Wonen in het buitenland – gevoeligheid van gendervraagstukken

Over identiteit, en vooral het vrouwelijk perspectief, schrijven we geregeld bij de wereldwijven. Maar veel minder over ‘geaardheid’ en ‘gender’ en dat terwijl ook daar in het buitenland veel over te doen is. Wat als jij gay bent maar woont in een land waar dit taboe is? Of je met je gezin in het buitenland woont en één van je kinderen worstelt met diens geaardheid of gender? 

Hoe vind je dan hulp? We zochten contact met psycholoog Carin van Geel van Psycholoog op afstand, die niet alleen veel ervaring heeft in gendervraagstukken en geaardheid, maar zelf ook in verschillende landen heeft gewoond.

Wie is Carin en hoe ben jij bij het team van Psycholoog op afstand gekomen?

“Na verschillende functies in het bedrijfsleven vond ik in 2003 mijn passie en ging als mediator en eerstelijns psycholoog (dat is zeg maar de generalist onder psychologen) aan de slag. Grappig genoeg had ik nooit verwacht ooit Noord Brabant te verlaten tot ik mijn man ontmoette. Zijn baan bij de luchtmacht bracht ons van Engeland, Duitsland, Canada, België naar de Verenigde Staten. Overigens met tussenlandingen in Nederland. Momenteel zijn we ook weer in Nederland.”

“Ondanks al die verblijven in het buitenland, bleef ik lang betrokken bij de live praktijk in Nederland dankzij de opkomst van het videobellen waardoor ik mijn cliënten kon blijven bijstaan. Zo is ook Psycholoog op afstand op mijn pad gekomen. Zij zijn expert in online hulp, hebben een sterk team van specialisten op verschillend gebied én ze wonen ook in het buitenland of hebben er gewoond.”

Jouw affiniteit ligt in gendervraagstukken en geaardheid. Hoe kwam dat op je pad?

“Relaties en identiteit binnen relaties hebben altijd mijn interesse gehad. Gender is onderdeel van ieders identiteit en dat onderwerp is geleidelijk steeds prominenter in mijn carrière gekomen. Het was eigenlijk een heel natuurlijk proces dat ik mij hier in verdiepte en specialiseerde.” 

Gezondheid - gendervraagstukken

Zie je cliënten in alle leeftijden of vooral jongeren en tieners?

“Alle leeftijden maar voornamelijk volwassen en jong volwassen. Dat zijn bijvoorbeeld cliënten die in hun relatie, soms pas na vele jaren, uit de kast komen. Maar ook cliënten die een geestelijke en fysieke transitie doormaken. In al die gevallen begeleid ik hen en waar gewenst de betrokkenen. In sommige gevallen kan het belangrijk zijn voor de diagnostiek om met die betrokkenen, zoals ouders of de partner, te praten. Zij kunnen inzicht geven in patronen en voorkeuren van cliënten door de jaren heen.”

“Ik krijg ook ouders die vragen hebben over hun kind. Twijfelen of bepaald (speel)gedrag kan duiden op diens werkelijke identiteit. We praten daarover en ik maak duidelijk dat sowieso heel veel jonge kinderen experimenteren. Juist jonge kinderen uiten zich vaak binair: jongens die zich verkleden of nagels willen lakken en meisjes die liever een boomhut bouwen en voetballen dan met poppen spelen.”

“Mijn advies: laat het zijn. Jonge kinderen experimenteren vaak met genderrollen en uiten zich binair. Er zijn ook veel jongeren met twijfel over hun gender-identiteit als onderdeel van een gewone identeitszoektocht in de puberteit. De identiteit van kinderen blijft zich over een lange periode ontwikkelen.”

Hoe ziet genderbegeleiding er uit? Waar moeten we dan bijvoorbeeld aan denken? 

“Heel belangrijk is om de mate van lijdensdruk van de cliënt in kaart te brengen: voelt de persoon zich beperkt om goed te functioneren? Samen brengen we iemands omgeving in kaart. Bij wie voel je je vertrouwd? (Waar) voel je je veilig? We kijken naar mogelijke klachten zoals sociale angst maar ook naar al dan niet aanwezige coping strategies (hoe gaat iemand om met problemen die op diens pad komen). Dit is van belang bij bijvoorbeeld een coming out maar ook indien gekozen wordt voor een transitie – wanneer iemand medisch behandeld wordt en uiterlijke geslachtskenmerken veranderen.”

“Overigens is dit fysieke transitietraject voor jongeren (tieners) wat makkelijker op te starten en te sturen dan voor volwassenen. Met behulp van hormoonremmers, kunnen we de ontwikkeling van hun lichaam wat vertragen. Niet alleen om extra bedenktijd te krijgen, maar ook om samen goede coping strategies te ontwikkelen. Gender bevestigende hormonen zijn namelijk een onomkeerbare stap en het transitietraject is heel intensief. Zowel geestelijk als lichamelijk.”

“Hoe meer tijd een jongere dus heeft, hoe beter zij of hij zich kan voorbereiden op de veranderingen in zichzelf maar ook voor de omgeving.” 

De Wereldwijven – In veel culturen is het nog altijd een groot taboe als iemand zich niet kan identificeren als vrouw of man. En ook in een westerse maatschappij als de VS zien we een stevige tegenstroom die steeds meer voeten in aarde lijkt te krijgen: in bijvoorbeeld het onderwijs et het verbod op bepaalde literatuur en lesmethoden, maar ook wetgeving. 

Carin hoe kijk jij daartegenaan? Zie jij dit ook in je praktijk?

“Jazeker. De polarisatie in ook westerse samenlevingen neemt toe en bijvoorbeeld transgenders die de volledige transitie hebben doorlopen, zijn vaak doelwit van agressie en pesterijen. Gelukkig zien we ook meer diversiteit op de televisie en krijgen transgenders een zichtbare rol. Nikki de Jager bijvoorbeeld. Wat helaas ook veel voorkomt is dat we de neiging hebben te willen overcompenseren. Opmerkingen als “wat knap dat je uit de kast bent gekomen”, of “uitkomt voor je werkelijke ik”. Dit expliciet benoemen van identiteit gaat voorbij aan het feit dat iedereen het liefst als ‘mens’ wordt gezien.”

“Identiteit is sowieso heel interessant. Voor iedereen. Een verhuizing kan bijvoorbeeld een onverwacht enorme opluchting voor iemand zijn. Door uit je bubbel te vertrekken, leer je pas wie je werkelijk bent. Of dat nu weg uit je familie is omdat je in een andere stad gaat studeren of echt de grens oversteekt naar het buitenland. Verhuizen an sich is een grote omschakeling waarin je vanuit je vertrouwde omgeving en vaste routines stapt en in een nieuwe omgeving komt. Of je voelt je een vreemde, of je voelt je ineens helemaal thuis.”

Gezondheid - Gendervraagstukken

Dus soms is die stap naar een andere cultuur ook een blessing?

“Inderdaad. Vooropgesteld natuurlijk dat je naar een cultuur vertrekt waar sprake is van gender tolerantie. Vaker in grote wereldsteden dan rurale gebieden. In vrijwel alle westerse landen is genderidentiteit bespreekbaar. Er zijn ook andere niet-westerse culturen waar het geaccepteerd is dat niet iedereen hetero is. Heel interessant is de website van de genderfilosoof waarin wereldwijd gender-diverse culturen besproken worden.”

“Voor bijvoorbeeld een Nederlandse jongere die uit een zeer christelijk gezin komt, kan de studie in een andere stad of zelfs ander land zeker een blessing zijn. Omdat she, he of they ineens geaccepteerd wordt en de ware identiteit volledig gezien kan en mag worden.” 

Zag jij verschillen in aanpak –approach– van gendervraagstukken in de landen waar je gewoond hebt?

“In Nederland is de wetgeving over identiteit veranderd. Wie 16 jaar is mag nu met alleen een verklaring van een deskundige de geslachtsverandering in het paspoort laten veranderen. Ook kan je tegenwoordig in je Nederlandse paspoort een X laten plaatsen als je dat liever hebt.” 

“Ik kan het niet vaak genoeg benadrukken maar de omgeving is heel bepalend hoe je als persoon verder kan gaan. Hoe veiliger iemand zich daarin voelt, hoe beter die eigen identiteit zich kan ontplooien.”

Carin, kun je nog iets zeggen over de verschillen van aanpak in bijvoorbeeld Duitsland, Canada of de Verenigde Staten?

Helaas is hierin niet eenduidig iets te zeggen. Dat is voortdurend een momentopname. Het ‘klimaat’ en de regelgeving rondom gender en geaardheid is voortdurend in beweging. Amnesty International houdt wereldwijd de laatste ontwikkelingen in de gaten en op hun website houden ze die informatie heel goed bij. Hier vind je dus altijd de laatste ontwikkelingen, – in positieve en negatieve zin.

Gezondheid - Gendervraagstukken

Soms raken we het overzicht kwijt. Carin, waar staan al die afkortingen precies voor?

Carin: “De meeste mensen zien zichzelf en anderen als man of vrouw. Maar de afgelopen jaren is er steeds meer aandacht en begrip voor gender, gelijkheid en seksualiteit, en dus zijn er steeds meer genderidentiteiten bij gekomen. We kennen allemaal wel de afkorting LGBTQIA+ die staat voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender, queer, intersekse en aseksueel. Het + teken staat voor alle andere vormen van seksuele oriëntatie en genderidentiteit die niet heteroseksueel of cisgender zijn.

“Realiseer je dus dat LGBTQIA+ overkoepelend probeert te zijn voor iemands seksuele oriëntatie en genderidentiteit, waardoor het makkelijk verdwalen is in alle termen.”

Tot slot. Welke tip heb je voor ouders die naar het buitenland vertrekken en vermoeden dat een kind worstelt met identiteit? 

“Als het enigszins kan, kies dan voor een omgeving waar een kind zichzelf mag zijn. Maak dus een bewuste keuze en goede inschatting voor de regio waar je heengaat. Hoe geëmancipeerd is men daar in gendervraagstukken en hoe tolerant gaat men ermee om? Vanuit die afweging kan het dan helpend zijn te kiezen voor een meer stedelijke woonomgeving in plaats van het platteland.”

Behoefte aan een gesprek of begeleiding?

Carin helpt je graag en tijdens een online therapie gesprek met haar is er alle tijd en ruimte om je situatie te bespreken. Jij bepaalt zelf hoe dit gesprek plaatsvindt, de meest gekozen optie is via beveiligd beeldbellen. Ze legt je uit hoe zij van plan is je verder te helpen, op welke wijze en in (ongeveer) hoeveel sessies. In overleg stelt ze een plan-van-aanpak voor de therapie op.

Je kunt je aanmelden via de website of via info@psycholoogopafstand.nl. Hier kun je ook eventuele andere vragen naar toesturen. Of start nu met een kosteloos kennismakingsgesprek. Wist je dat online therapie, waaronder praten met een online psycholoog, steeds vaker vergoed wordt vanuit internationale zorg-, reis- en expatverzekeringen en/of vanuit werkgevers doordat Psycholoog op afstand werkt met erkend (BIG geregistreerd GZ-)psychologen. 

Begrippen op een rijtje (let wel: deze lijst is niet volledig)

  • Sekse/Geboortegeslacht: toegewezen gender bij de geboorte, meestal gebaseerd op fysieke eigenschappen (genitalia etc.)
  • Genderidentiteit/ervaren gender: iemands persoonlijke beleving van gender
  • Cis: ‘aan deze kant’ (uit Latijn), ervaren gender is congruent met toegewezen geboortegeslacht
  • Trans: ‘aan de andere kant’ (uit Latijn)
  • Transgender: verzamelnaam, genderidentiteit is incongruent met toegewezen gender bij geboorte
  • Transman: mannelijke genderidentiteit en vrouwelijk toegewezen geboortegeslacht
  • Transvrouw: vrouwelijke genderidentiteit en mannelijk toegewezen geboortegeslacht
  • Non-binaire genderidentiteit: een persoon voelt zich niet thuis in de binaire categorieën man of vrouw, maar voelt zich beter bij een non-binaire genderidentiteit (hieronder vallen genderqueer, gender-fluïde en a-gender)
  • Genderqueer: genderidentiteiten die niet worden ervaren als exclusief mannelijk of vrouwelijk
  • Genderfluïde: het wisselen tussen genderidentiteiten
  • A-gender: iemand die zich noch als man noch als vrouw identificeert
  • Travestie: het gekleed gaan als iemand van de andere sekse
  • Lesbisch: seksuele en/of romantische voorkeur van vrouwen en personen voor andere vrouwen
  • Homoseksueel: seksuele gerichtheid van mensen voor mensen van hetzelfde geslacht, wordt meest gebruikt indien er sprake is van seksuele en/of romantische voorkeur van mannen en personen voor andere mannen
  • Biseksueel: aantrekking tot zowel mannen als vrouwen
  • Intersekse: personen die geboren zijn met (onduidelijke) mannelijke en vrouwelijke lichaamskenmerken, op het gebied van geslachtsdelen, chromosomen of hormonen
  • A-seksueel: het niet of amper ervaren van seksuele aantrekking naar andere personen

Over dit Wereldwijf: Saskia van Alphen - VS

Hi! Ik ben Saskia en woon sinds kort in San Diego, Californië na jaren in Chicago en Engeland te hebben gewoond. Ik ben fulltime moeder, schrijfster, dichteres en fotografe. Een kinderboekenserie vordert gestaag. Voor De Wereldwijven blog ik over ‘emancipatie’ dat in een ontwikkeld land als de VS nog een lange weg heeft te gaan: seksualiteit, ras, sociaal-, en culturele achtergrond, armoede en geloof.