Als ‘zin maken’ niet meer helpt: (expat)stress tussen de lakens

Gastschrijfster
door gepubliceerd op 8 augustus 2022Tags: , , , , ,

Ontevredenheid over seks, een verminderd libido of erectieproblemen… Een niet-altijd-even-spetterend-seksleven is niet bepaald ons favoriete gespreksonderwerp. We schuiven het liever onder het tapijt en wachten tot het ‘vanzelf’ weer beter wordt. Want onbewust hebben veel van ons de overtuiging dat seks ‘vanzelf’ moet gaan. En dat we altijd (of toch regelmatig, liefst minstens twee keer per week) ‘vanzelf’ zin moeten hebben in seks. Als dat niet zo is, is er iets mis met je – en daar denken we liever niet aan.

Wat veel mensen niet weten is dat minder zin hebben in seks een van de eerste symptomen van burn-out is. Het is dus wel degelijk mogelijk dat er ‘iets mis is met je’ (of je partner), alhoewel dat ‘iets’ in dat geval niet seksueel van aard is. 

Seks

Te moe voor seks

We associëren een burn-out vaak met langdurige werkstress, maar het kan door elke vorm van stress veroorzaakt worden. Je zal niet de eerste niet-werkende huismoeder of –vader zijn die burned-out is geraakt door een te druk gezinsleven. Topatleten raken burned-out van te hoge verwachtingen van sportprestaties. En studenten van een te hoge studiedruk. Een andere categorie die een hoog risico loopt op burn-out? Expats. Ook de stress van emigreren en al het geregel dat daarbij hoort – initieel zonder de steun van een sociaal vangnet – maakt dat expats bovengemiddeld vaak last hebben van stressklachten. En dus ook van seksuele problemen. Maar die link wordt vaak niet gelegd.

Gz-psycholoog en seksuoloog Jeannette Lekskes van Psycholoog op Afstand ziet vaak gebeuren dat expatstellen bij wie het niet meer spettert tussen de lakens (of op de keukentafel) niet doorhebben dat het probleem zich niet tussen die lakens (of op die keukentafel) bevindt. Niemand schakelt haar hulp in met de mededeling: “Ik heb een burn-out en daardoor geen zin meer in seks, wat moet ik doen?” Toch blijken stressklachten vaak de oorzaak van de problemen – en het verhelpen ervan de sleutel tot de oplossing.

Stress versus ontspanning

Maar een lekker potje stomende seks is toch dé manier om te ontspannen? En is dat niet precies wat mensen met een burn-out nodig hebben: ontspanning? Waarom wordt er dan niet de sterren van de hemel gevreeën door mensen met stressklachten?

Dat komt volgens Jeannette omdat we nu eenmaal niet zo makkelijk switchen tussen een stress- en ontspanningsmodus. Sterker nog, mensen met een burn-out verkeren in een soort continue staat van stress. Dit zorgt ervoor dat het lichaam ook continu te veel van het stresshormoon cortisol aanmaakt – met allerlei (seksuele) gevolgen van dien.

Seks

In je hoofd

Behoefte aan intimiteit en zin in seks ontstaat alleen als je ontspannen bent, als je ‘in je lichaam bent’ in plaats van ‘in je hoofd’. Dat klinkt zweverig, maar je hoeft alleen maar aan die paradijselijke strandvakantie op Bali te denken om te weten dat dit klopt. Ongetwijfeld was je toen meer ‘in je lichaam’ dan ‘in je hoofd’, wat het eenmaal terug op de hotelkamer (of *ahum*, in zee) stukken gemakkelijker en plezieriger maakte.

Heb je een burn-out, dan is deze Bali-staat van ontspanning thuis niet te reproduceren. Ook niet als je ’s avonds eindelijk ‘ontspannen’ op de bank zit. Door de permanent verhoogde cortisolspiegel heeft je lichaam simpelweg geen behoefte aan prikkels. “Seksuele prikkels kunnen lichamelijk zelfs echt naar voelen,” aldus Jeannette.

Soms is seks een hoop gedoe

Een ander vervelend gevolg van te veel cortisol: de gelukshormonen dopamine en serotonine have got nothing on you. Normaal gesproken zorgen deze gelukshormonen, die ontstaan als we intiem zijn met onze partner, voor een flinke dosis ontspanning, voldoening en, jawel, geluk. Seks is daardoor op een goede manier ‘verslavend’, want ontspanning, voldoening en geluk? Daar willen we allemaal wel meer van!

Cortisol zorgt er echter voor dat dit gelukzalige effect flink afneemt of zelfs geheel uitblijft, zo blijkt uit onderzoek. Die fijne rush tijdens en na seks – of simpelweg knuffelen of zoenen – is er dus niet of nauwelijks. Dat maakt alle vormen van intimiteit een stuk minder aantrekkelijk en vooral een hoop gedoe. En als je je al op een chronisch laag energiepeil bevindt, verspil je liever geen energie aan iets dat vooral ‘een hoop gedoe’ is en je bovendien van je nachtrust berooft.

Te moe en overprikkeld

Los van de hormonale processen die zich in je lijf afspelen, ben je met een burn-out ook gewoon moe, energieloos en opgebrand. Dat zorgt er niet alleen voor dat je eenmaal in bed het liefst gewoon slaapt, maar ook dat je het normale onderhoud van een relatie niet meer kan opbrengen. Mensen met een burn-out zijn het liefst alleen, omdat de omgang met anderen te veel prikkels met zich meebrengt. Als je al te moe bent om alleen al te vertellen hoe je dag was, kun je er donder op zeggen dat lastigere gesprekken over bijvoorbeeld de opvoeding van de kinderen, jullie toekomstplannen of de staat van jullie seksleven niet op een constructieve manier (of gewoon geheel niet) gevoerd worden. 

Simpelweg samenzijn is voor iemand met een burn-out eigenlijk al te veel. Knap lastig, als je net naar het buitenland verhuisd bent en meer dan anders op elkaar aangewezen bent en op elkaars lip zit. Jeannette spreekt veel stellen bij wie het gebrek aan ‘relatieonderhoud’ heeft gezorgd voor allerhande conflicten die niet worden opgelost en een bevredigend seksleven nog meer in de weg staan.

Seks

Advies van een seksuoloog

Zes jaar duurt het gemiddeld, voordat stellen met seksuele problemen hulp zoeken. Veel mensen denken dat je gewoon ‘zin moet maken’, meer ‘leuke dingen moet doen’ samen, of dat het ‘vanzelf wel goed komt’ als het leven in wat rustiger vaarwater terechtkomt. En dus modderen ze maar wat aan. Maar news flash: zo werkt het dus niet! Deze overtuigingen kunnen je seksleven en relatie veel schade toebrengen. En als inderdaad sprake is van burn-out, is professionele hulp van groot belang.

Jeannette behandelt veel expatkoppels met zowel seksuele klachten als stressklachten: “Mensen komen vaak met een seksueel probleem bij mij en als ik het dan heb over stress of symptomen van een burn-out, valt ineens het kwartje.” En die behandeling? Die draait zeker niet om ‘gewoon zin maken’ of ‘meer leuke dingen doen samen’. 

Druk van de ketel

Het heeft geen zin direct met ‘meer seks’ aan de slag te gaan als bij een van de twee partners (of beiden) sprake is van een burn-out. Mensen met een burn-out hebben vaak al het gevoel een oneindige to-dolijst te hebben waar ze maar niet aan toekomen. Seks daar nog als ‘moetje’ bij zetten heeft alleen maar een averechts effect. Volgens Jeannette is het daarom belangrijk in therapie eerst op de behandeling van de burn-out te focussen.

Therapie tegen burn-out kan allerlei vormen aannemen, maar het belangrijkste onderdeel ervan is de spreekwoordelijke druk van de ketel halen. Iemand met een burn-out moet minder ‘moeten’. Die oneindige to-dolijst moet verdwijnen of op z’n minst een stuk korter worden. Dat gebeurt enerzijds heel praktisch door to-do’s te schrappen, maar anderzijds ook door perfectionisme, veeleisendheid en onzekerheid in te perken. En ja, de therapie heeft de terugkeer van jullie fijne seksleven als doel, maar in deze eerste fase adviseert Jeannette koppels juist even een tijdje geen seks te hebben. 

Geen seks tegen je zin in

Seks tegen je zin in is namelijk nooit een goed idee. Vanuit schuldgevoel doen veel mensen dit wel. Ze willen toch in de seksuele behoefte van hun partner voorzien, willen hem of haar niet afwijzen, of zijn zelfs bang dat hun partner hen zal verlaten. Maar seks is, als het een ‘moetje’ wordt, meestal geen prettige belevenis. Dat zorgt op de lange termijn voor nog meer weerzin tegen seks, waardoor pijn of erectieproblemen kunnen ontstaan en de eerdergenoemde gelukshormonen helemaal ver te zoeken zijn.  

(NB: Verhóógt geheelonthouding juist de spreekwoordelijke druk op de ketel – maar dan op een andere manier? Masturberen is dan een goed, tijdelijk alternatief voor seks. Zo voel je je als de persoon met burn-out niet gedwongen tot seks, maar kan wel seksuele ontspanning plaatsvinden als daar behoefte aan is.) 

Seks

Intimiteit en seks

De persoon met burn-out is verantwoordelijk voor het aanpakken van de burn-out. De seksuele problemen gaan echter beide partners aan. Jeannette ziet bij veel stellen dat er geen onderscheid meer bestaat tussen intimiteit en seks. Bij de partner met burn-out bestaat dan het idee (terecht of niet) dat intimiteit (knuffelen, zoenen of ander lichamelijk contact) altijd leidt tot seks. Om dat te voorkomen, wordt intimiteit geheel vermeden. “Zonde,” zegt Jeannette, “want als je een burn-out hebt, ben je misschien te overprikkeld voor seks, maar kan intimiteit juist nog wel fijn zijn.”

Seks en intimiteit loskoppelen is het devies, dus. Jeannette helpt stellen dit stapje voor stapje te doen, bijvoorbeeld door:

  • bewust op te letten welk fysiek contact wél prettig voelt
  • oefeningen te doen om met elkaar in contact te komen 
  • uit te spreken hoe bepaalde vormen van contact lichamelijk en emotioneel voelen
  • te leren behoeften en grenzen aan te geven

Geduld en online begeleiding

Een burn-out is niet op korte termijn te genezen. En zelfs als je je al wat beter voelt, kan het nog weken of maanden duren voordat het teveel aan cortisol echt uit je systeem verdwenen is. Geduld is dus een schone zaak. Gun jezelf en je partner die tijd en schakel professionele hulp in om jullie tijdens dit proces te begeleiden. Nederlandse stellen in het buitenland kunnen hiervoor uitstekend terecht bij een van de online seksuologen of relatietherapeuten van Psycholoog op Afstand. Psycholoog op Afstand specialiseert zich in expatproblematiek en biedt online (relatie)therapie in het Nederlands, waar en wanneer jullie willen! Even kennismaken is gratis en vrijblijvend.

Bron

Gebaseerd op: L. van Doorn (2021). ‘Als seks op je oneindige to-dolijstje staat’. GezondNU 7-8, pp. 68-72.

Over dit Wereldwijf: Gastschrijver

De Wereldwijven nodigen ook gastschrijvers en gastfilmers uit om zo nu en dan hun inspirerende verhalen te delen. Deze verhalen of videos gaan over onderwerpen die nauw aansluiten bij onze zoektocht naar authenticiteit, echtheid, diepgang en verbinding. Lees mee en laat je inspireren.