Onze toekomst ruw verstoord: afscheid van mijn grote liefde

Vijf jaar geleden nam ik de stap om naar Senegal te verhuizen. Ik had daar een huis gekocht en ondertussen ook een nieuwe liefde gevonden. Samen de toekomst tegenmoet dat was het plan. Hoe ruw deze toekomst in het water viel door het overlijden van mijn geliefde Samba begin december, blijft onvoorstelbaar en niet te bevatten. 

Samba had ik leren kennen tijdens één van mijn rondreizen door West-Afrika (2012). Hij was gids in Saint-Louis en al tijdens de eerste ontmoeting liet hij duidelijk merken dat hij van me gecharmeerd was. Ik nog niet direct, alhoewel ik hem heel aantrekkelijk vond met zijn sprankelende ogen en energieke houding.

Niet voor de liefde geëmigreerd

Ik ging terug naar Nederland en hij heeft mij diverse malen gebeld. Ik nam de telefoon niet op want wat moest ik met een man ver weg?  

Vier jaar later was ik weer in Saint-Louis, op zoek naar een huis want ik had de beslissing om te emigreren naar deze stad genomen. Samba had daar overigens geen invloed op. Toch kon het bijna niet anders dan dat we elkaar weer zouden treffen, want Samba woonde en werkte immers in Saint-Louis. Enfin, we kwamen elkaar weer tegen en kregen een relatie. Voorlopig nog op afstand, we zagen elkaar alleen tijdens mijn vakanties in Senegal.

Tweemaal probeerden we voor hem een visum voor Nederland te krijgen, maar spijtig genoeg is dat nooit gelukt. 

Mijn verhuizing naar Senegal zorgde ervoor dat we eindelijk samen waren. Natuurlijk was het erg wennen, maar we genoten er ook van, eindelijk bij elkaar. Samba was niet communicatief ingesteld en daar liep ik nog weleens tegen aan. Zeker in het laatste jaar waarin hij veel stress had en depressieve gevoelens steeds meer de overhand kregen. Ik zag dat zijn gezondheid achteruitging, mede door onregelmatig eten, roken en alcohol.  

Na 5 december is mijn toekomst niet meer hetzelfde

Op 5 december (redactie: 2024) word ik ’s avonds door zijn broer gebeld. Samba is opgenomen in het ziekenhuis. Ik ga direct naar het ziekenhuis en daar tref ik hem aan met een mondkapje. Praten lukt niet meer. Desalniettemin kijkt hij me nog helder aan en ik ga weer terug naar huis. Na middernacht word ik door zijn broer gebeld dat hij is overleden. Direct na dit bericht gaan er van allerlei gedachten door mijn hoofd; “hoe ga ik het redden in mijn eentje?” 

De volgende dag begint vroeg. Zijn broer komt langs en legt uit wat er de komende dag(en) gaat gebeuren. Hoe een Senegalese begrafenis verloopt, wordt mij al snel duidelijk: direct dezelfde dag wordt Samba begraven naar Islamitisch geloof. ’s Morgens gaan we naar het mortuarium van het ziekenhuis en mag ik Samba nog even zien.

Vervolgens wordt hij in een kist geladen en in zijn eigen auto gebracht naar het dorp waar hij geboren is. Heel confronterend want hij reed zelf zo graag.  

Daar wordt alles in gereedheid gebracht voor de begrafenis die ’s middags zal plaatsvinden. Allereerst slacht men een schaap en bereiden vrouwen het eten voor de bezoekers. Ik blijf tot na het eten (15.00) en daarna ben ik naar huis gegaan waar ook nog twee honden verzorgd moeten worden. 

Rouw zonder moment van rust

Thuis krijg ik direct bezoek en komen buren mij condoleren. Geen moment van rust, ik ga doodmoe naar bed. De volgende ochtend begin ik de dag zo normaal mogelijk en ga naar de markt om vlees voor de honden te kopen. Ik tref er mensen die al weten dat Samba is overleden. De tamtam gaat werkelijk heel snel in Saint-Louis! ’s Middags ben ik weer in het dorp bij de familie waar veel mensen langskomen om te condoleren.

Ik neem een kijkje op de begraafplaats en zie dat hij naast zijn oom en grootvader is begraven. Mensen waar Samba erg aan gehecht was. Overigens worden mensen hier altijd bij familie leden in de buurt begraven.

De derde dag na de begrafenis is er een ‘familievergadering.’ en komen het verloop van de begrafenis en de toekomst ter sprake, ook allerlei onenigheden die gelijk worden uitgesproken en opgelost. Dit waren vooral dingen waar Samba zich juist aan stoorde, maar helaas niet kon oplossen. Voor mij is het allemaal overweldigend en bijna niet te bevatten wat er allemaal gebeurt. Na het overleg word ik naar huis gebracht met de auto van Samba. Zijn auto, die voor mij zo verbonden aan hem is. Een emotioneel beladen moment omdat ik me door de auto steeds meer realiseer dat hij er niet meer is…

Verschillende culturen, verschillende ideeën (over mijn toekomst)

De dagen daarna voer ik regelmatig gesprekken met familie en vrienden uit Nederland. Zij maken zich zorgen; redt Helga het wel in zo’n vreemd land? Een gevoel dat ikzelf niet heb want Senegal is mijn thuis geworden; ik heb hier een sociaal netwerk opgebouwd en weet mijn weggetje te vinden. Bovendien houden mijn twee honden mij met beide benen op de grond, want voor hen moet ik zorgen. Bezoek krijg ik vanuit verschillende kanten: collega’s van de school waar ik vrijwilligerswerk doe, mijn Franse en Nederlandse vrienden, de vrienden van Samba en natuurlijk de buren. De buren en ook andere Senegalezen vinden het eigenlijk niets dat een vrouw helemaal alleen woont.

Een alleenstaande vrouw is een onbekend begrip. Speculaties over een nieuwe man doen al snel de ronde hoewel ik daar zelf absoluut nog niet aan moet denken.

Dood en leven staan hier dichter bij elkaar dan in Nederland bemerk ik. Als iemand overlijdt wordt daar zeker om gerouwd maar het dagelijkse leven neemt na de 3 dagen weer zijn gewone loop en er wordt weer vooruit gekeken. Men accepteert dat de dood zo hard en snel kan toestaan.

De toekomst zal het leren

Verder ben ik de eerste weken bezig met papieren, het opvragen van de trouwakte en het verkopen van de auto. De jongste broer van Samba helpt me daarbij wat heel fijn is. Senegal is namelijk een bureaucratisch land en ambtenaren werken niet altijd even makkelijk mee tenzij je ze wat toestopt. Toch lukt het om de papieren bij elkaar te verzamelen. We zijn op huwelijkse voorwaarden getrouwd en dat betekent dat ik gelukkig gewoon in het huis kan blijven wonen, dat op mijn naam staat. Alleen de auto die staat op de naam van Samba en volgens Islamitisch gebruik wordt de opbrengst daarvan daarom in drieën gedeeld; een deel voor mij, een deel voor zijn moeder en een deel voor de kinderen (die nog onder de 18 zijn.) 

Nu ben ik twee maanden verder en het dagelijks leven gaat door, ook in mijn nieuwe vaderland Senegal. Sommige mensen beginnen over mijn terugkeer naar Nederland (vooral de mensen uit Nederland), maar daar hoef ik niet over na te denken. De keuze om uit Nederland weg te gaan is niet zomaar geweest.

Het is een proces geweest in mijn leven en ik heb mijn gevoel om te vertrekken gevolgd. Dat ik Samba leerde kennen was een extra motivatie om te emigreren. 

Of ik hier alleen zal blijven, dat zal de toekomst uitwijzen. Misschien tref ik weer iemand of ga ik uiteindelijk toch terug naar Nederland. Maar op moment red ik me alleen, met name door alle lieve mensen die ik in de afgelopen 5 jaar heb leren kennen. Bovendien heeft Samba mij de eerste jaren hier op weg geholpen, waar ik hem zeer dankbaar voor ben. Een nieuwe levensfase breekt aan zonder hem, in zijn/onze stad waarbij ik kan terugkijken op de mooie herinneringen samen.

Merci pour tout Mon Cherie!