: “Volgens het Boeddhisme gaat compassie over hoe je leert om van binnenuit naar buiten te kijken, iets wat deze foto zo mooi illustreert.”

Over dit Wereldwijf: Femke Struiksma - Taiwan

Femke Struiksma - Taiwan
Femke woont sinds november 2020 in Taipei (Taiwan). Daarvoor woonde en werkte ze vier jaar in Houston (USA). Als oprichtster van Dutch Dharma ontwikkelt ze yoga-, mindfulness en meditatietrainingen voor volwassenen, kinderen en scholen. Ze schrijft erover voor diverse media. Voor De Wereldwijven schrijft ze elke maand een Boeddhistische reflectie op het thema van de maand.