Terugblik met Istahil Abdulahi op de eerste campagne tegen VGV

De allereerste campagne tegen Vrouwelijke Genitale Verminking die de Wereldwijven startten was nog geen jaar na de oprichting van ons platform: #dewereldwijvenuncut. Voor die campagne spraken we Istahil Abdulahi, die voor de camera heel openhartig haar verhaal vertelde. Tijdens die campagne werd Istahil niet alleen onze stem, maar ook die voor besneden vrouwen in Nederland. Sindsdien kruisen onze wegen regelmatig als het gaat over vrouwen- en meisjesbesnijdenis en mogen we haar altijd vragen stellen.

En dat doen we, want we zijn bijna 6 jaar later erg benieuwd hoe zij terugkijkt op de afgelopen jaren. Wat is de invloed van het gesprek en filmopname met Annemarie Middelburg en Marijke Hoebee destijds geweest op haar leven? Zijn er zichtbare stappen gemaakt in Nederland? En wat kunnen we nog leren en vooral beter doen om vrouwen- en meisjesbesnijdenis uit te bannen?

Istahil – van Somalië naar Nederland

Istahil is in Somalië geboren waar het heel gebruikelijk is dat meisjes besneden worden. Zij was zes en de vreselijke herinnering aan het ritueel staat vandaag de dag nog altijd in haar geheugen gegrift. Ze werd blij gemaakt met iets lekkers en mocht een mooie jurk aan, maar wat leek op een mooie dag bleek het tegendeel.

Istahil – “Ik werd meegenomen, stevig tegen de grond vastgehouden en men trok mijn benen uit elkaar. Ik had geen idee wat er ging gebeuren, voelde alleen angst en ging gillen maar kreeg een doekje in de mond gedrukt. Een meisje van zes is niet sterk genoeg om zich te verzetten. Zonder verdoving is toen alles weggesneden en dichtgenaaid. Ik kon niet meer plassen.”

In een groot gezin, met zes dochters was Istahil altijd een buitenbeentje. Een ander meisje, maar haar vrijheid was zeer beperkt. In het gezin werd bovendien weinig gepraat.

Istahil – “We leefden met elkaar, maar ook zonder elkaar. We deden allemaal ons eigen ding en ik was toch wel een heel ander meisje dan de andere. Mijn vrijheid was beperkt maar ik wilde altijd naar buiten. Toen ik een basketbal kreeg was ik daar compleet verliefd op. Basketbal spelen werd ook uiteindelijk mijn uitweg. Uit ons gezin, uit Somalië. Ik was 18 jaar toen ik met het Nationale basketbalteam in Ethiopië speelde en de oorlog uitbrak in Somalië. Ik kon niet weg, niet terug.”

Uiteindelijk kon Istahil via Kenia naar Nederland vluchten. Hier bouwde ze weer een leven op en ontmoette haar man Jeroen. Haar eigen gezin is nu haar kracht en ze is al jaren een toegewijd activist die haar stem laat horen over belangrijke kwesties zoals VGV. Die weg naar activisme ging gepaard met pijnlijke en persoonlijke confrontaties.

Istahil – “In de jaren die volgden ontdekte ik dat ik niet alleen anders was omdat ik uit het buitenland kom, maar ook echt anders ben. Als vrouw. In een tijdschrift zag ik hoe een vrouw er echt uit zou moeten zien als ze niet besneden is. Dat was een schok. Ik had geen idee en dat was heel moeilijk. Het riep enorm veel vragen bij me op en ik realiseerde me dat me iets was ontnomen. Er was mij geen toestemming gevraagd. Dit was een besluit van anderen geweest. Toen wist ik dat ik niet meer wilde zwijgen.”

Istahil, wat is de impact van het filmpje met de Wereldwijven uit 2019 geweest?

“Heel groot. En ik kan nu zeggen, toen is Istahil geboren. Ik realiseerde wat mijn missie was: lotgenoten helpen en inspireren en een vuist maken tegen VGV. Tijdens die campagne van de Wereldwijven heb ik ook Annemarie (Middelburg, red.) ontmoet en zijn we goede vriendinnen geworden. Annemarie heeft zoveel internationale kennis over de complexiteit van VGV en meegewerkt aan projecten in uiteenlopende landen. Ze was een steun voor me en nam me letterlijk op sleeptouw. Ze zei: “Istahil, mijn kennis is mooi, maar jij bent de ervarings-deskundige en kan mensen het meest leren.”

“In de jaren die volgden, groeide ik in mijn rol als sleutelpersoon bij FSAN, Federatie Somalische Associatie Nederland. Inmiddels ben ik trainer voor zorg-professionals voor de regio Noord Nederland: de provincies Drente, Groningen en Friesland. Jullie filmpje met mij is nu onderdeel van het het e-learning programma van o.a. Pharos en wordt breed ingezet!”

Over welk filmpje we het hebben? Bekijk het hieronder:

Wat doet een sleutelpersoon precies?

“Als sleutelpersoon ben ik de regionale verbinder voor enerzijds de ‘buitenlandse’ gemeenschappen en anderzijds de Nederlandse instanties waarmee zij vroeg of laat te maken krijgen. Ik zoek bijvoorbeeld mensen thuis op en praat met hen over culturele gebruiken en gewoonten en probeer op die manier dingen te signaleren. Zo speel ik bijvoorbeeld een belangrijke (vertrouwens)rol in de nazorg voor vrouwen die al besneden zijn en richt ik me op preventie van VGV. Ik werk nauw samen met lokale Nederlandse instanties, denk aan bijvoorbeeld de (zorg)professional van de GGD, een welzijns- of zorgorganisatie of met ambtenaren van een gemeente.”

“Het geven van lezingen is een belangrijk onderdeel van mijn werk. Samen met Annemarie geef ik 4x per jaar lezingen op de Hanze Hogescholen aan leerlingen in studietrajecten van sociaal werkers, logopedisten, verpleegkundigen tot verloskundigen. Toekomstige zorg-professionals die een cruciale rol hebben als het gaat om opmerkzaam te zijn en een besnijdenis te signaleren en bespreekbaar te maken. Heeft een vrouw bijzondere zorg nodig? Gaat het mentaal goed met haar? Een logopedist kan aan de wijze van lopen van een vrouw bijvoorbeeld al signalen oppakken, en dit communiceren met bijvoorbeeld de huisarts.”

Istahil, waar liggen nog belangrijke stappen die we in Nederland kunnen nemen?

Twee jaar geleden had wereldwijf Marijke Rolf een gesprek met je waarin jij aangeeft dat er nog een grote inhaalslag gemaakt kan worden binnen de zorg in Nederland: gynaecologen, verloskundigen, kraamzorg en consultatiebureau. Maar ook de huisarts die vaak de eerst aanspreekpersoon is. Hoe is dat nu?

“We maken kleine stappen maar er is nog heel veel winst te behalen in de zorg. In alle disciplines die je benoemt blijkt nog steeds veel handelingsverlegenheid. Zoals je weet ben ik bevallen van drie kinderen, maar niemand zei iets over wat ze hadden gezien. De grote olifant in de kamer. In Nederland zijn naar schatting 41.000 vrouwen die een vorm van VGV hebben ondergaan en in de komende 20 jaar lopen ongeveer 4200 meisjes in Nederland het risico besneden te worden.”

“Het verbaast je misschien omdat jullie met de Wereldwijven regelmatig aandacht schenken aan VGV, maar er zijn nog veel zorg-professionals die nog nooit over VGV gehoord hebben. Anderen weten gewoon niet wat ze moeten doen als zie ermee worden geconfronteerd. Hoe ze bijvoorbeeld het gesprek met een vrouw kunnen beginnen of überhaupt welke zorg zij nodig heeft. Vanwege die onwetenheid, signaleren ze ook bepaalde klachten bij deze vrouwen niet. Buikpijn? Bewegingsklachten? Dat terwijl er in Nederland een protocol is uitgeschreven die professionals kunnen raadplegen.”

“De GGD, FSAN, Pharos en Plan Nederland hebben allemaal een portefeuille VGV en onderhouden regelmatig contact. Sleutelpersonen en trainers zoals ik bezoeken regio’s waar preventieve zorg waarschijnlijk nodig is. Wij gaan het gesprek aan en vragen feedback. Die informatievoorziening is heel belangrijk. Dat doe ik dus bijvoorbeeld via de Hanze Hogescholen, samen met Annemarie. Om de toekomstige professionals al bekend te maken met VGV en het bespreekbaar te maken. Binnen veel zorgberoepen moet het namelijk echt nog beter gesignaleerd worden. Natuurlijk de verloskundigen en verpleegkundigen, maar ook de sociaal werkers en logopedisten. Als je weet dat bepaalde vrouwen uit risicogebieden met bepaalde klachten bij je komen, is de link naar een mogelijke vorm van VGV eerder gelegd.”

Meer weten over VGV?

Istahil geeft aan hoe belangrijk het werk van verschillende instanties in Nederland is, waaronder de GGD. Zij slaan de brug tussen de gemeenschappen waar VGV voorkomt en de zorg-professionals in Nederland. Wij spraken twee jaar geleden met Marthine Bos, die medisch antropologe en sociaal verpleegkundige bij de GGD-IJsselland is. Marthine is daarnaast ook senior adviseur en projectleider VGV bij Paharos. Ze heeft lange tijd in verschillende Afrikaanse landen gewerkt en veel ervaring opgedaan met meisjesbesnijdenis.

In dit interview legt Marthine helder uit waarom VGV, of meisjesbesnijdenis zoals ze het zelf liever benoemt, zo complex is én vertelt ze wat Nederland doet en kan doen om de praktijk te voorkomen.

Met Istahil heeft Istahil haar eigen website opgezet om zo haar werk als spreker en toegewijde activist breder uit te rollen. Naast haar werk als sleutelpersoon en trainer voor FSAN. Ze geeft lezingen aan scholieren, studenten en zorg-professionals waarin ze uitlegt waarom VGV gebeurt, hoe het gebeurt, en wat de gevolgen zijn. Maar ook wat er nog moet gebeuren om het te stoppen.