De boer op met Tineke: ‘Totaal biologisch-dynamisch boeren kan hoor.’

Monique Teggelove

Op een frisse novemberochtend rijd ik naar de polder. Op de radio is het stikstofprobleem het onderwerp van gesprek. Aangekomen bij BuitenBant valt mijn oog meteen op de stickers op de staldeur: ‘gentechvrije zone’ en ‘betreden op eigen risico’.

Enthousiast word ik onthaald door Tineke Alberts. In de woonkamer brandt de Finse haard, kistjes met walnoten staan ernaast te drogen, een krat lauriertakken staat midden in de kamer en op de werktafel staan laptop en schroefboormachine tussen boeken en notities. Terwijl we praten, plukt Tineke de laurierblaadjes, die zijn besteld door een leverancier van biologische voedselpakketten.

Wie is Tineke Alberts?

Tineke groeide op in een boerenfamilie. Ze is van de derde generatie voorbeeldburgers in de Noordoost Polder. Haar grootouders bewerkten als eersten de akkers van BuitenBant. Ze had als kind gezien hoe zwaar het boerenbestaan is en had voor zichzelf een ander leven voor ogen. Tot de dag dat het onderwerp toch op tafel lag… Nam ze het stokje over of zou er een einde komen aan het familiebedrijf? Ze besloot ervoor te gaan.

Haar zwager had met een LBO-landbouw de pacht toegewezen gekregen. De aanvraag van Tineke – in het bezit van een HBO-diploma én een MBO-landbouw – werd na een assesment afgewezen door de Domeinen. Ze liet het er niet bij zitten, diende via de pachtkamer een nieuwe aanvraag in en kreeg via de rechter alsnog de pacht toegewezen. Op de vraag waarom ze het bedrijf wilde voortzetten, gaf ze kort en bondig antwoord: ‘Omdat ik het ga doen!’ Ze had een afwijzing verwacht, maar kreeg de toewijzing. Onder de voorwaarde dat ze zou voldoen aan enkele eisen, waaronder het volgen van een opleiding. Op mijn vraag of ze boer of boerin is, antwoordt ze zonder aarzelen ‘boer’. Tineke houdt niet van het onderscheid op basis van gender.

Merk je dat je als vrouwelijke boer anders bekeken wordt?

‘Nou, echt wel.’ Tineke’s gezicht spreekt boekdelen. Nadat ze de hobbel van de erfpacht genomen had, begon het hordenlopen pas echt. Ze moest nog veel leren en menig boer keek wat lacherig naar de hobbyboer, die maar ‘een postzegel’ van 10 hectare verbouwde; gepruts op de vierkante meter.
Van instanties kan ze steevast rekenen op meer of zwaardere controles dan mannelijke collega’s.

Het motiveert haar juist extra. Niet voor niets is haar levensmotto: ‘Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.’ En net als Pippi Langkous pakt ze uitdagingen en nieuwe dingen aan met een lach en een enorme hoeveelheid energie en doorzettingsvermogen. Familie en vrienden vinden boer Tineke gewoon vet stoer en neefjes en nichtjes komen maar wat graag logeren en rijden op de trekker.

Waarom ben je biologisch gaan boeren?

‘Biologisch-dynamisch’, corrigeert ze mij met een lach. Al op jonge leeftijd had Tineke meegekregen hoe desastreus de gevolgen van het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen kunnen zijn. Nadat haar kamilleveld een keer met Roundup was bespoten, hadden alle planten het loodje gelegd. Haar oma was verlamd geraakt door DDT (een organisch chemisch insecticide red.)

Het zien van de film ‘De Wereld volgens Monsanto’ en het lezen van onder meer de boeken Cradle to Cradle en Medical Medium gaven voor Tineke de doorslag. Ze vormde BuitenBant om tot een biologisch-dynamisch bedrijf. Via haar oma had ze al op jonge leeftijd kennis gemaakt met de belangrijke rol, die voeding speelt voor de gezondheid. Dat en haar sterke verbintenis met de natuur zijn de leidraad voor het bedrijf.

Zaadteelt en -veredeling

Bij Tineke gaat het niet om het oogsten van groenten, maar juist om de zaden. Ze heeft een passie voor het in stand houden en veredelen van rassen, die op de zogenaamde rode lijst staan.

‘Veredelen is het verbeteren van een ras’, legt ze uit. ‘Hoe dat werkt?’ Ze kijkt me even nadenkend aan. ‘Nou, als ik bijvoorbeeld een hele strook spinazie heb ingezaaid dan zijn er altijd een paar planten, waar ik verliefd op word. Het is een puur menselijke kwestie van kijken, voelen en proeven. Alleen van de planten, die er voor mij uitspringen qua smaak, geur en bijvoorbeeld resistentie tegen schimmels, oogst ik de zaden. En daar ga ik mee verder.’

De Zaderij

Dat ze iets bijzonders doet, werd haar duidelijk, toen vakgenoten haar erop attendeerden. De oprichting van De Zaderij was het gevolg; een coöperatie van gelijkgestemde boeren, die zaadvaste rassen telen met een goede smaak en hoge kwaliteit. Door reproduceerbare rassen in stand te houden, wordt tegenwicht geboden aan de grote zaadconcerns, die de nadruk hebben op schaalgrootte en verdiensten. Bij De Zaderij prevaleert kwaliteit over kwantiteit.

Het menselijke aspect en vergroting van de biodiversiteit zijn belangrijk voor de deelnemende boeren, evenals een eerlijke vergoeding voor de boer en het weer op de kaart zetten van zaadvaste rassen.

De Zaderij levert aan consumenten, moestuinders en biologisch-dynamische boeren. Zaden zijn te koop bij natuurwinkels en via de eigen webwinkel, die momenteel een make-over krijgt.

Kernwaarden

Hoewel het gaat om oude rassen en principes, zijn de mensen achter De Zaderij de pioniers van de toekomst. Hun drijfveren zijn anders, dan die van de meeste boeren. Natuurlijk willen ze geld verdienen, maar dan wel op een eerlijke en verantwoorde manier.
‘Wereldvrede is mijn passie; en dat begint met innerlijke vrede. Ik wil met plezier werken, ook vrije tijd hebben, volop genieten en organisch groeien’, vertelt Tineke.

Geen wonder dus dat ik in de droogkamer op het whiteboard vier kernwaarden aantref: professionaliteit (kwaliteit), helderheid, liefde en plezier. ‘Liefde is de belangrijkste,’ benadrukt ze. Op de werkbank langs de muur liggen bonen te drogen. De zaden worden met de hand geselecteerd en alleen de besten komen in de zakjes van De Zaderij. Genietend haalt Tineke haar handen door een vat met mosterdzaden. ‘Gekregen’, vertelt ze blij.

boer

Grootse plannen voor de toekomst

Hoe meer ze doet, hoe enthousiaster ze wordt. Ze heeft allerhande ideeën en plannen voor de toekomst. Ze wil door middel van educatie en voorlichting de zaadteelt en het veredelen van zaden breder over het voetlicht brengen en herwaarderen. In de komende jaren gaan we zeker meer horen. Tineke is bestuurslid van de Stichting Zaadgoed, die zich hard maakt voor biologische veredeling, zaadteelt en het behoud van biodiversiteit in de landbouw. Op BuitenBant is er ruimte voor iedereen om vanuit zijn/haar eigenheid te doen waar hij/zij blij van wordt. Hier kunnen mensen door het werk en de verbintenis met de natuur weer in verbinding komen met hun eigen kracht.  

Daar houdt het sociale karakter van de onderneming niet op. Via Papillon Reizen werd er contact gelegd met Souleymane Coulibaly van Fanga School in Mali. Op Fanga school krijgen meisjes en jongens dezelfde kansen en behandeling, én biologische landbouw is er een schoolvak. Dat sluit zo mooi aan bij Tineke’s waarden en principes, dat er inmiddels een grensoverschrijdend proeftraject loopt voor het telen van zaden voor De Zaderij.

boerderij bordjes

Hoeveel stikstof produceer je eigenijk?

Natuurlijk moet ook die prangende actuele vraag eruit en het levert bij Tineke een twinkeling in de ogen op.
‘Bijna niets’, antwoordt ze zonder een spoortje twijfel. Op mijn vraag hoe dat kan, legt ze uit dat er een groot verschil is tussen de reguliere veeteelt en landbouw en de biologisch-dynamische veeteelt en landbouw. Op BuitenBant wordt er gewerkt met strokenteelt en er wordt zo weinig en ondiep mogelijk geploegd, waarna er gelijk weer ingezaaid wordt. Hierdoor blijft de kwaliteit van de aarde hoog en komt er nauwelijks stikstof vrij.

Als het aan Tineke ligt, wordt het stikstofprobleem aangepakt bij de spreekwoordelijke en hier o zo toepasselijke wortels: alle boerenbedrijven omvormen naar biologisch-dynamisch en iedereen minder vlees eten, want 80% van onze landbouw is diervoer.

‘Het kan hoor’, roept ze enthousiast uit, ‘kijk maar eens naar Duitsland en Zwitserland, die zijn er al veel verder mee.’

Met een nieuwe voorraad zaden voor Mali verlaat ik BuitenBant. In Ségou waren de biologische tuinders vorig seizoen zo enthousiast over de kwaliteit, smaak en de omvang van de oogst van de oer-Hollandse groenten van De Zaderij, dat er weer met veel plezier en liefde gezaaid is. Ik verheug me alvast op de sla, tomaten en sperziebonen, die in de komende maanden van het land gaan komen.

Over dit Wereldwijf: Monique Teggelove - Mali

Monique Teggelove - Mali
I-ni-tilé, ik ben Monique. Na jaren over de wereld gereisd te hebben, woon en werk ik sinds 2010 in Mali, waar ik samen met Ibrahim Papillon Reizen run. Met hart en ziel organiseren we reizen in West-Afrika met win-win voor klanten en lokale bevolking. Mali is een bron van inspiratie en verwondering; me uitdagend met open-mind naar de wereld te kijken. Naast reizen (organiseren), wandel ik graag. Ik schreef het boek Mijn Camino. Voor De Wereldwijven schrijf ik over mijn leven in Mali en omstreken.