Emigreren met kinderen: wat doet dat met je kind?

Kinderen zijn jong genoeg om zich makkelijk aan te passen, toch? Tja, dat blijkt in de werkelijkheid toch wat genuanceerder te liggen. Bij volwassenen wordt de term ‘expat blues’ alom gebruikt om de emotionele struggles van emigreren te beschrijven. Maar kinderen blijken hun eigen variant van de expat blues te hebben. Psychologen noemen het ‘expat child syndrome’.[1] 

Emigreren is in itself al een grote stap, maar als je kids meegaan, zijn het niet meer alleen jouw struggles die tellen. Wat voor impact heeft een emigratie op jouw kind? Hoe kun je je kind tijdens dit avontuur het best ondersteunen? En wat doe je als je kind maar niet kan aarden? Gz-psycholoog Niek Rosens van Psycholoog op Afstand geeft tekst en uitleg.

De impact van emigreren op kinderen

Verhuizen naar een ander land betekent voor een kind ingrijpende verandering: vrienden achterlaten, een nieuwe school, een andere taal, en vaak een ander ritme. Maar uiteraard: het ene kind is het andere kind niet, en het ene land is ook het andere niet. Wat voor impact emigreren op je kind heeft is dan ook voor een groot deel afhankelijk van 1) de leeftijd van je kind, en 2) de ‘cultural distance’.

De perfecte leeftijd om te emigreren

Is er een perfecte leeftijd voor kinderen om te emigreren? Dat vragen veel ouders zich af. “Nee,” zegt Niek, “dé perfecte leeftijd bestaat niet.” Oké, over het verhuizen van je baby van drie maanden hoef je je waarschijnlijk niet veel zorgen te maken. En het is inderdaad over het algemeen waar dat “kleine kinderen, tot ongeveer zes jaar, zich meestal het makkelijkst aanpassen.” Maar we spreken niet voor niks over ‘meestal’, want elke leeftijd heeft wel degelijk zijn eigen voor- en nadelen – en z’n eigen aanpak.[2]

• Dreumesen en peuters (1-4 jaar) – Aan een bepaalde school of vriendjes en vriendinnetjes zijn jonge kinderen tot een jaar of vier nog niet erg gehecht. In dat opzicht is emigreren dus niet zo ingrijpend. Wel hebben ze veel behoefte aan stabiliteit en voorspelbaarheid. Doen: veel emotionele steun geven en dagelijkse routines zoveel mogelijk hetzelfde houden.
• Basisschoolkinderen (5-12 jaar) – Flexibiliteit een aanpassingsvermogen zijn de sterke kanten van kinderen op deze leeftijd. Een andere taal leren of aan een nieuwe cultuur wennen is aan deze groep wel besteed. Maar schoolprestaties en vriendjes – belangrijk voor kids op de basisschool – krijgen wel te lijden onder een emigratie. Doen: je kind helpen nieuwe vriendjes te maken en goed communiceren met de school waar je kind naartoe gaat.
• Tieners (13-18 jaar) -Dit is waarschijnlijk de meest uitdagende leeftijd, omdat tieners vaak een hechte vriendengroep hebben en het sowieso al druk genoeg hebben met uitvinden wie ze zijn. Identiteitsvorming en ‘erbij horen’ zijn belangrijke thema’s op deze leeftijd. Doen: begrip tonen voor de zorgen en uitdagingen van je kind, maar tegelijkertijd vrijheid bieden.
• Jongvolwassenen (18+) – Je kind is al bezig zijn of haar eigen leven op te bouwen en is misschien al wel begonnen met werken. In deze fase is het cruciaal dat je kind zelf ook achter de emigratie staat. “Hoe ouder, hoe belangrijker het is om je kind serieus te nemen,” aldus Niek. Doen: je kind bij keuzes betrekken en respecteren dat hij of zij zelf beslissingen wil maken.

Cultural distance

Hoe snel en goed je kind zich aanpast aan het nieuwe land heeft ook te maken de cultural distance, aka hoe anders de nieuwe cultuur is. Daarvoor geldt uiteraard: hoe meer verandering, hoe langer de aanpassing duurt. Maar op welk vlak de cultuur anders is lijkt ook uit te maken. Zo hebben mensen over het algemeen meer moeite te emigreren van ‘collectieve’ culturen naar ‘individualistische’ culturen dan andersom.[3] Dat scheelt weer voor ons Nederlanders, want als relatief individualistische cultuur is de kans groot dat wij bij emigratie in een meer collectieve cultuur terechtkomen.

Third culture kids

Een emigratie levert een kind ook veel op. Expatkinderen zijn vaak culturele kameleons, die zich makkelijk aanpassen en kunnen ‘switchen’ van de cultuur van het land van herkomst naar die van het nieuwe land. Daarmee ontwikkelen ze voor zichzelf eigenlijk een soort derde cultuur, die het midden houdt van beide. Het psychologisch onderzoek naar dit effect noemt expatkinderen dan ook wel ‘third culture kids’.

De vaardigheden die veel geëmigreerde kinderen ontwikkelen zijn:

• een groot aanpassingsvermogen
• het vermogen tot perspectiefname
• mentale veerkracht
• nieuwsgierigheid
• lef

Je kind ondersteunen tijdens de emigratie

Ongeacht de leeftijd van je kind en het land van bestemming, gelden er ook nog wat algemene adviezen voor een smooth transition.

1. Betrek je kinderen in het voortraject

Nog niet vertrokken? “Zorg voor voorspelbaarheid,” adviseert Niek. “Vertel stap voor stap wat er gaat gebeuren en maak het tastbaar, bijvoorbeeld met foto’s van jullie nieuwe huis, de buurt of de school.” Betrokkenheid vergroot het gevoel van controle en zekerheid.[4]

2. Behoud vertrouwde rituelen

Het zit ‘m vaak in “de kleine dingen van thuis,” zegt Niek. “Een verhaaltje, liedje of vaste routine – behoud die, want die geven je kind houvast.”

3. Blijf erover praten

Vraag je kind naar zijn of haar ervaringen op school, met nieuwe vriendjes en vriendinnetjes, of het contact met Nederland. “Erken alle emoties die daarbij horen, ook verdriet en boosheid,” aldus Niek.

“Ik ben van de VS naar Ierland verhuisd toen mijn zoon iets ouder dan twee was. Het duurde een paar weken voordat hij niet meer vroeg om ‘naar huis’ gaan […]. We hebben er veel over gepraat, hem dingen laten uitkiezen voor zijn nieuwe kamer, en uitgelegd dat thuis is waar mama, papa en Kiki (onze hond) zijn. Ik denk dat er zo veel over praten heeft geholpen.”[5]  – een ervaringsdeskundige op Reddit.

4. Vind de perfecte balans tussen steun en loslaten

Je zou je kind het liefst tegen alles beschermen. Maar newsflash, dat werkt soms contraproductief. Te veel bescherming kan kinderen stress geven en ontneemt ze de mogelijkheid om zich goed aan te passen, op hun eigen manier.[6]

“Ik twijfelde erg tussen een internationale of publieke school voor mijn kinderen. Uiteindelijk koos ik voor de lokale, publieke basisschool. Binnen vier maanden spraken mijn kinderen niet alleen Spaans, maar hadden ze zich ook het gedrag van klasgenootjes eigengemaakt. Ik stond perplex.”[7]  – een Franse moeder die met haar kinderen naar Spanje emigreerde.

5. Zorg voor een sterke relatie als ouders

Dit geldt natuurlijk ook ‘gewoon’ in Nederland, maar vormt een extra risico als je emigreert: stress bij jou als ouder of relatieproblemen tussen jou en je partner. Kinderen pikken het direct op als jij niet lekker in je vel zit. En dat kan tot meer somberheid of zorgen leiden. Heb je daarom zelf moeite met de emigratie? Of leidt het tot spanningen tussen jou en je partner? Twijfel dan niet om in individuele therapie of relatietherapie te gaan. 

Wat je kunt doen als het fout gaat

Maar je kunt alles goed doen en dan kan het nog steeds fout gaan. Sommige kinderen hebben extra ondersteuning nodig om in een nieuw land te aarden. Vaak kunnen ze hun gevoelens niet goed onder woorden brengen, maar als ouder merk je het meestal aan plotseling veranderend gedrag: 

• zich terugtrekken of juist heel druk zijn
• woedeaanvallen of huilbuien
• verlegenheid
• somberheid
• slaap- of eetproblemen
• et cetera

Ook kan je kind aangeven zich eenzaam te voelen, heimwee te hebben of veel te piekeren.[8] Wat doe je dan?

De handen ineenslaan met de school van je kind

Voor veel kinderen is school een belangrijk onderdeel van hun leven. En soms ligt het probleem dan ook daar. Het is normaal als de schoolprestaties een tijdje te lijden hebben onder de emigratie, maar als het niet goed blijft gaan, wordt het tijd om met de mentor of leerkracht van je kind te praten. Waar ligt het aan? Is de lesstof te moeilijk? Is het de taal? Ligt je kind niet lekker in de groep? Probeer het probleem te identificeren en tot een oplossing te komen.[9]

 Niet sussen, maar echt begrip tonen

“Heimwee is normaal. Het betekent dat je kind iets waardevols achterlaat,” zegt Niek. “Het is belangrijk niet te sussen – een ‘Het komt wel goed’ haalt weinig uit – maar echt begrip te tonen voor de gevoelens van je kind.” Kleine dingen kunnen enorm helpen, zoals “iets van thuis meenemen, een vertrouwd ritueel voortzetten of samen een fijne plek in de nieuwe omgeving ontdekken.” Maar nieuwe sociale contacten helpen vaak het meest, “zeker met kinderen in een vergelijkbare situatie, of gewoon via een sportclub, hobby of andere activiteit.”

Je kind professionele hulp bieden

“Als het verdriet lang blijft aanhouden of als je merkt dat je kind zich echt terugtrekt, kan tijdelijke begeleiding van een kind- en jeugdpsycholoog helpen om grip te krijgen op de verandering,” zegt Niek, die zelf ook veel met kinderen in expatgezinnen heeft gewerkt.

De kind- en jeugdpsychologen van Psycholoog op Afstand hebben ruim ervaring met alle mogelijke obstakels waar expatkinderen tegenaan kunnen lopen. Daarom kunnen ze jou goed advies geven over hoe je je kind het beste kunt ondersteunen. Soms werkt zo’n psycholoog direct met jouw kind, soms alleen met jou als ouder, en soms is het een combinatie van die twee. Een behandeltraject is altijd op maat gemaakt, met aandacht voor jouw wensen en de behoeften van je kind.

Lees gerust meer over kind- en jeugdpsychologie of maak vrijblijvend kennis met Psycholoog op Afstand.

Bronnen

• [1] A. Häzaq. (27 maart 2025). ‘How to support your children through an international move’. Expact.com, via: expat.com.
• [2] E.J. van Dorp. (15 maart 2024). ‘De beste leeftijd voor kinderen om te emigreren’.
• [3] M. Hammasi & M. Downes. (21 juni 2013). ‘Cultural distance and expatriate adjustment revisited’. Journal of Global Mobility (1), p. 72-91, via: emerald.com.
• [4] Häzaq (2025).
• [5] Vrij vertaald naar het Nederlands, zie: Reddit-thread. (geraadpleegd op 21 oktober 2025). ‘Jullie ervaringen met emigreren met jonge kinderen’. Reddit/r/expats, via: reddit.com.
• [6] Häzaq (2025).
• [7] Vrij vertaald naar het Nederlands, zie: idem.
• [8] idem.
• [9] idem.