Het opvoeden van jonge kinderen in Spanje versus Nederland

In mijn laatste blog schreef ik over onze remigratie naar Nederland, die uiteindelijk toch een Spaans staartje kreeg. In verwachting van onze tweede dochter keerden we in 2022 terug naar Barcelona!

Hoog tijd voor een update want sindsdien is er nogal wat veranderd. Een korte opsomming en terugblik op ons leven met en het opvoeden van jonge kinderen in Spanje en… Nederland.

Ons leven in vogelvlucht sinds 2022

Na een jaar in mijn geliefde Barcelona verlieten we de stad voor Palafrugell, een rustiger kustplaatsje aan de prachtige Costa Brava. Het leven in hartje Barcelona is geweldig als je nog geen kinderen hebt, maar met een gezin wilden we toch iets meer rust en natuur om ons heen. Onverwacht werd ik zwanger van onze derde; een rollercoaster van emoties, maar vooral een prachtige verrassing: een jongen die ons gezin compleet maakte!

En toen kwam er ook weer een verhuizing… Waar we nu wonen? We zijn weer terug in Nederland, samen met onze trouwe viervoeter Dex en inmiddels dus drie kinderen!

Nu ik dit zo opschrijf, realiseer ik me dat onze beslissing om te emigreren of remigreren vaak samenvalt met gezinsuitbreiding. Zwanger zijn, de verlofperiode, de newbornfase – het brengt je telkens weer tot stilstand en zorgt ervoor dat je nadenkt over wat je écht belangrijk vindt voor je gezin. Als ouder wil je natuurlijk het beste voor je kinderen, maar die keuze is zelden zwart-wit, zeker niet eenvoudig en gaat vaak gepaard met twijfels. Misschien is dat wel het lot van ouder zijn, vooral als beide ouders uit een andere cultuur of ander land komen. En soms worden beslissingen gedomineerd door het verstand, andere keren door emotie. 

Voor- en nadelen voor gezinnen met jonge kinderen in het buitenland

In ons geval zijn Spanje en Nederland natuurlijk beide Europese landen, maar ze hebben elk hun voor- en nadelen voor gezinnen met jonge kinderen. Het blijft lastig om de balans op te maken, en als moeder (of vader) in het buitenland leer je al snel dat er niet één juiste manier is om kinderen op te voeden. Na ervaring in zowel Spanje als Nederland, zie ik hoe anders het leven met kinderen in deze twee landen is.

Ik neem jullie graag mee in de voor mij belangrijkste verschillen in opvoeden, met als kanttekening dat iedereen uiteraard andere voorkeuren kan hebben en, zoals onze ervaring laat zien, een heroverweging niet ongebruikelijk is.

Opvoeden in Nederland: regelmaat, structuur en zelfstandigheid

Wat ik met name fijn vind aan opvoeden Nederland…

• Goed en toegankelijk onderwijs. Vanaf jonge leeftijd kunnen kinderen naar peuterspeelzalen en basisscholen van goede kwaliteit. Er is een ruime vrije keuze uit verschillende onderwijsvormen (Bijv. Montessori, Dalton, Vrije School, Jenaplan).
• Ruimte voor talent en verschil. Het Nederlandse onderwijssysteem kijkt verder dan alleen cijfers. Er is veel aandacht voor wie je bent, wat je kunt, en waar je talenten en interesses liggen.
• Zelfstandigheid van jongs af aan. Nederlandse kinderen leren al vroeg om zelf hun weg te vinden, letterlijk en figuurlijk. Het is heel normaal dat ze alleen naar school fietsen en hun eigen keuzes leren maken.

Waar ik aan moet wennen in Nederland…

• Kinderopvang/kosten en wachttijden. Het leven in Nederland is een stuk duurder dan in Spanje. Met name de kosten voor de kinderopvang lopen flink op, ondanks beschikbare steun als kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget. Daarnaast zijn de wachtlijsten voor opvang, BSO en scholen een serieus probleem in Nederland.
• Veel regels en structuur. Rust, reinheid en regelmaat: De Nederlandse opvoedstijl is behoorlijk gestructureerd. Ik besef me heus dat kinderen gebaat zijn bij duidelijke afspraken, bedtijden en vaste eetmomenten, maar het voelt voor mij ook vrij rigide en streng.
• Gepland sociaal leven en meer individueel. Spontaan afspreken? Niet altijd even makkelijk. Playdates, sportclubjes en etentjes worden vaak ver van tevoren gepland, en vrije tijd en ruimte voor improvisatie lijkt schaars. Daarnaast voel ik mij als (groot) gezin vaak too much en lijkt het hier gebruikelijker om zonder kinderen af te spreken (wat simpelweg soms onmogelijk of onwenselijk is).

Opvoeden in Spanje: verbondenheid, samenzijn en spontaniteit

Wat ik met name fijn vind aan opvoeden in Spanje:

• Kinderen zijn altijd welkom. De Spaanse cultuur is ontzettend kindvriendelijk. Kinderen zijn altijd en overal welkom, in restaurants, op feestjes, ze zijn vol onderdeel van het sociale leven. Het leven draait om samenzijn in Spanje, kinderen horen daarbij en worden op handen gedragen.
• It takes a village: een warm vangnet. In Spanje zijn niet alleen opa’s of oma’s, maar ook (oud)tantes, (oud)ooms, neven, nichten nooit ver weg – ze staan altijd klaar om bij te springen als het nodig is. De zorg voor kinderen voelt in Spanje meer als een collectieve missie en je staat er als ouder zelden alleen voor.
• Meer flexibiliteit, veel buitenleven. Met meer zonuren en zachte winters leven kinderen veel meer buiten, en staan vaak ook meer in contact met de natuur. Het dagritme is losser en dat laat meer ruimte over voor spontaniteit – later eten, kinderen die tot laat nog met vriendjes buiten spelen en nog even een duik in de zee voordat de zon ondergaat.

Wat ik minder positief vind aan Spanje…

• Laat ritme, late bedtijd. Dat tot laat buiten spelen heeft natuurlijk ook een keerzijde… Het dagelijkse ritme in Spanje ligt een paar uur later dan in Nederland. Eten om 21.00 uur? Geen uitzondering. Voor jonge kinderen (en vermoeide ouders) kan dat soms pittig zijn, maar dit heb je uiteraard ook zelf in de hand. Doordeweeks hielden wij zelf een relatief Nederlands ritme aan.
• Minder aandacht voor het individu in het onderwijs. Het openbare onderwijs is minder gericht op het ontdekken van individuele talenten of interesses. Iedereen volgt grotendeels hetzelfde pad en ruimte voor zelfontplooiing is dus beperkter.
• Geen vrije schoolkeuze en traditioneel onderwijs. In tegenstelling tot Nederland is er in Spanje geen keuze uit diverse onderwijsvormen. Er bestaat bijvoorbeeld wel Montessori-onderwijs in Catalonië, maar dit is in mijn ogen alleen weggelegd voor de elite (ruim 800 euro per maand per kind). Over het algemeen zijn openbare scholen de norm in Spanje, of ‘escuelas concertadas’ – dit zijn particuliere scholen die overheidssubsidie ontvangen. Ze combineren elementen van openbaar en particulier onderwijs, vaak katholiek of religieus geïnspireerd. De onderwijsstijl is vrij traditioneel en docent-gestuurd in vergelijking met Nederland.

Over opvoeden gesproken… Kinderen zijn (onze leer)meesters in aanpassen

Of we nu in Nederland of Spanje wonen, het blijft zoeken naar balans – tussen structuur en spontaniteit, tussen zekerheid en avontuur, tussen persoonlijke groei en verbondenheid. Wat voor ons werkt, kan veranderen met de tijd, met de leeftijd van onze kinderen of simpelweg met hoe we ons voelen.

Maar één ding is ons duidelijk: als de basis thuis sterk is, passen kinderen zich verbazingwekkend goed aan. Ze leren schakelen tussen culturen, taal en gewoontes en plukken de vruchten van het leven in verschillende landen. Het vergroot hun aanpassingsvermogen, hun empathie en hun veerkracht – eigenschappen die wat mij betreft goud waard zijn in een wereld waarin verandering de enige constante is. Opmerkelijk toch, hoe we als ouders ons druk maken om onze kinderen het beste te kunnen bieden, maar dat juist zij – tijdens alle ups en downs en twijfels – onze grootste leermeesters blijken te zijn.