Thuis en dan weer gaan – Ofwel: repatriëring én vertrek tegelijk

Veel Wereldwijven en geëmigreerde Nederlanders kiezen de zomervakantie als het moment om (met het gezin) naar Nederland te gaan. Een vakantie in Eigen Land maar toch ook niet. Vaker is het een hele trip langs familie en lieve vrienden. En voor degenen met al wat meer ervaring een balancing act tussen ook leuke dingen voor jezelf doen en zoveel mogelijk mensen zien. 

En dan komt de dag dat je weer terug naar huis vliegt. Een plek waar je inmiddels ook je wortels hebt geschoten, je werk en leven hebt. En gek genoeg voel je je weemoedig. Expat-blues?

Hoezo expat-blues?

Blah. Waarom dat nare gevoel toch? Tenslotte was het heerlijk om even terug te zijn in Nederland (en dit keer met een echte zomer!). Je hebt iedereen weer gezien en gesproken. Tijd met familie en vrienden doorgebracht en je bent opnieuw opgenomen in je vertrouwde omgeving. De bevestiging dat je vriendschappen ook afstand overleven. En toch vertrek je vandaag weer (of misschien de allereerste keer) met een lach en een traan. Wees gerust, dit is voor velen herkenbaar. Hieronder zetten we die tegenstrijdige emoties (en wat je er aan kan doen) voor je uiteen.

Omgekeerde cultuurklap – maar dan andersom

Na maanden of jaren in het buitenland verandert niet alleen je geest, maar ook je thuisland. Zodra je weer in Nederland bent, voelt alles vertrouwd én vreemd tegelijk: de taal, gewoonten, zelfs gesprekken met familie komen een beetje onwennig over—precies zoals mensen die terugkeren naar hun geboorteland dat ervaren.

Als je weer vertrekt, schakelt alles direct om. Van de warme knuffels bij het afscheid tot de stille vlucht van het vliegtuig: je voelt meteen die bekende rush van twijfel, heimwee en iets wat je ‘verlies’ zou kunnen noemen. Een emotie die voor de één in verloop der jaren een plek krijgt maar voor de ander keer op keer toch weer rauw op je dak valt. 

1. Reisdip bij vertrek

Dit is dan ook niet een ‘gewone’ emotie. Wanneer je teruggaat naar je emigratieland, open je letterlijk weer een hoofdstuk en stap je je andere leven weer in. Terug naar andere mensen, regels en situaties. Het is allemaal niet echt nieuw maar toch ook weer wel, alsof je net was begonnen met emigreren. Die vertrouwdheid die je zo snel weer in Nederland voelde, lijkt ver weg — en dat kan behoorlijk deprimerend zijn. 

2. Het gemis van ‘thuisgevoel’

Weer thuis in Nederland voelde je omringd, geliefd en gezien. Je voelde je verbonden met je roots. In je nieuwe thuisland wacht een leegte – een mentale afstand. Die vrienden, familie, gesprekken, stapjes van nostalgie die je net erbovenop voelde: je mist ze intens, en dat gemis kan zwaar wegen.

3. Een emotionele rollercoaster

De overbrugging tussen deze twee werelden is laden en lossen van emoties: vreugde, dankbaarheid, verdriet, schuldgevoel, verlangen. Ieder moment is beladen. Of je nou teruggaat naar werk, studie, verplichtingen – het voelt kleverig, alsof je in twee werelden tegelijk leeft. En ja, ook als je al vele jaren in het buitenland woont (of misschien wel juist), omdat je je bewust bent van die twee heel verschillende werelden. 

Expat blues dus, maar wat kan ik daar zelf tegen doen? 

• Erken je gevoel. Het is oké om verdrietig te zijn als je vertrekt uit Nederland en weet dat je dierbaren voorlopig niet zult zien. Je hoeft je niet schuldig te voelen om deze emoties.
• Plan iets concreets om naar uit te kijken. Een volgende reis, zelfs als die nog maanden weg is, geeft houvast. Iets positiefs in de toekomst helpt enorm.
• Gebruik rituelen. Denk aan het delen van foto’s, onvergetelijke momenten bundelen of zelfs briefjes naar kinderen schrijven. Zo behoud je emotionele verbinding ondanks de fysieke afstand.
• Zoek contact met fellow expats of mensen die dit herkennen. Zulke gedragingen kunnen enorm helpen bij gevoelens van eenzaamheid.
• Sta jezelf toe om teleurgesteld te zijn. Niet elke emotie hoeft leuk te zijn. Accepteer dat je na een vakantie in Nederland soms liever daar was gebleven—en dat dat oké is.

Maar wat als je merkt dat je klachten verergeren en je misschien zelfs om die reden een bezoek aan geliefden in Nederland gaat uitstellen (of bezoek uit Nederland met excuses begint te omzeilen)? 

Expat blues – Geen officiële diagnose

De expat-blues, migratiesomberheid of reisdepressie is geen officiële diagnose zoals een depressie, trauma of angststoornis dat wel is. Het zijn meer containerbegrippen voor een vrij brede waaier aan klachten die regelmatig gezien worden bij mensen die langdurig buiten hun vertrouwde omgeving verkeren. Denk hierbij aan klachten als somberheid, futloosheid, angst, spanning, stress en slaapproblemen. 

In de meeste gevallen klaren de klachten op wanneer iemand weer eenmaal terug en in de dagelijkse bezigheden keert. Maar soms lukt het niet, en dan is het goed te weten dat er ook online hulp mogelijk is. Psycholoog op Afstand is gespecialiseerd in het ondersteunen van Nederlanders in het buitenland en hun therapeuten zijn zeer ervaren in dergelijke klachten. Mede omdat zij zelf in het buitenland wonen, of langdurig in het buitenland hebben gewoond. Dankzij die internationale spreiding kunnen ze bovendien 24/7 gesprekken met je inplannen (ook al is het zondag 2uur in de ochtend is).

Je bent niet alleen! 

Teruggaan naar je emigratieland na een vakantie in Nederland betekent het verlaten van een gevoel van “thuis” – terwijl dat thuis wellicht voor maanden of langer weer achterblijft. Het is een emotioneel zwaartepunt dat veel expats herkennen: een mix van repatriëren én vertrek, van thuiskomen én opnieuw beginnen.