Tussen twee werelden: Rouw over landsgrenzen heen

Het telefoontje kwam terwijl ik op zakenreis was in Nederland en de UK. Mijn vader, mijn rots, was plotseling overleden in Tanzania. In dat moment bevond ik me fysiek ver weg, maar emotioneel was ik direct daar. Ik had een raar voorgevoel toen ik vertrok op 6 januari, wat ik niet kon plaatsen. En nu gebeurde dit. Ik was precies nu niet daar en kon er niet zijn.

Niet om zijn hand vast te houden. Niet om met mijn moeder, man en kinderen samen te zijn en de eerste tranen te huilen. De afstand op zo’n moment is bijna ondraaglijk. Maar het bracht ook iets anders: een uitvaart die over werelddelen heen werd gedragen.

Afscheid op afstand

Mijn vader had niet één afscheid, maar meerdere. In Tanzania, waar hij thuis was, verzamelden zich zoveel mensen om hem te eren. Mijn man stond daar, verscheurd van verdriet om zijn schoonvader te verliezen, terwijl ik via WhatsApp verbonden was, kijkend hoe een gemeenschap mijn vader begeleidde op zijn laatste reis.

Bij het mortuarium werd een dienst gehouden, en vervolgens vormde zich een rouwstoet naar het vliegveld. Op z’n Afrikaans: warm, respectvol, maar ook een beetje klungelig. Zijn kist werd op twee stoelen gezet en vervolgens in keukenfolie gewikkeld. Daarna met z’n allen tillen – op de weegschaal voor de koffers – om hem vervolgens in een handmatige bagagekar naar het vliegtuig te trekken. We waren erbij via een klein schermpje, terwijl ze daar in Tanzania bleven wachten tot het vliegtuig opsteeg.

In Nederland volgde een prachtige crematie, die internationaal gevolgd werd via een livestream. In Tanzania kwamen familieleden samen in ons huis om mee te kijken. Het was een afscheidsritueel dat zich over continenten uitstrekte, gedragen door liefde en verbondenheid.

Rouw over landsgrenzen heen

Wat dit proces mij liet zien, is hoe cultuur verweven is met rouw. In Tanzania betekent het intens en direct samenzijn. Mensen nemen het voor je over. Er wordt voor je gezorgd, je zit en rouwt en laat je dragen. In Nederland is er juist ruimte voor het individu, maar zijn er ook een enorme hoeveelheid praktische zaken die je als directe familie zelf moet regelen. De dood raakt ons allemaal, maar hoe we ermee omgaan, is een weerspiegeling van wie we zijn.

Ondanks die verschillen, voelde ik een universele liefde. Liefde in hoe mensen samenkomen, hoe ze iemand begeleiden in zijn of haar overgang. Mijn verdriet is rauw, en soms overvalt het me, maar ik voel me ook gedragen. Door de mensen om me heen, door de rituelen van twee culturen die op hun eigen manier een weg vonden om mijn vader uit te zwaaien.

Ik wens iedereen die door dit proces gaat hetzelfde toe: dat je je gedragen mag voelen. Want rouw is een proces, een pad dat we bewandelen met het leven zelf. En ergens op dat pad, in die verbinding tussen werelden, ligt de troost.