Geen borstvoedingsmaffia maar reddende engelen

Ik ben op weg naar Makeni, een stadje in centraal Sierra Leone. Hier zal morgen de Internationale Dag van de Verloskundige gevierd worden. 

Vroede vrouwen

In Nederland wordt deze dag niet erg uitbundig gevierd door het samenvallen met Bevrijdingsdag. Maar misschien komt dit ook wel door de dubbele status van verloskundigen in ons land: woorden als ‘borstvoedingsmaffia’ en ‘reddende engel’ wisselen elkaar regelmatig af op online fora of in gesprekken met mijn vriendinnen wanneer er een baby op komst is. Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat er verloskundigen zijn die er een potje van maken. Maar gelukkig zijn er nog veel meer die hun titel “vroede vrouw” (wijze vrouw) eer aan doen.

Bevallen in Nederland zo veel veiliger dan in Sierra Leone

Wat zeker waar is, is dat Nederland een van de veiligste landen ter wereld is om te bevallen. In Nederland, met een bevolking van 17 miljoen, stierven in 2017 zes vrouwen ten gevolge van complicaties van de zwangerschap, bevalling of kraambed. In Sierra Leone, met een bevolking van 7 miljoen, waren dit er 3000. Dit is bijna net zoveel als het aantal slachtoffers dat de Ebola uitbraak in 2014-2015 eiste. Maar dan jaar in, jaar uit! En erger nog: 85% van deze sterfgevallen kan voorkomen worden door een aantal simpele en relatief goedkope interventies.

Reddende engelen

Een voorbeeld van zo’n bewezen interventie is het Nederlandse systeem waarin goed opgeleide verloskundigen zorg verlenen aan moeders en baby’s. Zij werken in een enabling environment, wat zoveel betekent als de aanwezigheid van medicatie, verwijsmogelijkheden en andere ondersteuning. In Sierra Leone zijn veel te weinig verloskundigen en ze werken alles behalve in een enabling environment. Maar ze zijn vaak wel reddende engelen.

Triest en doelloos vruchtbaar land

Op naar Makeni dus om verloskundigen en de verloskunde te vieren. Sinds de Chinezen een geasfalteerde weg aangelegd hebben (en de komende 30 jaar daarvoor tol mogen heffen) gaat de rit redelijk vlot. Via een smalle brug rij ik over de Rokel rivier, waar de autowrakken naast de berm mij eraan herinneren vooral op de weg te letten. Langs uitgestrekte velden gaat de tocht. Ooit groeide hier regenwoud, dat op enig moment gekapt is voor landbouw. Helaas ligt het land er nu braak en doelloos bij. Triest om te zien hoe dit vruchtbare land niet in staat lijkt om zelf voldoende gewassen te produceren en dus veel geld kwijt is aan de import van staple foods zoals rijst.

Dure hotels en prostituees

De nacht breng ik door in een te duur hotel. Het wordt voornamelijk bezocht door buitenlanders die voor NGO’s werken en rijke locals. Er wordt gezegd dat hier ook nogal wat prostituees komen. Het maakt pijnlijk duidelijk hoe grijs het gebied is waar organisaties zich, naar aanleiding van rapporten van seksueel misbruik, op dit moment op bezinnen. Kan je met goed geweten in een hotel logeren waarvan je weet dat er prostituees werken? Ik vind het moeilijk. Natuurlijk wil ik prostitutie gebaseerd op ongelijkheid en armoede niet in de hand werken maar een schoon (okay niet denken aan wat er allemaal in dat bed is gebeurd) en veilig hotel met een warme douche vind ik ook niet onbelangrijk. Bijna twintig jaar geleden, toen ik met mijn backpack door zuidelijk Afrika reisde stopte mijn lijstje bij ‘schoon’, maar serieus: been there, done that!

‘De dag begint in Sierra Leone niet bij zonsopgang’

Tien uur ’s ochtends.  Het programma zou nu moeten beginnen maar ik ben nog op mijn gemak onderweg van het hotel naar het ziekenhuis. Het zou complete waanzin zijn om stipt om tien uur aanwezig te zijn. Ongetwijfeld wordt er nu nog nog volop voorbereid en arriveren velen pas na mij. Dit is niets nieuws. Het werkt in veel Afrikaanse landen zo. Maar, anders dan in de andere Afrikaanse landen waar ik heb gewerkt, begint in Sierra Leone een gewone dag sowieso niet bij zonsopgang. Voor tien uur ’s ochtends hoef je hier niet te proberen iets op de markt te kopen en alle winkels zijn dan ook nog dicht. 

Bergbeklimmen voor een ambulance

Saffiatu Foday, voorzitter van de Sierra Leone Midwives Association opent de bijeenkomst. Zij is een grote, ronde, vrouw die met veel passie het belang van verloskundigen schetst. Ze vertelt over de moeilijkheden die verloskundigen in dit land hebben. Sommigen worden bijvoorbeeld geplaatst in een health center ver weg van hun eigen gemeenschap. Daar werken ze voor een onaantrekkelijk loon. Neem nou Fatmata. Zij werkt in Bafodia, een klein dorpje in de bergen van noord Sierra Leone. Om een ambulance te bellen, moet ze eerst anderhalve kilometer lopen en een berg beklimmen om mobiel bereik te hebben. En wanneer de ambulance eindelijk arriveert, moet die vervolgens twee uur met de barende vrouw in nood over onverharde wegen terugrijden.

Toen ik als verloskundige in Nederland werkte, stelde het mij gerust dat waar ik ook was een ziekenhuis nooit ver weg was. Als ik iemand belde voor advies of een verwijzing werd er altijd opgenomen. Wat een nachtmerrie moet het zijn om in je eentje verantwoordelijk te zijn voor een barende vrouw en haar baby, zonder enige vorm van back-up of serieuze verwijsmogelijkheden. Een nachtmerrie die dagelijkse realiteit is voor verloskundigen hier.

Ondanks de trieste werkelijkheid is het feest

Maar ondanks de trieste werkelijkheid is dit toch een feestelijke dag. Het is een gelegenheid voor verloskundigen om samen te zijn, te netwerken en nieuwe kennis op te doen. Er worden wat korte seminars gegeven en natuurlijk is er muziek en genoeg eten en drinken voor iedereen. De student-verloskundigen voeren een act op waarbij een slechte verloskundige (niet klagen maar persen) en een goede verloskundige (“lig je zo comfortabel, of wil je misschien liever hurken of in bad?”) hilarisch worden uitgebeeld.

Om vier uur vertrek ik weer naar Freetown, waar bij thuiskomst mijn kinderen op me wachten. Nanny Adema heeft vandaag met ze gespeeld en waarschijnlijk al hun speelgoed zes keer in haar handen gehad. Ze hebben hun buikje rond gegeten aan rijst of pasta, bij voorkeur zonder groenten.  En ze zijn fris gewassen, met flinke tegenzin. Ik denk aan hun geboortes waarbij de verloskundige zo’n belangrijke rol speelde in een land waar ze veilig ter wereld zijn gekomen in en waar elke zwangere vrouw een verloskundige kan hebben. Dankbaar stop ik ze lekker in bed.

Wil je meer lezen over het leven van Patricia als verloskundige in Sierra Leone? Kijk dan hier