Expat-blues, migratiesomberheid en reisdepressie

Gastschrijfster

Gastschrijver

31 juli 2020

De wijde wereld in, van een afstand lijkt het een geweldig avontuur met elke dag nieuwe ervaringen en leuke gebeurtenissen. Op social media zie je vooral de mooie momenten: liggend aan het strand, kokosnoot in de hand, laptopje op schoot. Natuurlijk wil je dat ook!

Die mooie kant is er zeker, en is dan ook vaak een belangrijke drijfveer voor de keuze voor een (tijdelijk) leven in het buitenland. Maar er is ook een andere kant, waar wij als online psycholoog gespecialiseerd in Nederlanders in het buitenland veel ervaring mee hebben. Ons team van 21 Nederlandse psychologen wonen allen zelf in het buitenland, of hebben langdurig in het buitenland gewoond, waardoor wij alle mooie en uitdagende kanten van dat leven kennen. Hierdoor kunnen we goed aansluiten bij onze cliënten die veelal ook zelf in het buitenland wonen of gewoond hebben.

In dit artikel zullen we de achterliggende oorzaken van een zogenoemde ‘expat-blues’, ‘migratiesomberheid’ of ‘reisdepressie’ belichten. Met welke mentale uitdagingen kun je te maken krijgen als buitenlandreiziger?

Geen officiële diagnose

De expat-blues, migratiesomberheid of reisdepressie is geen officiële diagnose zoals een depressie, trauma of angststoornis dat wel is. Het zijn meer containerbegrippen voor een vrij brede waaier aan klachten die regelmatig gezien worden bij mensen die langdurig buiten hun vertrouwde omgeving verkeren. Denk hierbij aan klachten als somberheid, futloosheid, angst, spanning, stress en slaapproblemen. 

In sommige gevallen klaren de klachten op wanneer iemand weer huiswaarts keert. Maar dit is ten eerste niet altijd mogelijk of wenselijk. En dit biedt ook geen garanties, zie bijvoorbeeld hieronder bij punt 5 (‘Ontworteld raken’). Psycholoog op Afstand is gespecialiseerd in het ondersteunen van Nederlanders in het buitenland en ervaren in dergelijke klachten. Maar wat zorgt nou eigenlijk voor deze klachten? Welke factoren dragen hieraan bij?

Mentale uitdagingen in het buitenland

1.Het missen van je sociale netwerk

Anno 2020 is het makkelijker dan ooit om contact te houden met vrienden en familie als je in een ander land woont. Of, zoals in coronatijd steeds vaker het geval is, je familie en vrienden gewoonweg niet kan of mag zien. Skype, Zoom, Teams, Facetime of Whatsapp: de mogelijkheden om elkaar toch te kunnen ‘zien’ worden alsmaar uitgebreider. Ook al voelt het alsof je elkaar in het echt ziet, ‘real life contact’ is toch net weer anders. 

Veel mensen die in het buitenland wonen en hun familie en goede vrienden dus niet vaak kunnen zien, worstelen hiermee. Natuurlijk ontmoet je daar ook mensen, kun je denken. Maar mensen vinden het vaak makkelijker om hun (diepe) gevoelens te delen met familie of vrienden die ze al jarenlang kennen, dan met relatief ‘vreemde’ mensen. In moeilijkere of bijzondere tijden wordt het gemis vaak nog sterker. Denk aan een familielid met gezondheidsproblemen, of een goede vriendin die zwanger is. Daar wil je het liefst gewoon bij zijn. 

Expat-blues, migratiesomberheid en reisdepressie
Foto: Psycholoog op Afstand

2. Anders dan voorgesteld

Iedereen vertrekt naar het buitenland met een bepaalde voorstelling. Maar daar aangekomen kan het net even anders zijn. Blijkt het ineens ook daar te regenen, ligt er een snelweg achter je pittoreske huisje of spreekt de bevolking geen woord Engels. Niet iedereen kan daar even makkelijk mee omgaan en het kan je aan het twijfelen brengen over je plannen. Heb je wel de goede beslissing genomen om naar dit land te verhuizen?

Regelmatig is onze voorstelling van een land gebaseerd op ‘high lights’: mooie verhalen, prachtige beelden of heerlijke geuren of smaken. Dit moet niet zo naïef worden gezien als het klinkt, het is simpelweg erg moeilijk om de minder leuke kanten vanuit huis voor te stellen.

3. Cultuurverschillen / cultuurshock

Nog een belangrijke: de cultuurshock. Natuurlijk kunnen cultuurverschillen superleuk en interessant zijn. Vaak zijn die verschillen juist de reden om verre landen en vreemde culturen te bezoeken. Maar als je maanden achtereen te maken krijgt met deze verschillen kan het wel een uitdaging worden. Als je bijvoorbeeld gewend bent dat het normaal is om op tijd te zijn voor een afspraak, dan kan het nogal frustrerend zijn als mensen in de cultuur waar je terecht komt stelselmatig te laat zijn. Zelfs binnen Europa kunnen cultuurverschillen al groot zijn.

Van Nederlanders wordt vaak gezegd dat ze heel direct zijn en dat komt niet altijd goed over bij andere culturen. Zelfs onze buren in België kunnen hier al moeite mee hebben. Als je het erg lastig vindt je aan te passen aan de nieuwe cultuur, of de nieuwe cultuur te accepteren, wordt dit ook wel een cultuurshock genoemd. Klachten die daar mee gepaard kunnen gaan zijn onder andere: somberheid, gevoelens van eenzaamheid, melancholie, stemmingsschommelingen en slaapproblemen. 

In sommige culturen wordt het als een teken van zwakte gezien om je emoties te tonen (dit zie je ook veel in Aziatische culturen). Dit kan het extra lastig maken want hierdoor vormt zich nog een drempel om te spreken over je gevoelens (wat sowieso al lastig is als je mensen nog niet lang kent). Erg onprettig als je met je gevoelens in de knoop zit! Een (online) psycholoog of coach kan in deze gevallen echt een uitkomst bieden.

Expat-blues, migratiesomberheid en reisdepressie
Foto: Unsplash

4.Overprikkeling/uitputting

Het lijkt haast onvoorstelbaar, maar er bestaat zoiets als een te veel aan nieuwe indrukken en ervaringen. Bij gevoelens van uitputting of burnout denkt men gauw aan een te veel aan minder leuke zaken (te veel werk, te veel deadlines et cetera). Maar er bestaat zeker ook een te veel aan leuke indrukken. Als mens hebben we nou eenmaal periodes van rust nodig. Momenten waarop we alle indrukken kunnen verwerken en plaatsen. Als hiervoor geen tijd is loopt de emmer als het ware over en kun je vergelijkebare klachten krijgen als bij een burnout, denk aan slaapproblemen, stress, angst, prikkelbaar, snel emotioneel, moeite met concentreren, somber et cetera.

“Linda & Robert (beiden 35 jaar) hadden de afgelopen 5 jaar door 11 landen gereisd, in 4 landen een langere tijd gewoond en 3 verschillende (bijzondere) banen gehad. In het begin was het enkel en alleen een positieve ervaring en waren ze elke dag vol van energie. Maar na verloop van tijd merkten ze dat ze steeds meer stressklachten begonnen te ontwikkelen. Ze vonden het lastig dit te erkennen omdat ze zo’n geweldig avontuurlijk leven aan het leiden waren. Vanaf het thuisfront kregen ze enkel ‘positief jaloerse’ reacties: iedereen wilde wel me ze ruilen!

Dat viel toch niet te rijmen met de stress die steeds meer op de voorgrond kwam? Doordat er eigenlijk nooit een moment van rust was geweest in de afgelopen 5 jaar hadden ze hun energiereserves langzaam opgebruikt. Dit zorgde ook voor strubbelingen in hun relatie. Linda & Robert hebben zich samen aangemeld bij Psycholoog op Afstand voor een combinatie van relatietherapie & individuele begeleiding/coaching om meer rust te vinden zonder hun avontuurlijke leven vaarwel te hoeven zeggen”.

5. Ontworteld raken

Als je lang buiten Nederland gewoond hebt kan het op een gegeven niet meer als je ware thuis gaan voelen. Een land verandert (ook als je er niet bent), maar ook jijzelf verandert (misschien wel des te meer in een ander land). Dit wordt ook wel eens aangeduid als een ‘omgekeerde cultuurshock’ of ‘remigratie-depressie’.

 “Toen Masja (37 jr) terugkwam in Amsterdam, na 6 jaar in Zweden te hebben gewoond, trof zij een andere stad aan dan waaruit ze was vertrokken: de meeste van haar vrienden waren uit de stad verhuisd, waren druk met hun jonge kinderen, haar favoriete koffiebar was gesloten en ze ergerde zich aan bepaalde Nederlandse ‘trekjes’. Deze dingen zorgden ervoor dat ze veel moeite had om weer te aarden in haar oude thuisland. Toen zij zich bij Psycholoog op Afstand aanmeldde hebben we haar bewust gekoppeld aan een psycholoog die een vergelijkbare situatie had ervaren een aantal jaren daarvoor. Dat zorgde voor veel (h)erkenning en wederzijds begrip.”

Expat-blues, migratiesomberheid en reisdepressie
Foto: Unsplash

6. Administratieve rompslomp

Als je besluit in het buitenland te gaan wonen, betekent dit veelal ook dat je van alles moet gaan regelen. Denk aan het uitschrijven uit Nederland, je inschrijven bij een nieuwe gemeente/land, zorg- en andere verzekeringen regelen, mogelijk het vinden van een nieuwe bank om een buitenlands rekeningnummer te krijgen en visa-perikelen. In Nederland zijn dergelijke zaken over het algemeen redelijk eenvoudig te regelen. Het proces is veelal erg duidelijk en veel kan eenvoudig online gebeuren. In veel andere landen is dit echter totaal het omgekeerde.

“Anouk (29 jr) woonde een halfjaar in Spanje toen ze besloot voorlopig daar te blijven. Dit betekende wel dat ze zich moest gaan inschrijven om haar NIE (zoiets als een BSN-nummer) te krijgen. Dit bleek een behoorlijke opgave te zijn. Alleen al het maken van een afspraak leek bijna onmogelijk. Elke dag logde ze meerdere keren in om te kijken of er afspraken beschikbaar waren, maar tevergeefs. Totdat ze van iemand hoorde dat ze het stipt op maandag om 08:30 ’s morgens moest proberen. Eindelijk was er een afspraak beschikbaar. T

oen ze drie maanden later bij de afspraak aankwam, bleek ze bepaalde papieren te missen en het personeel sprak geen woord Engels. Een opeenstapeling van dergelijke situaties zorgde bij haar voor een kleine ‘inzinking’ gepaard gaande met gevoelens van angst, stress en onzekerheid waarvoor ze de hulp van Psycholoog op Afstand inschakelde. Het was prettig voor haar om met een psycholoog te kunnen praten die deze situatie begreep en zelf vergelijkbare ervaringen heeft gehad.”

7. Verblijfsvergunning

Het gebeurt regelmatig dat mensen voor een paar weken of maanden naar het buitenland vertrekken, maar vervolgens besluiten te blijven. Zolang je in Europa blijft, is dat over het algemeen niet zo’n probleem. Betreft het een land buiten Europa, dan heb je veelal een permanente verblijfsvergunning of specifiek visum nodig (om eindeloze en stressvolle visum-runs te voorkomen). In de VS is dat bijvoorbeeld een Green Card. Aan het verkrijgen van een verblijfsvergunning zijn een hoop regels verbonden en dit kan een bron van stress zijn. Sommige mensen besluiten te trouwen om op die manier aan een verblijfsvergunning te komen. Andere zien door de bomen het bos niet meer en kiezen voor het herhaaldelijk doen van (soms zeer stressvolle) ’visum runs’ (= de grens overgaan en opnieuw een visum aanvragen). 

“Irene (30) woont al 3,5 jaar in de VS, is helemaal happy en zou daar graag willen blijven. Ze heeft inmiddels een relatie met een leuke Amerikaanse man. Echter, ze is behoorlijk gestrest. Ze is al een tijd op zoek naar een baan. Dit is echter zeer moeilijk omdat Irene nog geen Green Card heeft. Maar voordat ze zo’n Green Card kan aanvragen, moet ze minstens 5 jaar in de VS wonen. Ze twijfelt nu om toch maar te trouwen met haar huidige vriend, ondanks dat ze daar in een ‘normale’ situatie nog (lang) niet over na zou denken.“

Psycholoog op Afstand biedt online therapie, coaching & relatietherapie

Expat-blues, migratiesomberheid en reisdepressie
Foto: Psycholoog op Afstand

Psycholoog op Afstand heeft zich sinds 2009 gespecialiseerd in online hulp aan Nederlanders die in het buitenland wonen: individuele therapie, coaching en relatietherapie. Al onze 21 psychologen wonen zelf in het buitenland, of hebben langdurig in het buitenland gewoond. Hierdoor kunnen we perfect aansluiten bij alle uitdagingen die bij deze levensstijl horen. 

Ons Nederlandse team bevindt zich verspreid over de wereld, hierdoor kunnen we 24/7 gesprekken met je inplannen (ook al is het zondag 2 am 😊). Gewoon in het Nederlands via beeldbellen, chat of mail. Lezers van De Wereldwijven kunnen bij ons starten met een gratis kennismakingsgesprek. Zo kun je eenvoudig achterhalen of online therapie bij je past! (vermeld bij je aanmelding ‘wereldwijven’).

Over dit Wereldwijf: Gastschrijver

Gastschrijver
De Wereldwijven nodigen ook gastschrijvers en gastfilmers uit om zo nu en dan hun inspirerende verhalen te delen. Deze verhalen of videos gaan over onderwerpen die nauw aansluiten bij onze zoektocht naar authenticiteit, echtheid, diepgang en verbinding. Lees mee en laat je inspireren.