War is not a woman’s game (4) – Rauwe werkelijkheid

Wereldwijf Désirée heeft een maand met haar man Bert rondgetrokken over verschillende Griekse eilanden. In hun eigen auto, met daktent en slapend onder de sterrenhemel op verlaten stranden. Maar voordat hun eigen Wanderlust-avontuur begon, staken ze eerst de handen uit de mouwen in een vluchtelingenkamp op Lesbos via de organisatie Because We Carry. Een intense week vol verhalen over hoop en wanhoop. Over de humanitaire crisis die we zien en toch ook niet. Het is complex maar alle oplossingen beginnen vanuit empathie.

Voor de Wereldwijven kroop ze in de pen en schreef eerder al drie blogs over hun werkweek als vrijwilliger bij Because We Carry op Lesbos. In dit laatste blog, worden Désirée en Bert wakker in de rauwe werkelijkheid. Ze zijn op het eiland Ikaria en hebben Lesbos inmiddels alweer een paar weken verlaten.

Een onverwachte wending

Wat een consternatie. Ik dacht dat ik klaar was met beschrijven wat Bert en allemaal hebben meegemaakt en doorvoelt in Lesbos. Niets is minder waar en onverwacht schrijf ik nog een vierde blog over het thema vluchtelingen…

We hebben ons gisteravond en vannacht super vermaakt op het Griekse feest in een authentiek Grieks bergdorp hier in Ikaria. Om 2 uur besluiten we onze auto op te zoeken en terug naar ‘ons strand’ te rijden. Het is donker op het strand maar we kennen het ondertussen wel. We klappen de daktent uit en rond drie uur vallen we in slaap. Om kwart voor acht zit ik tussen slaap en wakker worden in. Zo’n moment dat je voelt, ga ik doorslapen of wakker worden… Ik besluit even wat water te drinken en kijk automatisch uit de daktent naar buiten. Tot m’n grote verbazing zie ik veel zwarte rotzooi liggen vlak aan de zeelijn. Met m’n slaperige hoofd denk ik, “vast een schip dat autobanden overboord heeft gestort en die hier zijn aangespoeld?”

Rauwe werkelijkheid – een boot met vluchtelingen

Ik maak Bert wakker, die meteen bij z’n positieven is en zegt: “Het lijkt wel een vluchtelingenboot.” Ik dacht nog, of zijn we nou helemaal gebrainwashed door onze werkzaamheden hier in Lesbos? Ik zie twee Griekse mannen een buitenboordmotor wegslepen.

We schieten onze kleren aan, rennen snel het trappetje af en de mannen achterna. Als we bij hen in de buurt komen, zit de één al in de auto en de ander loopt nog. Helaas kunnen ze slecht Engels maar het is meteen duidelijk: zij zijn van de politie. In burger. Ze vertellen dat er 38 vluchtelingen waren – inclusief vrouwen en kinderen. Dat laatste benadrukken ze. Rond 6 uur vanochtend kwamen ze hier per boot aan en zijn nu naar het gemeentehuis in het havenplaatsje naast ons strand gebracht. De politiemannen vertellen dat ze daar eten en drinken krijgen en daarna naar het vluchtelingenkamp in Samos gebracht worden.

Bizar… we hebben niks gemerkt ondanks dat ze op dertig meter van ons aan land zijn gestrand. Misschien maar goed ook. We lopen terug, bekijken de boot en het spoor van weggeworpen spullen. De boot is zeker een meter of 7 lang, misschien twee, twee-en-een-halve meter breed. De zijkanten zijn van zwart rubber en er liggen blank houten muliplex platen als bodem en een blank houten dikke multiplexplaat als achterkant van de boot waar de motor aan vast heeft gezeten. 

In elkaar geknutseld 

Het valt Bert meteen op dat het hout gewoon aan elkaar is vastgeniet in plaats van geschroefd. En het rubber is afgeplakt met een soort veredeld stevig zwart ducktape achtig plakband. Kortom een boot die in Turkije eenvoudig is geassembleerd, duidelijk voor eenmalig gebruik. Ik zie dat de boot is lek gesneden. Bert snapt meteen dat dat waarschijnlijk door de vluchtelingen zelf is gedaan om te voorkomen dat ze op het laatste moment terug de zee op geduwd zouden worden.

Ik sta er echt nog verdwaasd bij te kijken. Het is toch haast niet te bevatten. Terwijl wij vannacht onze tent opzetten,  stapten zij in Turkije op deze boot met 38 mensen. Zo’n boot is goedkoop massaproductiewerk, ziet Bert. Dat wordt later bevestigd want dan ontmoeten we een Grieks-Amerikaanse man die vertelt dat er twee weken geleden exact zo’n zelfde boot was aangekomen.

Bij de boot liggen zwarte opgeblazen reddingsbanden, opblaaspompjes, een geel en een oranje zwemvest, een plastic lichtblauw baby zwemvestje, een fles vitamine drank, een grijs plastic zakje met eten, waterflesjes, een spijkerbroek en een trui. Richting de struiken achterop het strand zie ik een spoor van nog meer spullen liggen. Ik loop erheen en zie zwarte slippers, zwarte sokken, blikje tonijn, een roze doorzichtig leeg buideltje. En in de struiken liggen nog meer zwemvesten. Ik loop verder het pad tussen de struiken in. Nog meer zwemvesten en een opblaaspomp. 

De rauwe werkelijkheid van een eenzame verstekelinge?

Ik nam aan dat alle mensen al meegenomen waren door de politie, zo hadden ze het gezegd. Maar ineens zie ik verderop een Afrikaans uitziende dame met geel topje en blauwe legging in en rond de struiken lopen. Ik deins snel terug en haast me weer terug naar het strand want Bert had me er al aan herinnerd weg te blijven bij vluchtelingen. Because We Carry had dat ook gezegd op Lesbos, anders denkt de politie dadelijk dat je hebt meegewerkt aan mensensmokkel… 

We zitten bij onze auto als we een politieauto stapvoets zien rijden met daarachter een pickup vrachtwagen vol vluchtelingen. Naar aanleiding van het verhaal vanochtend hebben we geen idee of de vluchtelingen in twee etappes naar het gemeentehuis in het vissersdorpje worden gebracht, of dat er ook voor de politie later toch meer bleken te zitten dan dat ze aanvankelijk dachten. 

We zijn allebei mega onder de indruk. Hebben we net met vluchtelingen gewerkt op Lesbos, en zijn we nu op een heel ander eiland, Ikaria, dan verwachten we dit helemaal niet. En ook nog eens zo dichtbij. Terwijl wij lagen te slapen, kwamen op slechts 30 passen bij ons vandaan 38 vluchtelingen op het strand aan?!

In gesprek met een ‘local’

We zien een man het strand opkomen en richting de boot gaan. We lopen erheen. Het blijkt een Griekse man te zijn die op z’n 16e met zijn ouders naar Amerika is geëmigreerd en nu op vakantie is op zijn geboorte eiland. Hij woont in Chicago, heeft drie volwassen kinderen en 6 kleinkinderen. Hij wijst ons op de kustlijn van Turkije die vaag zichtbaar is. Hij zegt dat het niet meer dan 20 tot 30 km is en de oversteek met 2/3 uur gemaakt wordt. Hij vertelt dat er twee weken gelden op dezelfde plek, eenzelfde boot was aangekomen.

We praten over het vluchtelingen probleem. Het is toch even peilen en aftasten hoe iemand erin zit jegens vluchtelingen. Maar al gauw wordt duidelijk dat hij er hetzelfde in zit als wij. Duidelijk dat niet iedereen naar Europa kan. En tegelijkertijd, laten we elkaar wel aan blijven kijken in plaats van wegkijken. Het probleem is zo complex, het heeft zoveel kanten, als het makkelijk op te lossen was geweest, was het allang opgelost.

Feit: Migratie is van alle tijden 

De man doet een uitspraak, die velen zich niet realiseren: “80 jaar geleden, tijdens de Tweede Oorlog, was het andersom. Toen zaten de Italianen onder leiding van Mussolini hier en stapten de Grieken in bootjes op de vlucht naar Turkije en reisden door naar Egypte etc. Migratie”, vervolgt hij, “is van alle tijden.”

Ik vraag hoe het voor hem en zijn familie was toen hij naar Amerika emigreerde (mind you, 11 miljoen Grieken leven in Griekenland en 20 miljoen Grieken leven buiten Griekenland). Hij vertelt dat ze een visum konden krijgen voor de VS dankzij familie die daar woonde. Destijds was daar geen onduidelijkheid over. Maar, vertelt hij ook, het heeft hen wel járen gekost om echt goed te integreren in de samenleving. Dat onderstreept maar weer hoe moeilijk de vluchtelingen van vandaag het nog gaan krijgen in Europa.

Overigens wist hij te vertellen dat de meeste vluchtelingen van vanochtend op de vlucht waren voor de oorlog en slechte omstandigheden in Soedan en de Houthies in Jemen. Ik had het Afrikaanse uiterlijk van de vrouw rond de struiken dus goed gezien vanaf een afstandje.

De rauwe werkelijkheid van het politiek klimaat

Ik stuur het gesprek nog naar de Amerikaanse politieke soap omdat ik toch wel benieuwd ben hoe hij daartegenaan kijkt. Zonder vice-president Kamala Harris te verdedigen, laat hij geen spaan heel van oud-president Donald Trump. “Een egoïstische idioot”, druk hij zich uit. “Hij heeft maar één programma en dat is het prediken van racisme.” Ik antwoord dat ik praktiserende Christelijke mensen in Nederland ken die voor Donald Trump zijn omdat hij een Christen is en dus een ‘goed mens’ die zorgt dat er geen oorlog is/komt. Hij schiet in de lach: “Dat is een farce. Donald Trump zorgt alleen voor zichzelf en wil zieltjes winnen.”

Vanzelfsprekend gaat ons gesprek over in de problemen binnen Europa en de rest van de wereld. We komen tot de conclusie dat we in een verwarde wereld leven en dat dat van alle tijden is, alleen gaat het nu wel heel erg snel allemaal. Het was een mooi moment van bezinning; een harts ontmoeting van mens tot mens. Zo’n moment van confrontatie met de kwetsbaarheid in het leven.

We nemen afscheid en lopen vervolgens een andere Griek tegen het lijf die helpt bij de taverne een eindje verderop op het strand. Hij wil de houten platen van het bootje wel hebben want daar kon hij tafels van maken voor de taverne. Bert heeft hem even meegeholpen met sjouwen. 

Kunst verbeeldt de rauwe werkelijkheid 

Dan krijgt Bert zelf een idee. Wat als wij een paar aangespoelde spullen als relikwie meenemen om er een kunstwerk van te laten maken? Eerder dit jaar is hij namelijk door het Flehite museum in Amersfoort gevraagd om een tentoonstelling te maken van zijn eigen kunstverzameling. Het thema daarvoor wist hij al, We Are Wanderlust en ter plekke zag hij hoe hij op een manier het verhaal van vluchtelingen daarin kon verwerken. Hij belt onze vriend en kunstexpert Frank Welkenhuijsen en na overleg hebben wij spullen verzameld. 

Dan komt de takelauto om de boot op te ruimen. We gaan erheen met de mannen van de taverne. Ongelofelijk zo snel als de zee de boot al heeft vol gespoeld met grind. De boot is niet meer te verplaatsen maar de man van de taverne heeft een zaag en scheppen. We helpen mee als ik tegen Bert zeg of we niet een stuk zeil kunnen uitsnijden: Voor de tentoonstelling als tastbaar onderdeel van wat ooit een boot was. Bert vindt het een goed idee maar heeft liever het stuk hout waar behalve het zeil, ook de motor op vastzat. 

Het hout is echter te dik om even door te zagen, maar daar heeft de man van de taverne een oplossing voor. Zo tillen we het hele stuk hout met zeil en al naar zijn taverne om het daar met een elektrische zaag tot handzamer formaat te bewerken. De rest van de boot wordt opgeruimd en weggetakeld. Na afloop drinken we samen nog wat en wij besluiten verder de dag op het strand te blijven. 

De wereld heeft meer compassie nodig

Terug bij onze auto, zie ik op precies de plek waar de boot eerder lag, een Griekse jongen gitaar spelen. Hij zingt erbij. Nieuwsgierig vraag ik waarom hij speelt. “Voor de zee”, antwoord hij. Dan vertel ik hem het verhaal van de aangespoelde boot met 38 vluchtelingen eerder die ochtend waar nu geen spoor meer van te bekennen is. Hij legt meteen z’n hand op z’n hart en is zichtbaar geëmotioneerd. Hij is dankbaar dat ik het verteld heb en zegt: “I feel the need to hug you.” En dat doen we 🥰.

Terwijl Bert en ik teruglopen naar onze auto, speelt en zingt hij verder. Wij weten waar hij nu muziek voor maakt … 💝. De verdere dag blijft onze daktent gewoon opengeklapt staan. Het is zaterdag dus er komen een paar Grieken naar het strand. In tegenstelling tot de vorige dagen, is de zee spiegelglad. Tijd dus om eens even flink te zwemmen en alle consternatie van ons af te spoelen. Dat lukt niet helemaal. Ik vond dit heftiger dan werken op Lesbos.

In de namiddag val ik in een diepe slaap op het strand. Zo diep dat ik helemaal gedesoriënteerd ben als Bert me wakker fluit. Ja haha, hij riep m’n naam en daar reageerde ik niet op dus toen floot hij maar zoals je naar een hond zou fluiten. En daar reageerde ik wel op 😂. Ik denk aan ons thuis. En dan denk ik: “Deze mensen hebben geen thuis meer en het zal nog jaren duren voordat zij zich weer ergens écht thuis voelen.” Triest. En de zon gaat gewoon weer onder.

We Are Wanderlust.

Meer over Because We Carry

Because We Carry is een kleurrijke community van meer dan 100 duizend vrouwen. Zij zetten onmacht om in daadkracht. Samen helpen ze moeders op de vlucht. Meiden, vrouwen, moeders of niet. BWC’ers zijn ze in hart en nieren met een team van 30 vrouwen, op Lesbos, in Athene en in Amsterdam. 

De wereldse problemen zijn groot, maar je bent zeker niet te klein om verschil te maken. Bij Because We Carry kun je altijd helpen.

Wil je de voorgaande blogs van Désirée graag lezen? Dat kan hier via deze links: Het vluchtelingenkamp, Because We Carry en We Are Wanderlust.